Yolcu İşletenin Trafik Sigortası – Yargıtay HGK 2026/308

Trafik kazasında yolcu koltuğunda yaralanan herkes, aracın zorunlu trafik sigortacısına karşı “üçüncü kişi” midir? Araç ruhsatta başka birinin adına kayıtlıysa, yaralanan yolcu aracın asıl kullanıcısı olsa bile sigortadan tazminat isteyebilir mi? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, boşanma sürecindeki eşinin adına kayıtlı aracı onun rızası dışında alıp aylarca kullanan ve tek taraflı bir kazada yolcu olarak yaralanan kişinin talebini incelemiş; belirleyici olanın ruhsattaki isim değil, araç üzerindeki fiilî hâkimiyet ve ekonomik yararlanma olduğunu vurgulamıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 06.05.2026 tarihli ve E.2025/632, K.2026/308 sayılı kararıyla, davacının kazaya karışan aracın işleteni olduğunu, işletenin kendi sorumluluğunu üstlenen zorunlu trafik sigortacısından tazminat isteyemeyeceğini kabul etmiş ve davanın reddine ilişkin direnme kararını oy birliğiyle onamıştır.

🔑 Anahtarları alınan araç ve tek taraflı kaza

Kararda yer alan olgulara göre araç, 06.03.2020 tarihinde dava dışı eş tarafından satın alınmış ve onun adına tescil edilmiştir. Kısa süre sonra eşler ayrılma kararı almış, davacı evden ayrılırken aracın anahtarlarını da alarak aracı götürmüştür.

Araç maliki, 17.07.2020 tarihli şikâyet dilekçesinde aracın kendi rızası olmadan alındığını, tüm çabalarına rağmen aracın kendisine teslim edilmediğini, yaklaşık dört aydır aracı geri almaya çalıştığını ve olası bir kazada malik olarak sorumlu tutulmak istemediğini belirterek aracın adli makamlar aracılığıyla kendisine teslimini talep etmiştir.

Bu şikâyetten yaklaşık bir buçuk ay sonra, 06.09.2020 tarihinde araç başka bir sürücünün yönetimindeyken tek taraflı kazaya karışmış; davacı araçta yolcu olarak bulunduğu sırada yaralanmıştır. Davacı, kolluktaki ifadesinde aracın kendisine ait olduğunu beyan etmiştir.

Davacı vekili, zorunlu arabuluculuk sürecinin olumsuz sonuçlanmasının ardından aracın trafik sigortacısına karşı dava açmış ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak 5.000,00 TL sürekli iş göremezlik tazminatının yasal faiziyle tahsilini istemiştir. Sigorta şirketi ise başvuru şartının yerine getirilmediğini, sorumluluğunun poliçe limiti ve sigortalının kusuruyla sınırlı olduğunu, kabul anlamına gelmemek kaydıyla hatır taşıması ve müterafik kusur indirimlerinin uygulanması gerektiğini savunmuştur.

🏛️ Ticaret mahkemesi, istinaf, bozma ve direnme

Özel Daire, trafik kaydının işleteni kesin olarak gösteren bir karine olmadığını kabul etmekle birlikte, davacının yolcu konumunda olduğunu ve KTK’nın 3. maddesinde sayılan sıfatlardan hiçbirini taşımadığını esas almıştı. Hukuk Genel Kurulunun önüne gelen soru da bu çerçevede belirlenmiştir: Yolcu konumunda olup tek taraflı kazada yaralanan davacı, aynı zamanda aracın işleteni kabul edilebilir mi?

🚗 Ruhsattaki isim mi, fiilî hâkimiyet mi?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 3. maddesi işleteni; araç sahibi, mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı ya da uzun süreli kiralama, ariyet veya rehin hâllerinde kiracı, ariyet veya rehin alan kişi olarak tanımlar. Aynı hüküm, başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiilî tasarrufu bulunduğu ispat edilirse bu kişinin işleten sayılacağını da öngörür.

Kurul, bu tanımda şekli değil maddi ölçütün esas alındığını vurgulamış ve işletenliğin belirlenmesinde şu unsurları saymıştır:

Trafik kaydı ve tescil belgesi işletenin kim olduğunu gösteren güçlü bir delildir, ancak mutlak bir karine değildir. Kurul ayrıca bu konuda getirilecek delillerin üçüncü kişileri bağlayacak güçte olması ve zarar görenlerin haklarını zedeleyecek bir sonuç doğurmaması gerektiğini hatırlatmıştır. İşletenlik sıfatının uzun süreli kiralamada kiracıya geçip geçmediğine ilişkin bir başka Kurul kararı için 13 günlük kiralamada işleten sıfatı yazısına bakılabilir; eldeki karar ise aynı kavramı bu kez zarar görenin kendisi bakımından uygulamaktadır.

🛡️ Trafik sigortası kimin zararını karşılar?

KTK’nın 91. maddesi, işletenlerin 85. maddenin birinci fıkrasına göre doğan sorumluluklarını karşılamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmasını öngörür. Kurul bu sigortanın bir pasif sigorta ve aynı zamanda zarar sigortası olduğunu belirtmiş; kaza tarihinde yürürlükte olan Genel Şartların A-1 maddesine göre sigortacının işletene düşen hukuki sorumluluğu limitler dâhilinde temin ettiğini, A-6 maddesinde ise “işleten tarafından ileri sürülecek tazminat talepleri”nin teminat dışında bırakıldığını vurgulamıştır.

Gerekçenin ikinci ayağı borçlar hukukundaki birleşme kurumudur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 135. maddesine göre alacaklı ve borçlu sıfatlarının aynı kişide birleşmesiyle borç sona erer. Kurul, alacaklısı ve borçlusu aynı olan bir borç ilişkisinin düşünülemeyeceğini, aksi kabulün bir kimsenin kendi alacağının borçlusu olması sonucunu doğuracağını belirtmiş ve bu ilkenin önceki tarihli 2011/17-13 Esas, 2011/191 Karar sayılı Hukuk Genel Kurulu kararında da benimsendiğini hatırlatmıştır.

Bu iki ayak birleştiğinde sonuç açıktır: Zarar gören, araç işletenine karşı KTK hükümlerine göre başvuru hakkına sahip değilse, işletenin trafik sigortacısına da başvuramaz. Kararın ifadesiyle trafik sigortası üçüncü kişilerin zararlarını karşılamakla yükümlüdür ve işleten aynı zamanda üçüncü kişi olamaz.

📑 Kurulun dayandığı olgular

Hukuk Genel Kurulu, davacının işleten sayılmasını soyut bir varsayıma değil, dosyadaki somut olgulara dayandırmıştır:

1. Araç, malikin izni ve rızası dışında bulunduğu yerden alınıp götürülmüş; malik sonrasında araç üzerinde fiilî hâkimiyet kuramamış ve araçtan ekonomik olarak yararlanamamıştır.
2. Malik, izinsiz kullanımı ve olası zararı önlemek için durumu adli makamlara bildirerek makul sayılabilecek önlemleri almıştır.
3. Dosyadaki belgeler ile davacı ve dava dışı kişilerin ifadeleri, malikin anlatımıyla uyumludur.
4. Davacı soruşturma aşamasında aracın kendisine ait olduğunu söylemiş; böylece aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olarak işlettiğini ve araç üzerinde fiilî hâkimiyet kurduğunu ortaya koymuştur.

Kurul ayrıca olayın güveni kötüye kullanma kapsamı dışında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu tespitler karşısında davacının yolcu koltuğunda bulunması, onu üçüncü kişi hâline getirmemiştir. Talep Genel Şartlar gereğince teminat dışında kaldığından davanın reddi yerinde bulunmuştur.

📌 Kararın uygulamaya yansıması

Karar, trafik sigortası uyuşmazlıklarında “yolcu” sıfatının kendiliğinden üçüncü kişi sıfatı anlamına gelmediğini göstermektedir. Yaralanan kişinin aracı kim adına kayıtlı olursa olsun uzun süredir fiilen kullanıp kullanmadığı, masraflarını kimin karşıladığı ve aracı nasıl ele geçirdiği, davanın esasına girilmeden sonucu belirleyebilecek sorulardır.

Kararda öne çıkan bir diğer nokta, malikin önceden yaptığı şikâyetin delil değeridir. Kazadan önce, henüz bir uyuşmazlık doğmamışken verilen dilekçe ve davacının kolluktaki beyanı, işletenliğin kime ait olduğunu gösteren olgular olarak birlikte değerlendirilmiştir. Kurulun işleten sıfatını husumet bağlamında da ele alarak taraf sıfatının maddi hukuka ilişkin olduğunu ve mahkemece kendiliğinden gözetileceğini hatırlatması, bu tür itirazların yargılamanın her aşamasında gündeme gelebileceğini göstermektedir.

Kararın kapsamı da sınırlıdır: Kurul, sigorta şirketinin hatır taşıması veya müterafik kusur savunmalarına girmemiş, uyuşmazlığı yalnızca işletenlik ve teminat kapsamı yönünden çözmüştür. Sürücünün kişisel sorumluluğu gibi başka hukuki ilişkiler bu dosyanın konusu değildir.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Ulaşım bilgileri iletişim sayfasında, serinin diğer yazıları Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.