Söylenmeyen Sözle Hakaret Cezası – AYM 2023/17745
Komşu bahçeye sarkan güller yüzünden çıkan bir tartışma, bir kamera kaydı ve iki farklı kelime: “terbiyesizler” ile “şerefsizler”. İddianame, sanığın birincisini söylediğini yazar; kamera görüntülerini izleyen kolluk tutanağında da ikincisi yoktur. Buna rağmen sulh ceza mahkemesi, sanığın “şerefsizler” dediğini kabul ederek onu hakaret suçundan adli para cezasıyla cezalandırır. Ceza temyiz sınırının altında kaldığı için kesinleşir; Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma talebi de reddedilir. Dosya, olaydan on yılı aşkın bir süre sonra Anayasa Mahkemesinin önüne gelir.
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 21.07.2026 tarihli ve 2023/17745 başvuru numaralı kararıyla, mahkûmiyete esas alınan sözün başvurucu tarafından söylendiği kabulünün yeterli gerekçeyle açıklanmadığını belirterek adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiş ve yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir.
🌹 Bahçe tartışması ve kamera kaydı
Taraflar bahçeli evlerde oturan komşulardır. Komşuların diktiği güllerin başvurucunun bahçesine sarkması aralarında husumete yol açmıştır. Olay günü iki taraf kendi bahçelerinde konuşmaya başlamış, başvurucu tarafındaki bir katılan konuşmanın başından sonuna kadar kamera ile kayıt almış, karşı taraf bu kayda tepki göstermiş ve tartışma büyümüştür.
Başsavcılık 01.03.2012 tarihli iddianamesinde, başvurucunun üç komşuya yönelik “terbiyesizler” diyerek hakaret suçunu işlediğini ileri sürmüştür. Kolluk görevlilerinin kamera görüntülerini izleyerek düzenlediği tutanakta da iddianamede de başvurucunun “şerefsizler” şeklinde bir sözü yer almamaktadır.
⚖️ Sulh ceza mahkemesinin kabulü
Yargılama dört celse sürmüştür. Başvurucu hakaret içeren bir söz söylemediğini savunmuştur. İkinci celsede komşulardan ikisi kendilerine hakaret içerikli bir şey söylenmediğini beyan etmiş, biri ayrıca şikâyetçi olmadığını belirtmiştir. Üçüncü komşu ise aradan uzun zaman geçtiği için kendisine hakaret edilip edilmediğini hatırlamadığını söylemiştir.
Mahkeme yine de iki komşu yönünden başvurucunun “şerefsizler” dediğini, bunun “dosya kapsamı ve kamera kayıtlarından” anlaşıldığını ve soruşturmadaki kamera izleme tutanağında da belirlendiğini kabul etmiştir. Sözün TCK m.125’teki sövme fiilinin tipik örneği olduğunu belirterek başvurucuyu cezalandırmıştır. Ceza belirlenirken:
- Alt sınırdan hareket edilmiş ve adli para cezası seçilmiştir,
- Suç birden fazla kişiye tek hareketle işlendiği için TCK m.43/2 yollamasıyla ceza 1/4 oranında artırılmıştır,
- Takdiri indirim uygulanmış, gün para cezası 25 TL’den paraya çevrilerek taksitlendirilmiştir,
- Sabıka kaydı nedeniyle erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmamıştır.
Sonuç ceza 2.325 TL adli para cezasıdır. Üçüncü komşu yönünden ise karşılıklı hakaret gerekçesiyle ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
🏛️ Temyiz sınırı ve kanun yararına bozma
Başvurucu temyiz dilekçesinde kamera izleme tutanağının eksik ve hatalı olduğunu, delil CD’si üzerinde bilirkişi incelemesi yapılmadığını, “terbiyesiz” kelimesinin hakaret suçunu oluşturmayacağını ve söylemediği bir söz nedeniyle mahkûm edildiğini ileri sürmüştür.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi 09.04.2019 tarihinde başvurucu hakkındaki hükümlerin, verildikleri tarih itibarıyla cezanın nitelik ve niceliği bakımından temyiz edilemez olduğunu belirterek temyiz isteğini reddetmiştir. Dikkat çekici olan, aynı kararda Dairenin karşı taraf hakkındaki hükmü bozarken başvurucunun söylediği kabul edilen “terbiyesiz” sözünün, kaba hitap niteliğinde olup onur ve şerefi rencide edici boyutta olmadığı için hakaret suçunun unsurlarını oluşturmadığını belirtmesidir.
Adalet Bakanlığı 16.03.2022’de, başvurucunun “şerefsizler” değil “terbiyesizler” dediğini ve beraatine karar verilmesi gerektiğini belirterek kanun yararına bozma talep etmiştir. Ceza Dairesi 15.11.2022’de bu talebi reddetmiştir. Gerekçeye göre deliller toplanıp değerlendirilerek mahkûmiyet kurulmuştur ve delil takdirinde yanılgıya düşüldüğü iddiasıyla kanun yararına bozma yoluna gidilemez.
⏱️ Başvuru süresi nereden başladı?
6216 sayılı Kanun’un 47/5. maddesine göre bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Somut olayda olağan yol 2019’daki temyiz reddiyle sona ermişti; başvuru ise 06.03.2023’te yapılmıştır.
AYM, olağanüstü kanun yollarının etkisine ilişkin önceki kararlarını hatırlatmıştır: Yargıtay Cumhuriyet başsavcısının itiraz yetkisi ve yargılamanın yenilenmesi talebi gibi yollar, kararın kaldırılabilme ihtimali nedeniyle somut olayın koşullarında etkili sayılabilmektedir. Bu yaklaşımla Mahkeme, kanun yararına bozma talebinin reddinin öğrenildiği 18.02.2023 tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılan başvuruyu süresinde kabul etmiştir. Gerekçeli karar hakkına ilişkin iddia, açıkça dayanaktan yoksun görülmediğinden kabul edilebilir bulunmuştur.
🔍 AYM: hangi söz, hangi delil?
Mahkeme, Anayasa m.36’daki gerekçeli karar hakkının, davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlara delillerle bağ kurularak yeterli yanıt verilmesini gerektirdiğini hatırlatmıştır. İlk derece mahkemesince karşılanmayan esaslı iddiaların kanun yolu merciince de değerlendirilmemesi ihlale yol açabilir.
Somut olaya ilişkin tespitler şunlardır:
- Hakaret yargılamasında, hakaret içeren sözün fail tarafından söylenip söylenmediğinin dosyadaki somut olgularla bağ kurularak belirlenmesi esasa etkili bir olgudur.
- Bu kabulün dosyadaki somut gerçeklikle uyuşmadığı yönündeki itiraz da uyuşmazlığın sonucuna etkilidir.
- Mağdurların duruşmada “şerefsizler” sözüne ilişkin bir iddiası yoktur; iddianamede bu söz geçmemektedir; kamera izleme tutanağında da böyle bir tespit bulunmamaktadır.
- Mahkeme, sözün başvurucu tarafından söylendiği kabulünü yeterli gerekçeyle açıklamamış ve başvurucunun bu yöndeki itirazlarını ayrı ve açık biçimde tartışmamıştır.
Yargılama bir bütün olarak değerlendirildiğinde, mahkemenin davanın sonucuna etkili hususlar hakkında yeterli yanıt vermediği sonucuna varılmış ve gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir. İhlal tespit edildiği için adil yargılanmaya ilişkin diğer şikâyetler ayrıca incelenmemiştir.
Gerekçeli karar hakkının itiraz merciindeki görünümü için trafik cezasına itirazda gerekçesiz ret kararına; kaba sözlerin hakaret suçu bakımından değerlendirilmesi için zabıtaya kaba söz kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, kesinleşmiş küçük bir adli para cezasının, kanun yararına bozma reddi üzerinden AYM denetimine taşınabilmiş olmasıdır.
🔁 Giderim: tazminat yok, yeniden yargılama var
Başvurucu 10.000 TL maddi ve 15.000 TL manevi tazminat istemiştir. AYM, ihlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğunu belirterek kararın Şarkikaraağaç Asliye Ceza Mahkemesine (E.2012/294) gönderilmesine hükmetmiştir. Yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle manevi tazminat, zarar belgelenmediği için maddi tazminat talebi reddedilmiştir. Başvurucuya 1.480,40 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücreti olmak üzere 41.480,40 TL yargılama gideri ödenecektir.
Karar, sonuca ilişkin bir yönlendirme de içermez: AYM, ihlal kararının beraat veya mahkûmiyet yönünde bir tutum anlamına gelmediğini, delilleri değerlendirme yetkisinin yeniden yargılamayı yapacak mahkemeye ait olduğunu açıkça vurgulamıştır.
💬 Sık sorulan sorular
Temyiz edilemeyen bir para cezası için AYM'ye gidilebilir mi?
Kanun yararına bozma talebi neden reddedildi?
AYM başvurucunun beraat etmesi gerektiğine mi karar verdi?
Kamera kaydı varken neden bilirkişi incelemesi tartışıldı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; bireysel başvuru ve ceza yargılamasına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesinin Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Karar, belirli bir ceza yargılamasının gerekçesine ilişkin olup sanığın suçlu ya da suçsuz olduğuna dair bir değerlendirme içermez. Başvuru süresi ve kabul edilebilirlik, kullanılan kanun yollarına ve öğrenme tarihine göre her dosyada ayrıca değerlendirilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
