Manipülasyonda Zamanaşımı Sirayeti – Yargıtay CGK 2021/61

Borsa manipülasyonu dosyaları genellikle tek kişiyle sınırlı kalmaz. Yatırımcı görünümlü hesaplar, bu hesapları açan ya da finanse eden kişiler, şirket yöneticileri ve aracı kurum çalışanları çoğu zaman aynı iddianamede yer alır. Sanıklardan bazıları hemen ifade verirken bazıları ancak aylar sonra yakalanır ya da sorguya gelir. Bu durumda akla gelen soru şudur: Kendi sorgusu yıllar önce yapılmış bir sanık bakımından dava zamanaşımı, başka bir sanığın daha sonra alınan savunmasıyla yeniden kesilir mi? Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bir gıda şirketinin borsada işlem gören payında gerçekleştirildiği kabul edilen işleme dayalı manipülasyon dosyasında bu soruya “evet” cevabını verdi.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 02.03.2021 tarihli ve E.2018/587, K.2021/61 sayılı kararıyla, sanık hakkında zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilmesi gerektiğini ileri süren Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazını oy çokluğuyla reddetmiş, piyasa dolandırıcılığı suçundan kurulan mahkûmiyeti onaylayan Özel Daire kararı böylece yerinde kalmıştır.
📈 Manipülasyon dosyasının seyri
Karar metnine göre SPK’nın 31.10.2007 tarihli denetleme raporu, İMKB’de işlem gören bir gıda şirketinin payında 13.02.2007-05.03.2007 döneminde yapılan alım satımların yapay fiyat ve piyasa oluşturduğunu tespit etmiştir. Raporda, işlemlerin yapıldığı yatırım hesaplarının sanık tarafından açıldığı, hesaplardaki adres bilgilerinin aynı şirketler grubuna ait olduğu ve işlemlerin finansmanının grup şirketlerinden sağlandığı belirtilmiştir. Sanık, ilgili şirketin yönetim kurulu başkan yardımcısıdır.
Bu olaylar nedeniyle 27.06.2008 tarihinde mülga 2499 sayılı Kanun’un 47/I-A-2 maddesi kapsamında işleme dayalı manipülasyon suçundan kamu davası açılmıştır. Aynı şirketle ilgili yanıltıcı özel durum açıklaması nedeniyle bilgiye dayalı manipülasyon iddiasıyla açılan ikinci dava da bu dosyayla birleştirilmiştir.
İstanbul 11. Asliye Ceza Mahkemesi 11.06.2014 tarihinde sanığı her iki suçlamadan beraat ettirmiş, diğer sanıklar hakkında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermiştir. Yargıtay (Kapatılan) 19. Ceza Dairesi 30.03.2016 tarihinde bilgiye dayalı manipülasyondan verilen beraati onamış, işleme dayalı manipülasyondan verilen beraati ise sanığın TCK 37/1 kapsamında diğer sanıkların eylemlerinden sorumlu olduğu gerekçesiyle bozmuştur.
Bozmaya uyan mahkeme 07.02.2017 tarihinde sanığı, 6362 sayılı Kanun’un 107/1 maddesindeki piyasa dolandırıcılığı suçundan 4 yıl hapis ve 1.579.807,00 TL adli para cezası ile cezalandırmıştır. 19. Ceza Dairesi 23.05.2018 tarihinde bu hükmü oy çokluğuyla onamış; iki daire üyesi zamanaşımının dolduğu görüşüyle karşı oy yazmıştır.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 15.11.2018 tarihinde karşı oydaki görüşü benimseyerek itiraz yoluna gitmiş, Daire itirazı yerinde görmeyince dosya Ceza Genel Kuruluna gelmiştir.
🗓️ Tarih çizelgesi: hangi işlem ne zaman yapıldı?
Uyuşmazlık tamamen tarihlerin hesabına dayandığı için kararda yer alan tarihleri bir arada görmek faydalıdır:
- 05.03.2007: Suç tarihi (işleme dayalı manipülasyon döneminin sonu).
- 03.11.2008: Sanığın ve bir başka sanığın savunması alındı.
- 05.11.2008: Üç sanığın daha savunması alındı.
- 20.02.2009: Bir sanığın savunması alındı.
- 12.06.2009: Son sanığın savunması alındı.
- 07.02.2017: Sanık hakkında mahkûmiyet kararı verildi.
Suçun cezasının türü ve üst sınırı dikkate alındığında dava, TCK 66/1-e uyarınca 8 yıllık olağan, kesilme hâlinde TCK 67/4 uyarınca 12 yıllık olağanüstü zamanaşımına tabidir. Başsavcılığa göre sanık bakımından süre 03.11.2008’den başlamalıydı; bu tarihten mahkûmiyet tarihi olan 07.02.2017’ye kadar 8 yıl geçmişti. Çoğunluğa göre ise son kesme nedeni 12.06.2009’daki savunmadır; bu tarihten 07.02.2017’ye kadar 8 yıl dolmamıştır.
❓ Genel Kurulun önündeki soru
Ceza Genel Kurulu uyuşmazlığı şöyle tanımlamıştır: İştirak hâlinde işlenen suçlarda, ortaklardan birinin savunmasının alınması, dava zamanaşımının kesilmesi bakımından diğer ortakları da etkiler mi? Etkiliyorsa, sanık hakkında dava zamanaşımı gerçekleşmiş midir?
Bu soru, sermaye piyasası suçlarında pratik bir öneme sahiptir. Piyasa dolandırıcılığı iddialarında çoğunlukla çok sayıda hesap ve kişi bulunur; SPK raporunun hazırlanması, suç duyurusu, iddianame ve birleştirme kararları yıllara yayılır. Sanıklardan birinin geç yakalanması, diğerleri bakımından da sürecin uzunluğunu belirleyebilir.
⚖️ Öznel sistem mi, nesnel sistem mi?
Genel Kurul, dava zamanaşımını kesen nedenlerin suç ortaklarını nasıl etkileyeceği konusunda karşılaştırmalı hukukta iki sistem bulunduğunu belirtmiştir:
- Öznel sistem (kesilmenin şahsiliği): Yalnız yargılanan sanığı esas alır; kesme işlemi yalnızca hakkında işlem yapılan kişiyi etkiler. Kararda Almanya, Avusturya, İsviçre ve Arjantin örnek gösterilmiştir.
- Nesnel sistem: Fiili esas alır; kesme işlemi katılma derecesine bakılmaksızın, hakkında henüz kovuşturma başlamamış olanlar dâhil tüm suç ortaklarını etkiler. Kararda İtalya, Brezilya ve Fransa örnek gösterilmiştir.
Mülga 765 sayılı TCK’nın 106. maddesi, kesen işlemlerin suça iştirak edip de hakkında takibat yapılmamış kimseler bakımından dahi zamanaşımını keseceğini açıkça düzenliyordu. 5237 sayılı TCK’da bu hükmün karşılığı yoktur. Ancak Genel Kurula göre TCK 67/2’de kullanılan “şüpheli veya sanıklardan birinin”, “şüpheli veya sanıklardan biri hakkında” ve “sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa” ifadeleri, kanun koyucunun sirayet ilkesini benimsediğini göstermektedir.
Karara göre zamanaşımının kesilmesi, suçu işlediği iddia edilen kişiye değil, suç konusu fiile ilişkindir. Fiil, şerikler arasındaki nesnel bağı oluşturur; bu bağ kapsamında gerçekleşen kesme nedenleri kişilerden bağımsız olarak hukuki sonuç doğurur. Bu nedenle zamanaşımı fail bazında değil, fiile bağlı olarak ortak hesaplanır.
Genel Kurul bu sonucu, aynı yönde verilmiş önceki kararlarına (20.03.2012 tarihli 241-114, 31.01.2012 tarihli 243-7 ve 14.05.2019 tarihli 147-428 sayılı kararlar) ve öğretideki ağırlıklı görüşe dayandırmıştır. Somut olayda son kesme nedeni 12.06.2009 tarihli savunma olduğundan, 07.02.2017 tarihli mahkûmiyet hükmüne kadar 8 yıllık olağan süre dolmamış, itiraz reddedilmiştir.
🗣️ Karşı oydaki itirazlar
Karar oy çokluğuyla verilmiştir ve karşı oy gerekçeleri, meselenin tartışmalı yönlerini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Azınlıkta kalan üyelere göre:
- TCK 67/2’nin amacı, henüz hakkında işlem yapılmamış ortaklar bakımından zamanaşımını kesmektir; sorgusu çoktan yapılmış bir sanık için aynı aşamanın başka bir sanık üzerinden “yeniden canlandırılması” kanunun amacıyla bağdaşmaz.
- Yargılamaya katılan sanığı, kaçarak süreci uzatan sanıkla aynı sonuca bağlamak hakkaniyete ve kanun önünde eşitliğe aykırıdır.
- Çoğunluk görüşü kabul edilirse, temyiz aşamasında bile yakalanmayan sanıkların ileride sorgulanma ihtimali araştırılmak zorunda kalınır; bu da davaların sürüncemede kalmasına yol açar.
- Sanığın dosyası ayrılarak (tefrik edilerek) karara bağlanabilecekken kaçan sanıkların beklenmesi, sanık lehine konulmuş bir hükmün aleyhe yorumlanması sonucunu doğurur.
Karşı oyda verilen örnek kısadır: A, B ve C’nin birlikte işlediği bir suçta önce A sorgulanırsa B ve C için de süre kesilir; ama daha sonra B’nin sorgulanması, artık A bakımından süreyi ikinci kez kesmemelidir. Çoğunluk bu yaklaşımı benimsememiştir.
🏦 Sermaye piyasası suçları bakımından anlamı
6362 sayılı Kanun’un 107/1 maddesi, sermaye piyasası araçlarının fiyatları ve arz-talebi hakkında yanlış ya da yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım satım yapan, emir veren, emir iptal eden, emir değiştiren veya hesap hareketleri gerçekleştirenleri üç yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırır. Bu ceza aralığı, dava zamanaşımını 8 yıllık olağan süreye bağlar.
Bu tür dosyalarda kararın etkisi şu şekilde özetlenebilir:
- Birlikte yargılanan sanıklardan birinin geç alınan savunması, daha önce savunması alınmış sanık bakımından da süreyi yeniden başlatabilir.
- Zamanaşımı hesabı, yalnızca ilgili sanığın kendi dosya kayıtlarına bakılarak yapılamaz; tüm şeriklerin ifade, sorgu, tutuklama ve mahkûmiyet tarihleri birlikte incelenir.
- Olağanüstü süre sınırı (TCK 67/4) yine de bir üst sınır oluşturur; kesme nedenleri ne kadar çok olursa olsun süre kanundaki sürenin yarısından fazla uzamaz.
- SPK’nın yazılı başvurusuna bağlı kovuşturmalarda zamanaşımının durması ayrı bir meseledir; bu konu sitemizdeki SPK başvurusu ve zamanaşımı yazısında ele alınmıştır.
Piyasa dolandırıcılığı suçunun unsurları için piyasa dolandırıcılığı (manipülasyon) suçu yazısına; bir başka manipülasyon dosyasında bilirkişi ve lehe kanun tartışması için CGK 2022/835 yazısına bakılabilir.
Dosyanın sonraki aşaması da ilgi çekicidir: Bu itirazın reddinden sonra Başsavcılık aynı Daire kararına bu kez bilirkişi ve takdiri indirim gerekçeleriyle ikinci kez itiraz etmiş, Ceza Genel Kurulu 2022 yılında bu ikinci itirazın da reddine karar vermiştir. O karar ayrıca incelenmiştir.
💬 Merak edilenler
Kendi sorgusu yapılmış sanık için başka sanığın sorgusu zamanaşımını yeniden keser mi?
Bu dosyada hangi zamanaşımı süresi uygulandı?
Eski 765 sayılı TCK'da durum farklı mıydı?
Karar, sanığın mahkûmiyetini kesinleştirdi mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; sermaye piyasası ve ceza hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan itirazın reddi kararından derlenmiştir. Karar metninde sanıkların adları yer almamaktadır; karar metnindeki doktrin atıfları ve kişi adları PDF’ten çıkarılmıştır. Kararda uygulanan zamanaşımı hesabı somut dosyadaki işlem tarihlerine dayanır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; suç tarihine, uygulanacak kanuna, şeriklerin işlem tarihlerine ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




