Şehirler arası bir otobüse ya da minibüse binen her yolcu, bilet fiyatının içinde çoğu zaman farkına bile varmadığı bir güvenceyle yolculuk eder: Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası. Kaza sonucu kalıcı bir sakatlık oluştuğunda bu sigortadan ne kadar ödeme yapılacağı, trafik sigortasındaki gibi ayrıntılı bir zarar hesabıyla mı, yoksa poliçede yazılı tutar üzerinden basit bir oranlamayla mı belirlenir? Sigorta Tahkim Komisyonunda görev yapan bir uyuşmazlık hakemi, Hakem Kararları Dergisinin 66. sayısında yayımlanan kararında bu soruya “meblağ sigortası” kavramı üzerinden yanıt vermiştir.
Sigorta Tahkim Komisyonu uyuşmazlık hakemi, 30.04.2026 tarihli ve K-2026/257179 sayılı kararıyla, trafik kazasında yaralanarak kalıcı sakatlığa uğrayan başvuranın koltuk ferdi kaza sigortasından doğan sakatlık tazminatı talebini kabul etmiştir. Hakem, doktor bilirkişinin Genel Şartlar cetvellerine göre belirlediği %13 sakatlık oranını, yolcu koltuğu başına 175.000 TL olan poliçe teminatıyla çarparak tazminatı hesaplamış; hüküm altına alınan tutar ise ıslahla ulaşılan 17.500,00 TL talep miktarı olmuştur.
🚌 Kaza, başvuru ve savunma
Hakem kararına göre başvuran, 02.05.2025 tarihinde bir aracın karıştığı trafik kazasında yaralanmış ve sakat kalmıştır. Kazaya ve yaralanmaya sebebiyet veren araç, aleyhine başvurulan sigorta şirketi tarafından Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigorta Poliçesi ile teminat altına alınmıştır. Sigorta şirketi maluliyet tazminatını ödemeyince başvuran vekili, başlangıçta 12.250,00 TL sürekli maluliyet tazminatının faiziyle birlikte ödenmesi talebiyle Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmuştur.
Başvuran tarafı, müvekkilinin kazada kusursuz olduğunu, maluliyet tazminatı için sigorta şirketine başvurduklarını ancak ödeme yapılmadığını ileri sürmüş, dilekçesine kaza tespit tutanağı ve diğer belgeleri eklemiştir. Sigorta şirketi ise cevabında özetle uzuv kaybının tespiti gerektiğini belirterek başvurunun reddini talep etmiştir.
Hakem, tarafların aktif ve pasif husumet ehliyetinin bulunduğunu ve davanın görülmesine engel bir eksiklik olmadığını tespit ederek esasa girmiştir. Uyuşmazlığı, kaza neticesinde meydana gelen maluliyetin poliçe teminatı kapsamına girip girmediği; tazminatın ödenip ödenmeyeceği ve ödenecekse ne miktarda ödeneceği şeklinde tanımlamıştır. Uygulanacak hükümler olarak Sigortacılık Kanunu, Karayolları Trafik Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Borçlar Kanunu, koltuk sigortası Genel Şartları, poliçe hükümleri ve Yargıtay içtihatları sayılmıştır.
💡 Zarar sigortası mı, meblağ sigortası mı?
Kararın hukuki çekirdeği, hakemin dayandığı Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 30.10.2018 tarihli ve 2015/14065 E., 2018/9698 K. sayılı ilamıdır. Kararda aktarılan bu ilama göre koltuk ferdi kaza sigortasının temel özellikleri şunlardır:
- Yolculuğun başlangıcından bitişine kadar, araç hareket hâlinde olsun ya da olmasın, mola ve bekleme yerleri dahil her türlü kazaya karşı yolcular, sürücüler ve yardımcılar yararına taşımacı tarafından yaptırılması zorunlu bir kaza (can) sigortasıdır.
- Kazanın oluşumunda taşımacının, sürücünün veya yardımcıların kusuru bulunmasa bile ödeme yapılır.
- Ölüm hâlinde poliçede yazılı tutarın tamamı, destekten yoksunluk hesabı yapılmaksızın mirasçılara ödenir; yaralanmalarda ise beden gücü kayıp oranına göre ödeme yapılır.
- Zarar sigortası – tutar (meblağ) sigortası ayrımında zorunlu koltuk sigortası bir meblağ sigortasıdır.
- Niteliği gereği geçici iş göremezlik zararını teminat altına almaz.
Aradaki farkın pratik sonucu büyüktür. Zarar sigortasında sigortacının ödeyeceği tutar, sigortalının ya da üçüncü kişinin uğradığı zararın tutarıdır. Meblağ sigortasında ise sigortacı, somut zarar ne olursa olsun sözleşmede belirlenen tutarı eksiksiz ödemek zorundadır. Bu nedenle koltuk sigortasında yaş, gelir, bakiye ömür gibi verilere dayanan aktüerya hesabı yerine, Genel Şartlara ekli cetvellere göre belirlenen sakatlık oranının poliçe teminatına uygulanması söz konusu olur.
Kararda aktarılan 25.03.2004 tarihli Genel Şartların A.3.2 maddesinin birinci fıkrasına göre, sigortayla teminat altına alınan bir kaza sigortalının kaza tarihinden itibaren iki yıl içinde sakatlığına yol açarsa, tıbbi tedavinin sona ermesi ve sakatlığın kesin olarak tespiti sonucunda sakatlık tazminatı belirtilen oranlar dahilinde kendisine ödenir. Hangi zarar veya organ kaybında hangi oranda ödeme yapılacağı ise tablo hâlinde gösterilmiştir.
🩺 Bilirkişi raporu ve sakatlık oranı
Hakem, Yargıtay ilamındaki “önce Genel Şartlara ekli cetvellere göre maluliyet oranı belirlenmeli, sonra meblağ hesaplanmalı” yaklaşımı doğrultusunda, kazaya bağlı daimi sakatlık oranının A.3.2 maddesindeki sakatlık durumları esas alınarak tespiti için doktor bilirkişiden rapor aldırmıştır. Dosyada ayrıca bir kusur raporu da düzenlenmiştir.
Bilirkişi incelemesinin sonuçları şöyle özetlenebilir:
| Konu | Rapordaki tespit |
|---|---|
| Sakatlık oranı | Kazayla illiyetli sakatlık nedeniyle, Genel Şartlar A.3.2 cetvelleri kapsamında poliçe teminatının sürekli olarak %13’ü |
| Kazaya karışan araç sürücülerinden biri | 2918 sayılı Kanun m.52/1-b’yi ihlal ettiği için %100 asli kusurlu |
| Diğer iki araç sürücüsü | Kusursuz |
| Araçtaki yolcu | Kazanın oluşumunda ve müterafik kusur yönünden kusursuz |
Rapor taraflara tebliğ edilmiş, sigorta şirketi tespitlerin kabul edilemeyeceğini bildirmiştir. Başvuran vekili ise talebini 17.500,00 TL’ye ıslah ederek bakiye başvuru harcını tamamlamıştır.
🧮 Tazminatın hesabı ve faiz başlangıcı
Hakem, koltuk ferdi kaza poliçesi kapsamında hesaplanacak tazminatın maluliyet oranı ile poliçe limitinin çarpımına eşit olacağını belirtmiştir. Kaza tarihi itibarıyla poliçe, kişi başı (yolcu koltuğu başı) 175.000 TL teminat sağlamaktadır. Buna göre:
%13 × 175.000 TL = 22.750,00 TL
Hesaplanan tutar 22.750,00 TL olmakla birlikte, başvuranın ıslahla ulaştığı talep 17.500,00 TL’dir ve hüküm bu miktar üzerinden kurulmuştur. Karar metninde bu farka ayrıca değinilmemiştir; ancak hükmedilen tutarın ıslah edilmiş talep miktarıyla aynı olduğu görülmektedir.
Faiz başlangıcı bakımından hakem, başvuranın tazminat istemli yazısının sigorta şirketine 26.08.2025 tarihinde ulaştığını tespit etmiş ve bu tarihe 8 iş günü ekleyerek faizi 08.09.2025 tarihinden başlatmıştır. Hükümde avans faizi uygulanmıştır.
📌 Hakemin hükmü
- Başvurunun kabulüyle 17.500,00 TL tazminatın 08.09.2025 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte sigorta şirketinden alınarak başvurana verilmesine,
- Başvuranın yatırdığı 1.560,00 TL başvuru gideri, 55,00 TL KEP gideri ve 5.850,00 TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 7.465,00 TL masrafın sigorta şirketinden alınmasına,
- Başvuran için takdir edilen 17.500,00 TL vekâlet ücretinin sigorta şirketinden alınmasına
karar verilmiştir. Hakem, giderler ve vekâlet ücreti bakımından Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesine ve HMK hükümlerine dayanmış; karar 5684 sayılı Kanun’un 30/12. maddesi hükmü gereğince kesin olmak üzere verilmiştir.
🧭 Karardan çıkan gözlemler
Kararda dikkat çeken ilk nokta, sigorta şirketinin savunmasının içeriğidir. Şirket, sakatlığın varlığını değil, uzuv kaybının tespit edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Hakem bu savunmayı, Genel Şartlar cetvellerine göre rapor aldırarak karşılamıştır. Koltuk sigortasında sakatlığın tespiti, trafik sigortasındaki maluliyet yönetmeliği değerlendirmesinden farklı olarak, poliçenin kendi Genel Şartlarındaki cetvellere bağlanmaktadır. Trafik sigortasında maluliyet raporunun hangi düzenlemeye göre alınacağı tartışması için çocuk yolcunun maluliyet raporu yazısı farklı bir bakış sunar.
İkinci nokta, kusur ile ödeme arasındaki ilişkidir. Hakemin dayandığı Yargıtay ilamı, koltuk sigortasında kazanın oluşumunda taşımacının veya sürücünün kusuru bulunmasa bile ödeme yapılacağını vurgulamaktadır. Somut dosyada kusur raporu da alınmış ve hesaplama bölümünde sürücünün %100 kusur oranına değinilmiştir; ancak tazminatın formülü, oran ile teminat limitinin çarpımı olarak kurulmuştur.
Üçüncü nokta, koltuk sigortasının kapsamına ilişkindir. Aynı ilama göre bu sigorta geçici iş göremezlik zararını karşılamaz. Bu da koltuk sigortası ile zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası arasındaki farkı belirginleştirir: Biri poliçede yazılı tutarın orana göre ödendiği bir kaza sigortası, diğeri ise gerçek zararın karşılandığı bir sorumluluk sigortasıdır. Yolcunun emniyet kemeri kullanımı ve maluliyet bağlamında başka bir hakem kararı için yüzde kalan iz ve emniyet kemeri yazısına bakılabilir.
❔ Soru – cevap
Koltuk ferdi kaza sigortasında tazminat nasıl hesaplandı?
Bu kararda doktor bilirkişinin Genel Şartlar A.3.2 cetvellerine göre belirlediği %13 sakatlık oranı, poliçedeki yolcu koltuğu başına 175.000 TL teminatla çarpılmış ve 22.750,00 TL sonucuna ulaşılmıştır. Hüküm ise başvuranın ıslah ettiği 17.500,00 TL üzerinden kurulmuştur.
“Meblağ sigortası” ne anlama geliyor?
Kararda aktarılan Yargıtay 17. Hukuk Dairesi ilamına göre meblağ sigortasında sigortacı, somut zarar ne olursa olsun sözleşmede belirlenen tutarı eksiksiz ödemekle yükümlüdür. Zarar sigortasında ise ödenecek tutar, uğranılan gerçek zarardır. Zorunlu koltuk sigortası meblağ sigortası olarak nitelendirilmiştir.
Faiz hangi tarihten başlatıldı?
Tazminat istemli yazı sigorta şirketine 26.08.2025 tarihinde ulaşmıştır. Hakem bu tarihe 8 iş günü ekleyerek faizi 08.09.2025 tarihinden başlatmış ve avans faizine hükmetmiştir.
Koltuk sigortası geçici iş göremezlik zararını da karşılar mı?
Hakemin dayandığı Yargıtay ilamına göre zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası, niteliği gereği geçici iş göremezlik zararını teminat altına almamaktadır. Bu dosyada da talep yalnızca sürekli sakatlık (maluliyet) tazminatına ilişkindir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Sigorta Tahkim Komisyonunun Hakem Kararları Dergisinde yayımlanan bir uyuşmazlık hakemi kararından derlenmiştir. Hakem kararları yalnızca ilgili uyuşmazlığın taraflarını bağlar; değerlendirme, belirli bir sakatlık oranı ve poliçe teminatı bulunan somut dosyaya ilişkindir ve farklı poliçe şartları ile farklı bilirkişi tespitlerinde sonuç değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
