Temyiz Edilmeyen Tutar Tavan Oldu – Yargıtay 11. HD 2024/613

Yatırım hesabındaki talimatsız işlemler nedeniyle açılan davalar çoğu zaman yıllar sürer. Bu sürede birden fazla bilirkişi raporu alınır, her rapor zararı biraz farklı hesaplar ve davacı taraf doğal olarak en yüksek rakamın hüküm altına alınmasını ister. Ancak ilk hükme karşı hangi tarafın temyize gittiği, ileride hesaplanabilecek en yüksek tutarı belirleyebilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin incelediği bu dosyada, davacının itiraz etmediği ilk hükümdeki zarar miktarı, sonradan alınan daha yüksek raporlara rağmen aşılamayan bir tavana dönüştü.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 25.01.2024 tarihli ve E.2022/6214, K.2024/613 sayılı kararıyla, aracı kurum ve banka aleyhine açılan tazminat davasında yerel mahkemenin 239.584,32 TL’ye hükmetmesini usulî kazanılmış hak ilkesine aykırı bulmuş ve hükmü 229.791,00 TL’ye indirerek düzelterek onamıştır. Davacının farkı istediği birleşen davanın reddi de onanmıştır.
🧾 Yatırım hesabında ne yaşandı?
Karar metnine göre davacı, davalı aracı kurumla, aracı kurumun acente sıfatıyla davalı banka adına hareket ettiği bir sermaye piyasası araçları muhafaza ve işlem sözleşmesi imzalamıştı. 2008 yılı Nisan-Ağustos döneminde hesabındaki hisse işlemleri, kendi bilgisi dahilinde bir seans görevlisi aracılığıyla yürütülüyordu.
Ağustos 2008 sonunda hesap değeri 269.791,00 TL idi. Davacının anlatımına göre o ay başka bir seans görevlisi göreve geldi ve Eylül 2008’den itibaren hesabında bilgisi dışında işlemler yapılmaya başlandı. Bazı hisselerde aynı gün içinde kırkın üzerinde alım satım gerçekleştirildi. Davacı, kendisine tebliğ edilen ekstrelerden talimatı dışında işlem yapıldığını öğrendiğini, aracı kurum nezdindeki girişimlerinin sonuçsuz kaldığını ve Şubat 2009’da hesabında yalnızca 40.000,00 TL kaldığını ileri sürdü.
Davalılar ise işlemlerin davacının talimatıyla yapıldığını, ekstrelerin düzenli olarak gönderildiğini, uzun süre itiraz edilmemesinin işlemlerin onaylandığını gösterdiğini ve faiz kesintisinin çerçeve sözleşmedeki kredi tanımına dayandığını savundu.
⚖️ On beş yılı aşan yargılamanın durakları
Sonucu belirleyen, hangi aşamada kimin temyize gittiğidir:
- 15.05.2009: Asıl dava açıldı. Fazlaya ilişkin hak saklı tutularak 240.000,00 TL, 01.02.2009’dan işleyecek ticari faiziyle istendi.
- İlk hüküm: Mahkeme zararı 229.791,00 TL olarak belirleyip davayı bu miktar üzerinden kısmen kabul etti. Davacı bu hükmü temyiz etmedi; hüküm davalıların temyizi üzerine bozuldu.
- 23.10.2017: Bozma sonrası alınan ek bilirkişi raporu zararı 250.207,15 TL olarak hesapladı.
- 14.11.2017: Davacı, aradaki 10.207,15 TL için ikinci bir dava açtı; bu dava asıl davayla birleştirildi.
- 04.06.2018: Mahkeme asıl davada yine 229.791,00 TL’ye, birleşen davada ise 10.207,15 TL’ye hükmetti.
- 27.02.2020: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (E.2018/4942, K.2020/2155) bu kararı davalılar yararına bozdu.
- 31.03.2022: Yeni bilirkişi raporu zararı 239.584,32 TL olarak belirledi; mahkeme asıl davada bu tutara hükmetti, birleşen davayı reddetti.
- 25.01.2024: Yargıtay hükmü 229.791,00 TL’ye indirerek düzelterek onadı.
Daire 2020 tarihli bozma kararında üç noktanın altını çizmişti: Bozmaya uyulmasına rağmen ekstrelerin tebliğinin ve davacının bizzat imzaladığı ordinoların icazet sayılıp sayılmayacağı incelenmemişti; davacının ilk hükmü temyiz etmemesi nedeniyle davalı lehine usulî kazanılmış hak doğmuştu; ceza mahkemesinin zarar konusundaki belirlemesi hukuk hâkimini bağlamıyordu.
🔒 Usulî kazanılmış hak neden tavan oluşturdu?
Usulî kazanılmış hak, yargılamanın bir aşamasında taraflardan biri lehine oluşan ve sonraki aşamalarda aleyhe değiştirilemeyen hukuki durumu ifade eder. Hükmü yalnız bir taraf temyiz etmişse, bozma sonrası yargılamada temyiz eden taraf aleyhine ilk hükümden daha kötü bir sonuca ulaşılamaz.
Bu dosyada ilk hükümde zarar 229.791,00 TL olarak belirlenmiş, talep edilen 240.000,00 TL’nin geri kalanı karşılanmamıştı. Davacı bu hükmü temyiz etmediği için, Yargıtay’a göre davaya konu işlemler nedeniyle istenebilecek azami miktar 229.791,00 TL’de sabitlendi. Sonradan alınan raporların zararı 250.207,15 TL ya da 239.584,32 TL olarak hesaplaması bu sınırı ortadan kaldırmadı.
Daire, 2024 kararında bu sonucu açıkça şöyle ifade etti: Alacağın 229.791,00 TL olduğunun belirlenmesine ve kararın davacı tarafından temyiz edilmemesine göre davalı yararına usulî kazanılmış hak oluştuğu gözetilmeden 239.584,32 TL’ye hükmedilmesi isabetsizdi. Bu yanlışlık yeniden yargılama gerektirmediği için Daire, 1086 sayılı HUMK’un 438/7. maddesi uyarınca hükmü kendisi düzeltti: 229.791,00 TL zarar, dava tarihinden itibaren ticari faiziyle davalılardan müştereken ve müteselsilen alınacak, fazlaya ilişkin 10.209,00 TL reddedilecekti. Kabul oranı da buna göre %95,75 olarak yeniden belirlendi ve yargılama giderleri bu orana göre paylaştırıldı.
Aynı mantık birleşen dava için de geçerliydi. Davacının ek raporla ortaya çıkan farkı ikinci bir davayla istemesi, asıl davada oluşan usulî kazanılmış hakkı aşmanın bir yolu olarak kabul edilmedi. Daire 2020’deki bozmada birleşen davanın kabulünü “doğru olmamıştır” diye değerlendirmiş, 2024’te de birleşen davanın reddini onamıştır.
🧮 415,68 TL’lik temyiz neden incelenmedi?
Kararın daha az göze çarpan, fakat uygulamada sık karşılaşılan bir yönü kesinlik sınırıdır. Yerel mahkeme son kararında asıl davada 240.000,00 TL’lik talebin 239.584,32 TL’sini kabul etmiş, yalnızca 415,68 TL‘yi reddetmişti. Davacının asıl davaya ilişkin temyizi bu reddedilen kısma yönelikti.
Dava 2009’da açıldığı için temyiz incelemesi 1086 sayılı Kanun hükümlerine göre yapıldı. Bu Kanun’un 427/3. maddesine göre miktar veya değeri belirli sınırı geçmeyen davalara ilişkin kararlar kesindir ve 01.01.2022’den itibaren bu sınır 5.810,00 TL‘dir. Reddedilen 415,68 TL bu sınırın altında kaldığından Daire, davacının asıl davaya yönelik temyiz istemini 01.06.1990 tarihli ve 3/4 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayanarak miktardan reddetti.
📑 Ceza dosyasındaki zarar tespiti ve icazet savunması
Olayla ilgili ayrıca bir ceza yargılaması yapılmış ve ceza mahkemesi davacının 229.791,00 TL zararı bulunduğunu belirlemişti. Davacı vekili temyizde, ceza dosyasındaki tespitlere göre sahte imzayla düzenlendiği anlaşılan müşteri emir formlarının hukuken geçersiz olduğunu ve tam kabul kararı verilmesi gerektiğini ileri sürdü.
Daire ise 2020 tarihli bozmasında, ceza mahkemesinin zarar miktarına ilişkin belirlemesinin hukuk hâkimini bağlamayacağını vurgulamıştı. Hukuk mahkemesi zararı kendi topladığı delillerle ve bilirkişi incelemesiyle belirlemek zorundaydı; ancak bu belirleme de usulî kazanılmış hakkın çizdiği sınırı aşamazdı.
Davalılar temyizde başka savunmalar da ileri sürdü:
- Davacıya gönderilen 15 adet hesap ekstresine itiraz edilmediği ve bunun işlemlere icazet anlamına geldiği,
- Davacının 05.11.2008’de hesabına para yatırarak işlemlerden haberdar olduğu,
- Mahkemenin dayandığı SPK Seri V No:46 Tebliği’nin 49. maddesinin yalnız elektronik ortamda iletilen emirlere ilişkin olduğu,
- Davacının dava tarihinden sonra hisseleri satarak elde ettiği kârın zarardan mahsup edilmesi gerektiği.
Daire, mahkemenin uyulan bozma kararı gereğince hüküm kurduğunu ve delillerin takdirinde isabetsizlik bulunmadığını belirterek bu itirazları yerinde görmedi. Yerel mahkemenin kabulüne göre işlemleri yapan seans görevlisi aracı kurumun ifa yardımcısıydı ve davalı taraf, davacının işlemlerden haberdar olduğunu uygun delillerle ispatlayamamıştı. Kararın “İlgili Hukuk” bölümünde 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 100. maddesi gösterilmiştir; bu hüküm, borçlunun ifa yardımcısının fiilinden sorumluluğunu düzenler ve bugün 6098 sayılı TBK’nın 116. maddesinde karşılığını bulur.
Talimatsız işlemlerde ekstreye itiraz edilmemesinin etkisi başka kararlarda farklı sonuçlar doğurmuştur; bu konu ekstreye sessiz kalan yatırımcı yazısında ayrıca ele alınmıştır.
📌 Yatırım uyuşmazlıkları bakımından sonuçlar
Karar, esasa ilişkin sorumluluk tartışmasından çok, uzun süren tazminat davalarında usul kurallarının sonucu nasıl belirlediğini göstermesi bakımından dikkat çekicidir:
- İlk hükümde talepten daha düşük bir zarar belirlenmiş ve davacı bu hükmü temyiz etmemişse, bozma sonrası alınan daha yüksek raporlar kural olarak sonucu değiştirmemektedir.
- Aradaki farkın ayrı bir davayla istenmesi, Daireye göre aynı işlemler bakımından oluşan usulî kazanılmış hakkı aşmaya elverişli değildir.
- Ceza mahkemesindeki zarar tespiti hukuk mahkemesi için bağlayıcı değildir; hukuk hâkimi zararı kendisi belirler.
- Reddedilen kısım kesinlik sınırının altında kalıyorsa, o kısma yönelik temyiz istemi esastan incelenmeden reddedilebilir.
Davalıların karar düzeltme başvurusu da sonuç vermemiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 23.10.2024 tarihli ve E.2024/4343, K.2024/7518 sayılı kararıyla, istemin HUMK 440. maddesinde sayılan hâllerden hiçbirini içermediği gerekçesiyle karar düzeltme talebini reddetmiş ve davalılar aleyhine 5.010,00 TL para cezasına hükmetmiştir.
Talimatsız işlemlerde zararın nasıl hesaplandığı için talimatsız işlemde zarar hesabı; kısmi davadan sonra açılan ek davada önceki kararın bağlayıcılığı için ek davada kesinleşen kusur yazısı incelenebilir.
❓ Sık sorulan sorular
Bilirkişi zararı daha yüksek hesapladığı hâlde neden daha düşük tutara hükmedildi?
Fark için açılan ikinci dava neden reddedildi?
Ceza mahkemesinin belirlediği zarar hukuk davasında esas alınmak zorunda mı?
Davacının temyizi neden esastan incelenmedi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; sermaye piyasası ve yatırım uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan düzelterek onama kararından ve aynı dosyada verilen karar düzeltme kararından derlenmiştir. Karar metninde taraf adları yer almamaktadır; metinde geçen kişi adları PDF’ten çıkarılmıştır. Kararda hükmedilen tutar, somut dosyada önceki hükümlerin hangi tarafça temyiz edildiğine ve bilirkişi raporlarına dayanır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; uygulanacak usul kanununa, kesinlik sınırına, önceki kararların kesinleşme durumuna ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




