Satılan Desende Geç Tescil – Yargıtay 11. HD 2026/5010

Tekstil sektöründe bir desen çoğu zaman önce satılır, sonra korunmaya çalışılır. Üretici yeni bir dantel desenini müşterilerine gönderir, ürün tutunca tescil başvurusu yapar; birkaç yıl sonra aynı deseni bir başka firmanın ürünlerinde görünce tasarım hakkına tecavüz davası açar. Karşı taraf ise tasarımın tescil başvurusundan çok önce, bizzat tasarım sahibinin kendi satışlarıyla piyasaya çıktığını ileri sürerek tescilin hükümsüzlüğünü ister. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, böyle bir uyuşmazlıkta tasarım sahibinin kendi satışının da yeniliği ortadan kaldırabileceğini kabul eden kararı onadı.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 24.09.2026 tarihli ve E.2026/247, K.2026/5010 sayılı kararıyla, tecavüz davasını reddedip karşı davadaki hükümsüzlük talebini kabul eden ilk derece kararına yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle ve kesin olarak onadı.
🧵 İki desen, iki ayrı iddia
Davacı, tekstil sektöründe faaliyet gösteren bir şirkettir. Dava dilekçesine göre davalı, davacıdan yalnızca numune miktarında dantel almış, ancak bu desenleri çoğaltıp farklı renklerde üreterek yıllarca satmış ve haksız kazanç elde etmiştir. Davacı, iddiasını desteklemek için İstanbul Anadolu 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin 2021/34 D.İş sayılı dosyasında delil tespiti yaptırmıştır.
Davada iki ayrı desen söz konusudur:
- “Desen no 1”: Tescil edilmemiş bir desendir. Davacı bu desen için tescilsiz tasarım korumasına dayanmıştır.
- “Desen no 2”: Davacı adına çoklu tasarım belgesi kapsamında 08.05.2017 tarihinde tescil edilmiş bir desendir.
Davalı, asıl davaya cevabında dantel ve desen üretim tesisi bulunmadığını, ürünleri iş ortaklarından satın alıp işleyerek son ürüne dönüştürdüğünü savundu. Karşı davada ise 1 numaralı desenin ne zaman kamuya sunulduğunun belli olmadığını ve üç yıllık koruma süresinin dolduğunu, 2 numaralı desenin ise tescilden önce kamuya sunulduğunu ileri sürerek tescilin hükümsüzlüğünü ve sicilden terkinini istedi.
🏛️ Derece mahkemelerinin değerlendirmesi
İstanbul Anadolu 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (E.2021/188, K.2023/321), toplanan faturalar ve tanık beyanlarına dayanarak 2 numaralı desene ait ürün ve görsellerin 16.02.2015 tarihli faturadan başlayarak davacı tarafından bizzat davalıya satıldığını tespit etti. Tanıklar da davalının dantelleri davacıdan alıp işleyerek sattığını doğrulamıştı. İlk satış ile tescil tarihi arasında yaklaşık 26 ay bulunduğundan, mahkemeye göre tasarım kamuya sunulmuş ve yenilik niteliğini yitirmişti.
Mahkeme 1 numaralı tescilsiz desen bakımından da davacının, tasarımın ilk kez hangi tarihte ve nerede kamuya sunulduğunu bildirmediğini, ispat yükünün kendisinde olmasına rağmen bu konuda bilgi ve belge sunmadığını belirtti. Bu nedenle bilirkişi heyeti tasarımın yeni ve ayırt edici olup olmadığını inceleyememişti. Sonuçta asıl dava reddedildi, karşı dava kabul edilerek 2 numaralı tasarımın hükümsüzlüğüne karar verildi.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi (E.2024/466, K.2025/1394), istinaf başvurusunu esastan reddetti. Daire, davacının 1 numaralı deseni İngiltere’de mukim bir şirketten satın aldığını gösteren 30.11.2016 tarihli faturayı ibraz ettiğini, ancak desenin ilk olarak ne zaman ve nerede kamuya sunulduğunun anlaşılamadığını vurguladı. 2 numaralı desen için de başvurunun, hoşgörü süresinin sona ermesinden yaklaşık 14 ay sonra yapıldığını tespit etti.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, ilk derece kararında isabetsizlik bulunmadığını, istinaf başvurusunun HMK 353/1-b(1) uyarınca esastan reddinin usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek kararı HMK 370/1 uyarınca onadı.
⏳ On iki aylık hoşgörü süresi nasıl işler?
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 57. maddesine göre kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım ve tanıtım gibi faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması ise kamuya sunma sayılmaz.
Aynı maddenin ikinci fıkrası tasarım sahibine bir esneklik tanır: Tasarım, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı ya da halefi tarafından veya onların izniyle kamuya sunulmuşsa, bu açıklama yeniliği ve ayırt edici niteliği etkilemez. Bu süre uygulamada hoşgörü süresi olarak anılır.
Somut olayda ilk satış 16.02.2015, tescil tarihi 08.05.2017’dir. Aradaki süre yaklaşık 26 ay olup hoşgörü süresinin çok ötesindedir. Mahkemeler, desenin müşterisi olan davalıya fatura karşılığı satılmasını kamuya sunma olarak değerlendirmiş; satışın tasarım sahibinin kendisi tarafından yapılmış olması sonucu değiştirmemiştir. Kanun, tasarım sahibinin kendi açıklamasını yalnızca on iki ay için koruma altına almaktadır.
🌍 Tescilsiz tasarımda Türkiye’de ilk sunum şartı
SMK 55/4’e göre tasarım, kanun hükümleri uyarınca tescil edilmişse tescilli tasarım, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuşsa tescilsiz tasarım olarak korunur. SMK 69/2 uyarınca tescilsiz tasarımın koruma süresi, kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıldır.
Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, tescilsiz tasarım korumasına dayanan tarafın en az iki vakıayı ortaya koyması gerekir: tasarımın ilk kez Türkiye’de kamuya sunulduğu ve bu sunumun tarihi. Tarih bilinmeden üç yıllık sürenin dolup dolmadığı, yer bilinmeden de korumanın doğup doğmadığı belirlenemez. Bu dosyada davacının elindeki tek belge, deseni İngiltere’deki bir şirketten satın aldığını gösteren faturaydı; bu belge ise desenin ilk sunumunun Türkiye’de değil, yurt dışında gerçekleşmiş olabileceğine işaret ediyordu. Mahkemeler bu durumda yenilik ve ayırt edicilik incelemesine geçilemeyeceğini kabul etmiştir.
🔁 Hükümsüzlük neden geçmişe etkili?
İlk derece mahkemesi, kararında yenilenmeme ile hükümsüzlük arasındaki farka da dikkat çekmiştir. SMK 69/6’ya göre yenilenmeyen tasarımlara ilişkin hak, koruma süresinin bittiği tarihte, yani ileriye dönük olarak sona erer. SMK 79/1’e göre ise hükümsüzlük kararı geçmişe etkilidir ve tasarıma kanunla sağlanan koruma hiç doğmamış sayılır.
Bu ayrım, tecavüz davasıyla birlikte açılan hükümsüzlük karşı davalarında belirleyicidir. Tasarım hükümsüz kılındığında, davacının tecavüz iddiasının dayanağı olan hak baştan itibaren yok sayılacağından tecavüz ve tazminat talepleri de dayanaksız kalır. Mahkeme, asıl davada tecavüz iddiası bulunduğu için hükümsüzlük talebinin esastan incelenmesi gerektiğini bu nedenle vurgulamıştır.
SMK 79/2 bu geçmişe etkinin bazı sınırlarını da düzenler: Hükümsüzlükten önce verilmiş ve uygulanmış kesinleşmiş tecavüz kararları ile yapılmış ve uygulanmış sözleşmeler, ağır ihmal veya kötü niyetten doğan tazminat hakları saklı kalmak üzere, bu etkiden korunur.
📌 Tasarım sahipleri açısından dikkat çeken noktalar
- Tasarım sahibinin kendi müşterisine yaptığı faturalı satış da kamuya sunma sayılabilir; tescil başvurusu bu tarihten itibaren on iki ay içinde yapılmamışsa yenilik kaybı gündeme gelir.
- Tecavüz davası açan taraf, karşı davada kendi geçmiş satış faturalarının aleyhine delil olarak kullanılabileceğini dikkate almak durumunda kalabilir; bu dosyada ilk satış faturası belirleyici olmuştur.
- Tescilsiz tasarım korumasında ispat yükü bu korumaya dayanan taraftadır; Türkiye’de ilk sunumun tarihi ve yeri gösterilemezse inceleme aşamasına geçilemeyebilir.
- Yurt dışından satın alınan bir desen için Türkiye’de tescilsiz tasarım koruması talep edilmesi, SMK 55/4’teki “ilk kez Türkiye’de” şartı nedeniyle güçleşebilir.
Tasarımda yenilik kaybının bir başka örneği olan internette önceden yayımlanmış tasarım için Yeniliğini Kaybeden Tasarım, tescilsiz ürünlerin birebir taklidinde haksız rekabet için Taklit Ayakkabıda Haksız Rekabet yazılarına bakılabilir.
❔ Sorular ve cevaplar
Tasarımı kendim satmışsam yine de tescil ettirebilir miyim?
Müşteriye yapılan satış neden kamuya sunma sayıldı?
Tescilsiz desen için koruma neden tanınmadı?
Hükümsüzlük kararı tecavüz davasını nasıl etkiledi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; marka, tasarım ve fikrî mülkiyete ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararı ve bu kararda özetlenen derece mahkemesi gerekçelerinden derlenmiştir. Karar metninde taraf adları ve tescil numaraları yer almamaktadır. Tasarımın yeniliği ve kamuya sunma tarihi her dosyada faturalar, tanık beyanları ve bilirkişi incelemesiyle ayrıca belirlenir; benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç, delillere ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




