Temsilciden Önce Mal Araştırması – Danıştay 3. D 2026/562
Şirketin ödenmeyen vergisi için yöneticiye ödeme emri gönderilmesi, vergi idaresinin en sık başvurduğu tahsil yollarından biridir. Bu yolun bir ön koşulu vardır: alacağın önce şirketin kendi mal varlığından alınamadığının ortaya konulması. Peki idare, bu araştırmayı yaptığını dava açıldıktan sonra tarih damgası yeni olan ekran çıktılarıyla gösterebilir mi? “Sorguyu zaten yapmıştık, çıktıya bugünün tarihi otomatik düştü” savunması yeterli midir? Danıştay Üçüncü Dairesi, bu savunmanın doğrulanmadan kabul edilemeyeceğine hükmetmiştir.
Danıştay 3. Dairesi, 11.02.2026 tarihli ve E.2025/1400, K.2026/562 sayılı kararıyla, kanuni temsilci adına ödeme emri düzenlenmeden önce asıl borçlu şirket hakkında mal varlığı araştırması yapıldığını gösteren belge bulunmadığını tespit etmiş ve davayı bu yönden reddeden Vergi Dava Dairesi kararını oyçokluğuyla ve kesin olarak bozmuştur.
📅 Bir günlük fark: şirkete ve yöneticiye ödeme emirleri
Asıl amme borçlusu, gayrimenkul, turizm ve yatırım alanlarında faaliyet gösteren bir anonim şirkettir. Şirketin 2018, 2019 ve 2020 yıllarının muhtelif dönemlerine ait kamu borçları ödenmemiştir. Kararda aktarıldığına göre vergi dairesi, şirket adına 14.04.2022 tarihli ödeme emirleri düzenlemiş ve bunlar usulüne uygun olarak tebliğ edilmiştir.
Davacı, şirketin kanuni temsilcisidir. Temyiz dilekçesindeki iddiaya göre davacı adına düzenlenen ödeme emirleri, şirkete ait ödeme emirlerinden yalnızca bir gün sonra düzenlenmiştir. Davacı, bu zamanlamadan hareketle şirket hakkındaki takibin sonuçlandırılmadan kendisinin sorumlu tutulduğunu ve şirket nezdinde, bankalar dahil, mal varlığı araştırması yapılmadığını ileri sürmüştür.
Dava, kanuni temsilci sıfatıyla düzenlenen bu ödeme emirlerinin iptali istemiyle açılmıştır. Ödeme emirlerinden biri dava açıldıktan sonra idarece takipten kaldırılmıştır; bu ödeme emri yönünden vergi mahkemesi karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiş ve davanın açılmasına sebebiyet verdiği için idare aleyhine vekâlet ücretine karar vermiştir. Uyuşmazlık, kalan ödeme emirleri üzerinde devam etmiştir.
🖥️ İdarenin savunması: otomatik tarih
Davalı vergi dairesi savunmasında mal varlığı araştırmasını nasıl yaptığını şöyle açıklamıştır:
- Araştırma kurumlara yazı yazılarak yapılmamıştır.
- Elektronik Vergi Daireleri Otomasyonu sistemi üzerinden kayıt bilgileri girilerek ekranda sorgulama gerçekleştirilmiştir.
- Davacı adına ödeme emirleri düzenlenmeden önce de aynı biçimde ekran üzerinden sorgu yapılmıştır.
- Vergi mahkemesine sunulmak üzere alınan çıktılara sistem tarafından otomatik olarak güncel tarih işlenmiştir; ödeme emrinden sonra araştırma yapılmış gibi bir durum yoktur.
Savunmanın ekinde motorlu taşıt, tapu, deniz taşıtı, iş makinesi ve sivil havacılık kayıtlarına ilişkin 10.05.2022 tarihli sorgu ekranı görüntüleri sunulmuştur. Vergi mahkemesinin ara kararı üzerine ise asıl borçlu şirkete ait 15.04.2022 tarihli banka e-haciz bildirileri dosyaya konulmuştur.
🏢 Vergi mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi
Vergi mahkemesi, şirket adına düzenlenen ödeme emirlerinin usulüne uygun tebliğ edildiğini, süresinde ödeme yapılmadığını ve yapılan mal varlığı araştırması sonucunda kamu alacağının şirketten tahsil olanağı kalmadığının somut olarak ortaya konulduğunu kabul etmiştir. Bu gerekçeyle kalan ödeme emirleri yönünden dava reddedilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi Vergi Dava Dairesi, istinaf başvurularını, vergi mahkemesi kararının kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görmemiş ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca reddetmiştir. Davacı, kararın aleyhine olan hüküm fıkrasını temyiz etmiştir. Davalı idare temyize cevap vermemiş, Danıştay Tetkik Hâkimi de temyiz isteminin reddi yönünde görüş bildirmiştir.
📋 Kanuni temsilciyi takibin dört koşulu
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 10. maddesi, tüzel kişilerin vergi ödevlerinin kanuni temsilcilerince yerine getirileceğini; bu ödevlerin yerine getirilmemesi yüzünden tüzel kişinin varlığından tamamen veya kısmen alınamayan vergi ve buna bağlı alacakların kanuni temsilcilerin varlıklarından alınacağını düzenler.
Danıştay, bu hükmün uygulanabilmesi için aranan koşulları sıralı biçimde ortaya koymuştur. Kamu alacağının sorumlu sıfatıyla kanuni temsilciden isteneceği kendisine duyurulmadan önce:
- Borç tüzel kişiye usulüne uygun biçimde tebliğ edilmiş olmalıdır.
- Borç, uyuşmazlık yaratılarak ya da yaratılmaksızın kesinleşmiş ve vadesinde ödenmemiş olmalıdır.
- Tüzel kişi, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 54, 55 ve devamı maddeleri uyarınca takip edilmiş olmalıdır.
- Bütün bunlara rağmen kamu alacağı tüzel kişinin mal varlığından tamamen ya da kısmen tahsil edilememiş olmalıdır.
6183 sayılı Kanun’un 3. maddesi de “tahsil edilemeyen amme alacağı” kavramını, Kanun hükümlerine göre yapılan mal varlığı araştırması sonucunda haczi kabil mal bulunmaması veya haczedilen malın satış bedelinin alacağı karşılamaması gibi nedenlerle tahsil edilemeyen alacak olarak tanımlar. Kanun’un 55. maddesi ödeme emrini, 62. maddesi ise borçlunun bildirdiği veya tahsil dairesince tespit edilen mallarının haczini düzenler. Bu hükümler birlikte okunduğunda, kanuni temsilciye gidilmeden önce şirketin mal varlığının araştırılmış olması takibin dayanağı hâline gelir.
Ödeme emrinin dayanağına ilişkin farklı bir mesele için kanuni temsilciye ödeme emri kararına, sorumluluğun genel çerçevesi için kanuni temsilcinin vergi borcundan sorumluluğu yazısına bakılabilir.
🏛️ Danıştay’ın değerlendirmesi ve karşı oy
Daire, şirket adına düzenlenen ödeme emirlerinin usulüne uygun tebliğ edildiğini ve kamu alacağının süresinde ödenmediğini açık bulmuştur. Uyuşmazlık dördüncü koşulda, yani şirketin mal varlığından tahsil imkânı bulunmadığının ortaya konulmasında düğümlenmiştir.
Daireye göre dosyada, davacının kanuni temsilci sıfatıyla takibinden önce asıl borçlu hakkında motorlu taşıt, tapu, deniz taşıtı, iş makinesi ve sivil havacılık araçları sorgulamasının yapıldığını gösteren hiçbir belge yoktur. Sunulan belgeler dava açıldıktan sonra alınmış 10.05.2022 tarihli sorgu çıktıları ile 15.04.2022 tarihli banka haciz bildirileridir.
Daire, idarenin “sorgu ekran üzerinden önceden yapıldı, çıktıya güncel tarih otomatik işlendi” savunmasını ne doğrudan kabul etmiş ne de reddetmiştir. Bu iddianın doğruluğunu uyuşmazlığın çözümü için önemli bulmuş ve şu yolu göstermiştir: davacının takibinden önce asıl borçlu şirket hakkında mal varlığı araştırması yapıldığını kanıtlayan bilgi ve belgeler davalı idareden istenecek, vergi mahkemesi bunlara göre yeniden karar verecektir.
Sonuçta temyiz istemi kabul edilmiş, Vergi Dava Dairesi kararının kalan ödeme emirlerine ilişkin hüküm fıkrası BOZULMUŞTUR. Karar 11.02.2026 tarihinde oyçokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir. Karşı oy yazısında ise temyiz dilekçesindeki iddiaların kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, temyiz isteminin reddi ve kararın onanması gerektiği belirtilmiştir.
🔎 İspat yükü ve tarih damgası
Kararın öne çıkan yönü, mal varlığı araştırmasının yalnızca yapılmış olmasının değil, kanuni temsilciye gidilmeden önce yapıldığının belgelenmesinin aranmasıdır. Dosyadaki tarihler bu açıdan şöyle sıralanmaktadır:
- 14.04.2022: Asıl borçlu şirket adına düzenlenen ödeme emirleri.
- Bir gün sonra: Temyiz iddiasına göre davacı adına kanuni temsilci sıfatıyla ödeme emirleri.
- 15.04.2022: Şirkete ait banka e-haciz bildirileri.
- 10.05.2022: Dava açıldıktan sonra alınan taşıt, tapu ve benzeri kayıt sorgu çıktıları.
Elektronik sistemlerde sorgunun ekranda yapılması ile çıktının alınması farklı anlara denk gelebilir. Danıştay bu teknik gerçekliği yok saymamış; ancak sorgunun ödeme emrinden önce yapıldığına ilişkin iddianın, idarenin elindeki bilgi ve belgelerle kanıtlanması gerektiğini kabul etmiştir. Böylece belgeyi üretebilecek konumda olan idareden bu belgelerin istenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Karar, kanuni temsilcinin sorumluluğuna ilişkin uyuşmazlıklarda takibin kronolojisinin ve her aşamanın belgelendirilmesinin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Haciz bildirisine dayalı başka bir ödeme emri uyuşmazlığı için Bs formuna dayalı haciz bildirisi kararı da incelenebilir.
❔ Merak edilenler
Şirkete ödeme emri gönderilmesi, yöneticiye gitmek için yeterli mi?
Dava açıldıktan sonra alınan sorgu çıktıları yeterli kabul edildi mi?
İdarenin otomatik tarih açıklaması reddedildi mi?
Karar oybirliğiyle mi verildi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; vergi hukukuna ilişkin diğer Danıştay kararları Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 3. Dairesinin Bedesten (mevzuat.adalet.gov.tr) üzerinden yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar, belirli bir şirketin belirli dönemlere ait kamu borçlarına, ödeme emirlerinin düzenlenme sırasına ve dosyaya sunulan sorgu belgelerinin tarihlerine dayanır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; asıl borçlu hakkında yapılan takibin kapsamına, mal varlığı araştırmasının hangi tarihte ve nasıl yapıldığına, bunun hangi belgelerle kanıtlanabildiğine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
