Saadet Zincirinde Her Mağdur Ayrı – Yargıtay 11. CD 2026/22

Zincirin ilk halkaları kazanır, son halkaları kaybeder: saadet zinciri modelinin bilinen hikâyesi budur. Peki onlarca kişinin parasının toplandığı böyle bir sistemde ceza mahkemesi, her mağdur için aynı cümleleri kopyalayarak mahkûmiyet kurabilir mi? Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 05.01.2026 tarihli ve E.2025/3279, K.2026/22 sayılı kararıyla, “kâr payı” adı altında küçük ödemeler yapılarak para toplandığı iddia edilen bir dosyada, 17 mağdur için gerekçe yerine iddianamenin tekrarlandığı mahkûmiyet hükmünü kanun yararına bozmuştur.

Karar, yüksek getiri vaadiyle kurulan zincir modellerinde ceza yargılamasının nasıl yürümesi gerektiğine dair somut bir ölçü ortaya koyuyor: mağdur sayısı ne kadar artarsa artsın, zarar, iştirak ve hile her şikâyetçi için ayrı ayrı tartışılmalıdır.

🔗 Zincirin işleyişi: ucuz mal, yüksek kâr, küçük ödemeler

İddianameye yansıyan olay örgüsüne göre sanıklardan biri, merkezi İstanbul’da bulunan bir pazarlama anonim şirketi adına pazarlama işiyle uğraşmaktadır. Şirket, ürünlerin yüksek miktarda alınması hâlinde daha düşük bedelle satış imkânı tanımaktadır. Sanık, mümkün olduğunca çok kişiyi bu işe dahil ederek toplanan parayla malları çok ucuza alıp yüksek fiyattan satmayı ve kâr elde etmeyi planlamıştır.

Bu amaçla şikâyetçilerden para alınmış ya da onlar adına sipariş verilmiştir. Alınan paralar karşılığında şikâyetçilere zaman zaman “kâr payı” adı altında az miktarda para ödenmiş, ardından ödemeler tamamen kesilmiştir. Bir kısım şikâyetçi adına sipariş edilen mallar satıldığı hâlde elde edilen gelirden de bu kişilere ödeme yapılmamıştır. İddianameye göre sanığın eşi olan diğer sanık da bu süreçte kendisine yardım etmiştir.

Aynı sanıklar hakkında 48 şikâyetçiye ilişkin ayrı bir dava da açılmış; incelenen dava ise 18 şikâyetçiye yönelik eylemler nedeniyle açılmıştır. Bir modelin onlarca kişiyi kapsayacak şekilde genişlemesi, saadet zinciri yapılarının tipik görünümüdür.

📑 Asliye cezanın 17 ayrı mahkûmiyeti

Sakarya 1. Asliye Ceza Mahkemesi 23.02.2018 tarihli kararıyla sanıkları dolandırıcılık suçundan, TCK m.157/1 ve 62 uyarınca 17 kez ayrı ayrı 2 yıl 6 ay hapis ve 7.500,00 TL adli para cezası ile cezalandırmıştır. Hükümler istinaf edilmeden 31.12.2018 tarihinde kesinleşmiştir.

Uygulanan madde basit dolandırıcılığı düzenleyen TCK m.157/1’dir. Maddeye göre hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası verilir. Mahkeme, her şikâyetçiyi ayrı bir suçun mağduru saymış ve 17 ayrı hüküm kurmuştur.

Sorun, bu 17 hükmün gerekçesindeydi. Hükmün kesinleşmesinden yıllar sonra Adalet Bakanlığı, CMK m.309/1 uyarınca 30.05.2025 tarihli yazısıyla kanun yararına bozma istemini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına iletmiş; Başsavcılık 26.06.2025 tarihli tebliğnamesiyle dosyayı Daireye göndermiştir.

🧾 Kanun yararına bozma istemi ve karışan gerekçe

Başsavcılığın istemi, Anayasa m.141/3 ile CMK m.34/1, 230/1, 232/6 ve 289/1-(g) hükümlerine dayanıyordu: mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde iddia ve savunmanın, delillerin tartışılmasının, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin gösterilmesi gerekir. Oysa inceleme konusu kararda hangi mağdura karşı hangi eylemin suç oluşturduğu açıklanmadan, soyut ve genel bir değerlendirmeyle 17 kez aynı hüküm kurulmuştu.

Kararın dikkat çeken yönü, Dairenin istemi incelerken yaptığı bir tespittir. Tebliğnamede alıntılanan ve saadet zinciri modelini ayrıntılı biçimde anlatan mahkeme gerekçesi, aslında inceleme dışı olan diğer dosyaya (aynı mahkemenin 2017/870 Esas, 2019/48 Karar sayılı kararına) aittir. O gerekçede sanıkların para getirene kâr payı adı altında ödeme yaptığı, bunu görenlerin daha fazla kazanç elde etmek amacıyla daha çok para getirdiği, ödemelerle sistemin cazibesinin artırıldığı ve şüphelenilmesinin engellendiği anlatılmaktadır.

Daire, bozma istemine konu dosyanın gerçek gerekçesini ayrıca belirlemiştir: bu gerekçe, iddianamedeki anlatımın neredeyse kelimesi kelimesine tekrarından ibarettir.

⚖️ Dairenin tespiti: iddianame gerekçe değildir

Daire, dosya kapsamını incelediğinde şu olgulara ulaşmıştır: şikâyetçilerin bir kısmı yalnızca üye yapıldıklarını beyan etmiş, bir kısmı ise sanıklardan birini hiç görmediklerini ve onunla muhatap olmadıklarını söylemiştir. Bu beyanlar, her mağdur yönünden aynı sonuca ulaşılamayacağını gösteren somut işaretlerdir.

Buna göre Daire, yapılması gerekenleri şöyle sıralamıştır:

• Her bir şikâyetçi yönünden zarar miktarının açıkça ortaya konulması,
• Her biri yönünden ayrı ayrı değerlendirme yapılması,
• Cezanın her sanık bakımından kişiselleştirilmesi,
• Suça iştirakin tartışılarak hüküm kurulması.

Bunların yerine gerekçe bölümüne iddianamenin aynısının yazılmasını Anayasa ve CMK’nın amir hükümlerine aykırı bulan Daire, ayrıca aynı eyleme ilişkin 48 şikâyetçili dosyadaki mahkûmiyetlerin de Dairenin 30.10.2023 tarihli ve 2023/3918 Esas, 2023/7710 Karar sayılı ilamıyla kanun yararına bozulduğunu hatırlatmıştır. Bu durumda mümkünse dava dosyalarının birleştirilmesi gerekmektedir.

💸 Kâr payı ödemesi neden hileli davranış sayılır?

Dairenin bozma gerekçesi usule ilişkin olsa da, dosyadaki anlatım saadet zinciri modellerinde hilenin nasıl kurulduğunu açıkça gösteriyor. Dolandırıcılık suçunun çekirdeği, mağdurun iradesini fesada uğratan hileli davranıştır. Salt “yüksek kâr elde edeceksin” sözü tek başına basit bir yalan olarak görülebilir; ancak bu sözün fiilî ödemelerle desteklenmesi durumu değiştirir.

Diğer dosyadaki mahkeme kabulünde de vurgulandığı gibi, ilk dönemde yapılan küçük ödemeler iki işlev görür: sistemin gerçekten kâr ürettiği izlenimini yaratır ve katılanların şüphelenmesini engeller. Ödemeyi alan kişi, hem kendisi daha fazla para yatırır hem de çevresindekileri sisteme dahil eder. Bu nedenle kâr payı ödemesi, aldatmanın bir parçası olarak ele alınabilir. Mağdurun denetim imkânı bu ödemelerle zayıflatılmış olur.

Buna karşılık Daire, “bir kısım şikâyetçinin yalnızca üye yapıldığı” tespitine özellikle dikkat çekmiştir. Sisteme üye olmakla kendisinden para alınması aynı şey değildir; zarar ve menfaat bağlantısı her kişi için ayrıca kurulmalıdır. Yüksek getiri vaadiyle yapılan yatırım çağrılarında hile değerlendirmesine ilişkin başka bir örnek için serideki borsada aylık %25 kâr vaadi kararı incelenebilir.

🔍 Her şikâyetçi için ayrı ispat

Çok mağdurlu yatırım dosyalarında ispat, genellikle toplu bir anlatım üzerine kurulur: “sanıklar sistemi kurdu, herkesten para topladı”. Karar, bu yaklaşımın yetmediğini gösteriyor. Mahkûmiyet için her şikâyetçi bakımından şu soruların ayrı ayrı yanıtlanması gerekir:

• Şikâyetçi kime, ne zaman, ne kadar para verdi?
• Kendisine kâr payı adı altında geri ödeme yapıldı mı; yapıldıysa net zarar ne kadar?
• Şikâyetçi hangi sanıkla muhatap oldu, hileli davranış kim tarafından gerçekleştirildi?
• Diğer sanığın katkısı, fiili birlikte gerçekleştirme (TCK m.37) düzeyinde mi, yoksa yardım etme (TCK m.39) düzeyinde mi kaldı?

Son soru bu dosyada özellikle önemlidir. İddianamede eşin “yardım ettiği” anlatılırken hükümde her iki sanık aynı cezayı almıştır. TCK m.39/1’e göre yardım eden kişinin cezasında, kural olarak yarı oranında indirim yapılır. Dolayısıyla iştirakin türü tartışılmadan kurulan hüküm, ceza miktarını doğrudan etkileyebilecek bir eksiklik taşır.

Birden fazla kişiye yönelik eylemlerde zincirleme suç hükmü de sıkça gündeme gelir. TCK m.43/1, bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesini düzenler. Farklı mağdurlara yönelik eylemler kural olarak ayrı suçlar oluşturur; aynı kişinin birden fazla kez para vermesi ise zincirleme suç tartışmasını gündeme getirebilir. Bu nedenle mağdur bazında yapılacak ayrıştırma, hem suç sayısını hem de ceza hesabını belirler. Mağdur sayısına bağlı ceza hesabının bir başka görünümü için serideki TCK 158/3 üç kişi artırımı kararı okunabilir.

🛡️ Bozmanın sonucu: aleyhe hüküm kurulamaz

Daire, kanun yararına bozma istemini kabul ederek Sakarya 1. Asliye Ceza Mahkemesinin kararını CMK m.309/3 uyarınca oy birliğiyle bozmuş ve dosyanın CMK m.309/4-(b) uyarınca gerekli işlem için mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.

CMK m.309/4-(b), mahkûmiyete ilişkin hükmün davanın esasını çözmeyen yönüne veya savunma hakkını kaldıran ya da kısıtlayan usul işlemlerine ilişkin bozmalarda, kararı veren mahkemece yeniden yargılama yapılmasını öngörür. Aynı bent önemli bir güvence de içerir: yeniden verilecek hüküm, önceki hükümle belirlenmiş cezadan daha ağır olamaz.

Bu yönüyle karar, sanıklar bakımından yeni bir yargılama kapısı açarken şikâyetçiler bakımından da zararlarının kişi bazında tespit edilmesi imkânını doğurur. Dosyaların birleştirilmesi hâlinde ise aynı model kapsamındaki tüm şikâyetçilerin durumu tek yargılamada, birbiriyle karşılaştırılarak değerlendirilebilecektir. Suç vasfının belirlenmesinde kastın zamanlamasına ilişkin ölçüt için serideki güveni kötüye kullanma mı dolandırıcılık mı kararı da faydalı bir karşılaştırma sunar.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serideki diğer kararlar ise Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular