Yüz beş bin liralık bir bononun rakam hanesinin başına tek bir “1” eklenir ve senet bir anda bir milyon yüz beş bin liralık bir takibin dayanağı hâline gelir. Borçlu, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla başlatılan takibe karşı icra mahkemesine gider ve fazla kısmın tahrifatla eklendiğini söyler. Alacaklı ise rakam ile yazının birbirini doğruladığını, senette paraflı ya da parafsız hiçbir düzeltme bulunmadığını savunur. Bu iddia, yazılı delille ispat edilmesi gereken “anlaşmaya aykırı doldurma” mıdır, yoksa bilirkişi raporuyla ortaya konabilecek bir tahrifat itirazı mı?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 11.02.2026 tarihli ve E.2025/208, K.2026/64 sayılı kararıyla, bedelin tahrif edildiğinin Adli Tıp Kurumu raporuyla kesin olarak belirlendiği durumda borca itirazın kabul edilmesi ve senedin tahrifattan önceki miktar için geçerli sayılması gerektiğine hükmetmiş; aksi yöndeki Bölge Adliye Mahkemesi direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
✍️ Bir rakamla on katına çıkan senet
Borçlu vekilinin icra mahkemesine sunduğu dilekçeye göre borçlu, bonoyu imzaladığında yalnızca 105.000 TL’lik bedel kısmı doldurulmuştu. Senedin lehtar ve diğer boş kısımlarının sonradan, borçlu dışındaki kişilerce doldurulduğu ve bedel hanesine “1” rakamı eklendiği ileri sürülmüştür. Borçlu, takibin 1.000.000 TL’lik kısmının iptalini, ayrıca alacaklının takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilmesini talep etmiştir.
Alacaklı vekili ise bedelin rakam ve yazıyla aynı şekilde yazıldığını, borçlunun senedin sonradan doldurulduğu veya boş senet imzaladığı yönünde bir iddiası bulunmadığını belirterek itirazın reddini savunmuştur.
🔬 Üç rapor, iki ayrı kanaat
Dosyada senedin incelendiği üç ayrı rapor bulunmaktadır ve sonucun belirlenmesinde aralarındaki fark önemli rol oynamıştır:
| Rapor | Tespit |
|---|---|
| Adli Tıp Kurumu, 21.09.2021 (Cumhuriyet başsavcılığınca aldırılan) | Rakamdaki “1” ve yazıdaki “Bir milyon” ibareleri, kalem ucu kalibresi, fulaj izi, mürekkep tonu, konum, ebat ve satır hizası bakımından farklı; sonradan ilave edilmiş |
| Adli belge inceleme bilirkişisi, 02.10.2022 | “1” rakamının sonradan eklenmesi kuvvetle muhtemel; ancak mürekkep farkı saptanamadığından kesin sonuç verilemedi, ileri cihazlı laboratuvar incelemesi önerildi |
| Adli Tıp Kurumu, 06.03.2023 (ilk derece mahkemesince aldırılan) | İlk rapordaki tespit tekrarlandı; ibareler sonradan ilave edilmiş |
Borçlu vekili, ikinci rapordaki tereddüt nedeniyle çelişkinin giderilmesi için dosyanın Adli Tıp Kurumuna gönderilmesini istemiş, bu istem üzerine alınan 06.03.2023 tarihli rapor Hukuk Genel Kurulunca “kesin kanaat bildiren” ve hüküm kurmaya elverişli rapor olarak kabul edilmiştir. Borçlu vekili temyiz dilekçesinde, senetteki tahrifat nedeniyle bir ağır ceza mahkemesinde yürütülen yargılamada sanıkların mahkûmiyetine karar verildiğini de ileri sürmüştür.
🔄 Altı yıl süren gidip gelme
İtiraz, ilk derece ile istinaf arasında birkaç kez el değiştirmiştir:
- İlk derece mahkemesi, 11.02.2020: TTK 676/1 uyarınca yazı ile rakam arasında fark olursa yazıya itibar edileceğini, burada ikisinin uyumlu olduğunu, senette düzeltme izi bulunmadığını ve anlaşmaya aykırı doldurmanın yazılı delille ispatlanmadığını belirterek itirazı reddetmiştir.
- Bölge Adliye Mahkemesi, 29.11.2021: İddianın “1” rakamının sonradan eklendiğine ilişkin olduğunu, bilirkişi incelemesi yapılması gerektiğini belirterek kararı kaldırmıştır.
- İlk derece mahkemesi, 12.07.2023: Adli Tıp raporuna dayanarak itirazı kabul etmiş, takibi 1.000.000 TL bakımından durdurmuştur.
- Bölge Adliye Mahkemesi, 06.11.2023: Raporda bir harf veya rakam üzerinde değişiklik yapıldığının açıklanmadığını, yazı yaşı tespitine yer verilmediğini, bu nedenle durumun tahrifat sayılamayacağını belirterek itirazı reddetmiştir.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 21.05.2024: Tahrifatın sabit olduğunu, ilk derece kararının doğru olduğunu belirterek istinaf kararını bozmuştur.
- Bölge Adliye Mahkemesi direnme kararı: Rapordaki farkların tek başına sonuca etkili olmadığını, başka delillerle desteklenmesi gerektiğini, dar yetkili icra mahkemesinde bunun tespit edilemeyeceğini belirterek önceki kararında direnmiştir.
🧭 Tahrifat ile anlaşmaya aykırı doldurma farkı
Kararın merkezindeki ayrım, iki farklı itirazın birbirine karıştırılmamasıdır. Anlaşmaya aykırı doldurma iddiasında borçlu, eksik bıraktığı bir senedin taraflar arasındaki anlaşmaya aykırı biçimde tamamlandığını ileri sürer; bu tür bir iddianın yazılı delille ispatı aranır. Tahrifatta ise lehtara verilmiş, şekli unsurları tamam bir senedin metni sonradan değiştirilmiştir.
Özel Daire, borçlunun icra mahkemesine başvurusunun anlaşmaya aykırı doldurmaya değil, tahrifata yönelik olduğunu açıkça belirtmiş; Bölge Adliye Mahkemesinin itirazı anlaşmaya aykırı doldurma gibi değerlendirip yazılı delil araması gerekçesinin somut uyuşmazlığa uygulanamayacağını kabul etmiştir. Hukuk Genel Kurulu da bu bozma kararını benimsemiştir. Senetteki imzanın kime ait olduğuna ilişkin itirazlarda rapor değerlendirmesinin farklı bir örneği için sahte bonoda icra mahkemesi raporu yazısına bakılabilir.
📌 Hukuk Genel Kurulunun koyduğu ilkeler
Kurul, uyuşmazlığı kambiyo senedinin bedelinde tahrifat nedeniyle borca itirazın kabulünün gerekip gerekmediği sorusu olarak tanımlamış ve şu ilkeleri ortaya koymuştur:
- Niteliği: Borçlunun bedelde tahrifat yapıldığı itirazı, İİK 169 kapsamında borca itiraz niteliğindedir ve ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine bildirilir.
- Düzeltmenin geçerliliği: HMK 207 uyarınca senetteki çıkıntı, kazıntı veya silinti ayrıca onanmamışsa inkâr hâlinde göz önünde tutulmaz. Senetteki düzeltmelerin keşideci tarafından paraf edilmesi gerekir.
- Yazının üstünlüğü kuralının sınırı: TTK 778’in göndermesiyle bonoya uygulanan TTK 676/1, yazı ile rakam arasında fark olursa yazıya itibar edileceğini söyler. Kurula göre bu kural ancak rakam ve yazı kayıtlarında tahrifat yapılmamışsa uygulanır; Kurulun 10.03.2022 tarihli, 2018/12-43 E., 2022/300 K. sayılı kararı da bu yöndedir.
- Sonuç: Tahrifat sabitse ve tahrif edilen bölümde borçlunun parafı yoksa, borca itiraz kabul edilir; senet tahrifattan önceki miktar için geçerli sayılır ve tahrifatla değiştirilen kısım ile fer’ileri yönünden İİK 169/a uyarınca takip durdurulur.
Kurul, dosyayı HMK 373/2 uyarınca kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine göndermiştir. Kararda borçlunun tazminat ve para cezası talepleri ayrıca tartışılmamıştır.
🏁 Kararın takip hukukuna yansıması
İcra mahkemesinin dar yetkili olması, Bölge Adliye Mahkemesinin direnme gerekçelerinden biriydi. Hukuk Genel Kurulu ise kesin kanaat bildiren bir Adli Tıp raporu varken, tahrifatın tespiti için başka delil aranmasını gerekli görmemiştir. Bu yaklaşım, kambiyo takibinde tahrifat iddiasının icra mahkemesi önünde bilirkişi incelemesiyle sonuçlandırılabileceğini göstermektedir. İİK 169/a’ya göre itirazın kabulü kararı ile takip durur; alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı ise saklıdır.
Kambiyo senedinin şekil şartlarına ilişkin başka bir Hukuk Genel Kurulu değerlendirmesi için bonoda imzanın kaşe üzerinde olmasına ilişkin yazı da okunabilir.
❓ Sık sorulanlar
Senette yazı ile rakam aynıysa yazıya itibar edilmez mi?
Hukuk Genel Kuruluna göre TTK 676/1’deki yazının üstünlüğü kuralı, rakam ve yazı kayıtlarında tahrifat yapılmamış olması hâlinde uygulanır. Bu dosyada hem rakamdaki “1” hem de yazıdaki “Bir milyon” ibaresinin sonradan eklendiği belirlendiğinden, ikisinin birbirini doğrulaması alacaklı lehine sonuç doğurmamıştır.
Tahrifat varsa senet tamamen geçersiz mi olur?
Bu kararda öyle olmamıştır. Senet, tahrifattan önceki miktar olan 105.000 TL için geçerli sayılmış; takip yalnızca tahrifatla eklenen 1.000.000 TL’lik kısım ve fer’ileri yönünden durdurulmuştur.
Neden yazı yaşı tespiti aranmadı?
Bölge Adliye Mahkemesi, raporda yazı yaşına ilişkin açıklama bulunmadığını gerekçe yapmıştı. Hukuk Genel Kurulu ise Adli Tıp Kurumunun ibarelerin sonradan ilave edildiğine dair kesin kanaatini hüküm kurmaya yeterli bulmuş, ayrıca yazı yaşı tespiti yapılmasını şart koşmamıştır.
Tahrifat itirazı imzaya itirazla aynı şey midir?
Hayır. Kararda tahrifat itirazı, imzanın borçluya ait olmadığına ilişkin İİK 170’teki imzaya itirazdan ayrı olarak İİK 169 kapsamında borca itiraz şeklinde nitelendirilmiştir. Dosyada borçlu imzaya itiraz etmemiş, yalnızca bedelin değiştirildiğini ileri sürmüştür.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Ulaşım bilgileri iletişim sayfasında, serinin diğer yazıları Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Değerlendirme, bono bedeline rakam ve yazı eklendiğinin Adli Tıp Kurumu raporuyla kesin olarak belirlendiği tek bir kambiyo takibine dayanır; rapor içeriği, itirazın niteliği ve süreleri farklı olan dosyalarda farklı sonuçlara ulaşılabilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
