Türev Zararında Belirsiz Alacak – Yargıtay 11. HD 2024/386
Bilirkişi raporu zararı 164.140,55 TL olarak hesaplar, mahkeme de bankanın kusurlu olduğunu kabul eder; ama yatırımcının eline geçen hüküm 1.000,00 TL’dir. Bu çarpıcı sonucun nedeni esasla değil, davanın açılış biçimiyle ilgilidir. Telefonla verilen talimatlar üzerine yapılan türev işlemlerden zarar eden bir banka müşterisi, davasını belirsiz alacak davası olarak 1.000,00 TL değerle açmış; ilk derece yargılamasında talebini artırmamıştır. Yargıtay, davanın aslında kısmi dava olduğunu kabul eden ve istinaf aşamasındaki artırımı dikkate almayan bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 17.01.2024 tarihli ve E.2022/6072, K.2024/386 sayılı kararıyla, bankayı %60 kusurlu bularak 1.000,00 TL’nin tahsiline hükmeden Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi kararını, tarafların temyiz itirazlarını reddederek oy birliğiyle onamıştır.
📞 “Satın almadık mı?” — telefondaki türev işlem
Davacı, davalı bankanın müşterisidir. Taraflar arasındaki sözleşmelere göre davacı piyasalarda türev işlemler yapacak, banka ise bu işlemlerde danışmanlık hizmeti vererek komisyon alacaktır. Davacıya göre sözleşmeler teknik ifadelerle doludur; banka ve müşteri temsilcisi usulsüz ve hatalı işlemlerle kendisini zarara uğratmış, zarara yol açan işlemlerde imzası veya açık onayı alınmamış, kendisine yerindelik testi de uygulanmamıştır.
Uyuşmazlığın odağındaki işlem, bilirkişi raporuna göre bir açığa dolar satışı işlemidir. İstinaf dilekçesinde aktarılan ses kaydı içeriğine göre davacı, dolar kurunun 3,08 olduğunu söyleyip “buradan satabiliriz” demiş; müşteri temsilcisi “Zarar kes mi diyorsun” diye karşılık vermiş; davacı da “satın almadık mı” diye sormuştur. Bilirkişi raporu, davacının doları satın aldığını düşündüğünü, oysa işlemin açığa satış olduğunu ve davacının işlemi tam olarak anlamadığını tespit etmiştir.
Davacı, fazlaya ilişkin hakları ve bedeli artırma hakkı saklı kalmak üzere zararın dava tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsilini istemiş; harca esas değeri HMK m.107 uyarınca 1.000,00 TL göstermiştir. Banka, işlemlerin sözleşme ve mevzuat kapsamında, davacının onayıyla yapıldığını savunmuştur.
⚖️ İlk derece: risk müşteriye ait
Konya 1. Tüketici Mahkemesi (2018/521 E., 2019/505 K.) davayı reddetmiştir. Mahkemeye göre banka sözleşmeler kapsamında davacının zararlarından sorumlu değildir, objektif özen yükümlülüğüne uygun davranmıştır, davacının talimat ve onayını almadan zararlandırıcı bir eylemde bulunmamıştır; oluşan zarar davacının başlangıçta kabul ettiği risk kapsamındadır.
🔄 İstinaf: banka yönlendirdi, kusur %60
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi (2019/1675 E., 2022/852 K.) davacının istinafını kabul etmiş, ilk derece kararını kaldırarak davayı kabul etmiştir. Gerekçenin esasa ilişkin halkaları şunlardır:
- Davacı, yatırım hesapları üzerinde müşteri temsilcisiyle yapılan telefon görüşmeleri sonucu gerçekleştirilen türev işlemler nedeniyle zarara uğramıştır.
- Banka somut olayda aracı olmanın ötesinde yönlendirici davranmıştır.
- Davacının sözlü talimatlarını yazılı hâle dönüştürme sorumluluğu bankadadır.
- Davacının bankadaki yatırım işlemleri ve yatırım hacmi gözetildiğinde davacı bilinçli yatırımcıdır.
- Bu nedenle zararın oluşmasında davacı %40, banka %60 oranında kusurludur.
🧮 164.140,55 TL’den 1.000,00 TL’ye
Kararın en dikkat çekici yanı, tespit edilen zarar ile hükmedilen tutar arasındaki farktır. Dosyada iki ayrı hesap vardır: İlk derece mahkemesince alınan ek raporda zarar 124.550,00 TL, istinaf aşamasında alınan bilirkişi raporunda ise 164.140,55 TL olarak hesaplanmıştır.
Davacı ilk derece yargılamasında ıslah yoluna gitmemiştir. İstinaf aşamasında, bilirkişi raporuna karşı verdiği 14.04.2022 tarihli beyan dilekçesiyle 164.140,55 TL’nin tahsilini istemiştir. Bölge adliye mahkemesi, HMK m.177/1 uyarınca ıslahın tahkikatın sona ermesine kadar yapılabileceğini, gelinen aşamada ıslahın mümkün olmadığını belirtmiştir. Dava değeri 1.000,00 TL olduğundan ve tespit edilen her iki zarar miktarı da bunun üzerinde kaldığından toplam zararın kesin tespitine gidilmemiş; bankanın kusuruna düşen kısım 1.000,00 TL’yi aştığı için 1.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsiline hükmedilmiştir.
🏛️ İki taraflı temyiz ve Yargıtay
Kararı iki taraf da temyiz etmiştir. Davacı; davanın belirsiz alacak davası olduğunu, HMK m.356/2 uyarınca istinafta da talep artırımı yapılabileceğini ve bilinçli yatırımcı nitelendirmesinin delile dayanmadığını ileri sürmüştür. Banka ise davanın belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, ses kayıtlarının esas alınmasının hatalı olduğunu, davacının onlarca işlem yaptığını ve emri bizzat verdiğini, risk bildirim ve teyit formlarının imzalatıldığını, SPK tebliğlerine göre telefonla emir alınmasının yeterli olduğunu ve kusur bölüştürüldüğü hâlde kusur indirimi yapılmadığını savunmuştur.
Yargıtay uyuşmazlığı; zararın bulunup bulunmadığı, tarafların kusuru ve davacının ıslah yapıp yapamayacağı olarak belirlemiştir. Dairenin tek özel tespiti şudur: Davacı dava dilekçesinde HMK m.107’ye dayanmış olsa da dava konusu zarar hesaplanabilir ve belirlenebilir nitelikte olduğundan, bölge adliye mahkemesinin davayı kısmi dava olarak nitelendirmesinde usulsüzlük yoktur. Diğer temyiz sebepleri de bozmayı gerektirir nitelikte görülmemiş; karar HMK m.370/1 uyarınca ONANMIŞTIR.
Duruşmalı incelenen dosyada 7.100,00 TL duruşma vekâlet ücretinin taraflardan ayrı ayrı alınarak yekdiğerine verilmesine karar verilmiş; tüketici mahkemesinde tüketicinin açtığı dava 6502 sayılı Kanun m.73/2 gereğince harçtan muaf olduğundan davacıdan alınan temyiz harçlarının istek hâlinde iadesine hükmedilmiştir.
🆕 2026 değişikliği: HMK 107 mülga, 109/4 eklendi
Kararın verildiği tarihte HMK m.107 belirsiz alacak davasını düzenliyordu. Bu madde, 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Aynı Kanun’un 20. maddesiyle HMK m.109’a dördüncü fıkra eklenmiştir. Yeni hükme göre alacağın yalnız bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir; bu durumda zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
Bu değişiklik, incelenen kararın verildiği 2024 tarihinden sonradır ve karar bu hükmü uygulamamıştır. Bununla birlikte kararın iki tespiti, yeni düzenleme dönemindeki tartışmalar bakımından da dikkat çekicidir:
- Zarar hesaplanabilir nitelikteyse, dava dilekçesinde belirsiz alacak nitelendirmesi yapılmış olması mahkemeyi bağlamamış; dava kısmi dava sayılmıştır.
- Talep artırımına ilişkin süre sınırı olarak “tahkikatın sona ermesi” esas alınmış; istinaf aşamasında yapılan artırım dikkate alınmamıştır. Yeni HMK m.109/4 de artırım için aynı sınırı kullanmaktadır.
Kısmi davanın anayasallık denetimi için AYM’nin HMK 109 kararına, türev işlemlerde bankanın bilgilendirme yükümlülüğüne ilişkin bir örnek için altın türevinde risk bildirimi kararına bakılabilir.
💡 Merak edilenler
Bilirkişi zararı 164.140,55 TL hesapladığı hâlde neden 1.000,00 TL'ye hükmedildi?
Dava neden belirsiz alacak değil de kısmi dava sayıldı?
Bankanın %60 kusurlu bulunmasının dayanağı neydi?
7589 sayılı Kanun'dan sonra bu dosyadaki sonuç farklı olur muydu?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; banka ve yatırım hesabı uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bir onama kararına dayanır. Karar, 7589 sayılı Kanun’la yapılan HMK değişikliklerinden önce verilmiştir; Yargıtay incelemesi tarafların temyiz sebepleriyle sınırlı kalmıştır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; işlem talimatının biçimine, ses kayıtlarına, yatırımcının deneyimine, bilirkişi hesabına, davanın açılış biçimine ve yürürlükteki usul hükümlerine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
