İdari eylem nedeniyle zarar görenlerin dava açmadan önce idareye başvurması zorunludur; bu başvurunun süresi kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Bu yazıda konunun çerçevesi açıklanmaktadır.
🔀 İşlem ve Eylem Ayrımı
İdari işlem, idarenin hukuki sonuç doğurmaya yönelik irade açıklamasıdır; bir atama kararı veya disiplin cezası böyledir. İdari eylem ise idarenin fiilî faaliyetidir: bakımsız yoldan kaynaklanan kaza, hizmetin hiç veya geç işletilmesi gibi hâller bu kapsamdadır.
Ayrım süre rejimini değiştirdiğinden, dosyanın hangi kategoriye girdiğinin baştan belirlenmesi gerekir.
Not: Eylemin öğrenildiği tarihin belgeyle ortaya konması, bir yıllık sürenin başlangıcı bakımından belirleyicidir.
⏳ ⚠️ Zorunlu Ön Başvuru: Bir Yıl ve Beş Yıl
İdari Yargılama Usulü Kanunu açık bir kural koyar: idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren BİR YIL ve her hâlde eylem tarihinden itibaren BEŞ YIL içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir.
Bu süreler kaçırıldığında dava hakkı bakımından ağır sonuç doğar. Ön başvuru yapılmadan doğrudan açılan davada ise idari merci tecavüzü nedeniyle dilekçenin ilgili idareye tevdiine karar verilir.
📅 Başvuru Sonrası Dava Süresi
Kanun devamını da düzenler: bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi hâlinde, işlemin tebliğini izleyen günden itibaren; istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir.
Önemli bir istisna vardır: görevli olmayan adli yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi hâlinde, sonradan idari yargıda açılacak davalarda idareye başvurma şartı aranmaz. Ayrıntı için tam yargı davası ve görev uyuşmazlığı yazılarına bakılabilir.
📌 İlgili Konular
Konu idari davada süreler ve kusursuz sorumluluk başlıklarıyla da bağlantılıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
İdari eylem nedir?
İdarenin hukuki sonuç doğuran irade açıklaması değil, fiilî faaliyetidir.
Ön başvuru zorunlu mu?
Kanun, dava açmadan önce ilgili idareye başvurulmasını gerekli kılmıştır.
Süreler nedir?
Öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıldır.
Adli yargıda görevsizlik kararı verildiyse?
Bu hâlde idari yargıda açılacak davada idareye başvurma şartı aranmaz.
İdari eylemden doğan zarar ve ön başvuru süreci hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
