Geç Sunulan Kullanmama Defi – Yargıtay 11. HD 2026/5030

Bir marka hükümsüzlük davasında davalının elindeki en etkili savunmalardan biri, davacının dayandığı markayı fiilen kullanmadığını ileri sürmektir. Davacı markasını yalnızca birkaç ürün için kullanıyorsa, koruma da o ürünlerle sınırlanabilir ve dava büyük ölçüde daralabilir. Ne var ki bu güçlü savunmanın bir zamanlaması vardır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, ütü masası ve çamaşır kurutmalığı gibi ev eşyalarını kapsayan bir marka uyuşmazlığında, cevap süresini kaçıran davalının sonradan verdiği beyan dilekçesiyle kullanmama savunması yapamayacağını belirledi. Karar, maddi hukuktaki bir hakkın usul kurallarına uyulmadan kullanılamayacağını gösteren açık bir örnektir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 24.09.2026 tarihli ve E.2026/549, K.2026/5030 sayılı kararıyla, davalının kullanmama defini dikkate alarak davayı kısmen kabul eden İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi kararını davacı yararına bozmuştur. Davalının bütün temyiz itirazları ise reddedilmiştir. Karar oy birliğiyle verilmiştir.
🧺 Ütü masası markası üzerindeki uyuşmazlık
Davacı şirket, tescilli bir markanın sahibidir. Davalı adına 2019/37751 sayılı başvuruyla tescil edilen markanın, davacının markasıyla iltibas oluşturduğunu ve davalının bu tescili kötü niyetle yaptırdığını ileri sürmüştür. Davacı, davalı markasının dava dilekçesinde ayrıntılı biçimde sayılan mal ve hizmetler yönünden kısmen hükümsüzlüğüne ve sicilden kısmen terkinine karar verilmesini istemiştir.
Davanın seyrini belirleyen olay, davalı tarafın tutumudur. Karar metnine göre davalı vekili süresinde cevap dilekçesi vermemiştir. Davalı, ancak 02.01.2023 tarihli bir beyan dilekçesiyle iki savunma ileri sürmüştür:
- Taraf markaları arasında karıştırılma ihtimali bulunmamaktadır.
- Davacı markasını tescil kapsamındaki tüm ürünlerde değil, yalnızca belli emtialarda kullanmaktadır.
Davacı vekili bu beyan dilekçesine karşı verdiği dilekçede, savunmanın genişletilmesine muvafakat etmediğini açıkça bildirmiştir. Bu ayrıntı, Yargıtay aşamasında belirleyici olacaktır.
🏛️ İlk derece ve istinaf aşamaları
Bakırköy 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (2022/229 E., 2023/120 K.), taraf markaları arasında karıştırılma tehlikesi bulunduğunu, davalının kötü niyetinin ise ispatlanamadığını belirlemiş; aynı ve benzer mal ve hizmetler bakımından hükümsüzlük şartlarının oluştuğu gerekçesiyle davayı kabul etmiştir. Mahkeme, davalının kullanmama savunması hakkında olumlu ya da olumsuz bir değerlendirme yapmamıştır.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi (2023/1026 E., 2025/1547 K.) ise davalının istinaf başvurusu üzerine farklı bir yol izlemiştir. Bölge adliye mahkemesine göre ilk derece mahkemesinin kullanmama defini değerlendirmemesi yerinde değildir. Bilirkişi raporu bu konuyu incelemiş ve şu sonuca varmıştır:
- Davacının 21. sınıftaki ütü masaları ve kılıfları ile çamaşır kurutmalıkları yönünden kullanımı ciddidir.
- Aynı sınıftaki diğer emtialar ve 35. sınıftaki, bu ürünler dışında kalan mal ve hizmetler yönünden kanunun aradığı anlamda ciddi kullanım yoktur.
Bu tespit üzerine bölge adliye mahkemesi ilk derece kararını kaldırmış ve davayı yalnız kararda sayılan mal ve hizmetler yönünden kısmen kabul etmiştir. Böylece davacının talep ettiği hükümsüzlük kapsamı önemli ölçüde daralmıştır. Karar, her iki tarafça temyiz edilmiştir.
📜 Kullanmama defi: maddi dayanak
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 25. maddesinin 7. fıkrası, 6. maddenin birinci fıkrası uyarınca, yani iltibas (karıştırılma ihtimali) gerekçesiyle açılan hükümsüzlük davalarında, SMK 19/2 hükmünün def’i olarak ileri sürülebileceğini düzenler. SMK 19/2 ise yayıma itiraz aşamasındaki kullanım ispatı kuralıdır: Dayanak marka en az beş yıldır tescilli ise, başvuru sahibinin talebi üzerine itiraz sahibinden markasını ilgili mal veya hizmetlerde ciddi biçimde kullandığını ya da kullanmamak için haklı sebebi bulunduğunu ispat etmesi istenir. Kullanım yalnızca bir kısım ürün için ispatlanırsa inceleme o ürünlerle sınırlı yapılır.
SMK 25/7, beş yıllık sürenin belirlenmesinde dava tarihinin esas alınacağını da öngörür. Hükümsüzlüğü istenen markanın başvuru veya rüçhan tarihinde davacının markası en az beş yıldır tescilli ise davacı, o tarih itibarıyla da kullanım şartlarının yerine getirildiğini ispatlar.
Bu düzenleme, marka sahiplerinin kullanmadıkları tescillere dayanarak üçüncü kişilerin markalarını sicilden sildirmesinin önüne geçer. Ancak Yargıtay’ın vurguladığı gibi bu imkân kendiliğinden işleyen bir kural değildir; davalının bunu bir savunma aracı olarak, usulüne uygun biçimde ve zamanında ileri sürmesi gerekir.
⏱️ Defin ileri sürülme zamanı
Yargıtay’ın gerekçesi kısa ve nettir. Daireye göre davacının markasını tescil ettirdiği sınıflarda kullanmadığına dair kullanım ispatı talebi, adı üstünde bir “def’i”dir ve cevap süresi içinde cevap dilekçesiyle veya ikinci cevap dilekçesiyle ileri sürülmelidir. Dilekçeler teatisi dışında bu def’i ancak karşı tarafın muvafakatiyle ileri sürülebilir.
Bu yaklaşım, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağıyla örtüşür. HMK 141/1’e göre taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir ya da değiştirebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra bu artık mümkün değildir. HMK 141/2 ise ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümlerini saklı tutar.
Somut olayda Daire şu tespitleri yapmıştır:
- Davalı süresinde cevap dilekçesi vermemiştir.
- Kullanmama savunması, sonradan sunulan 02.01.2023 tarihli beyan dilekçesiyle ileri sürülmüştür.
- Davacı vekili, savunmanın genişletilmesini kabul etmediğini dilekçesiyle bildirmiştir.
- Bu durumda süresinde ve usulüne uygun olarak ileri sürülmüş, dikkate alınabilecek bir kullanmama defi yoktur.
Sonuç olarak Daire, bölge adliye mahkemesinin kullanmama defini dikkate almadan karar vermesi gerekirken bilirkişinin kullanım değerlendirmesine dayanarak davayı daraltmasını bozma sebebi saymıştır. Dosya, HMK 373/2 uyarınca yeniden karar verilmek üzere bölge adliye mahkemesine gönderilmiştir.
🔎 Kararın marka davalarına etkisi
Kararın en önemli mesajı, bilirkişi raporunda ortaya çıkan bir olgunun, taraflarca usulüne uygun ileri sürülmemiş bir def’iyi kendiliğinden canlandıramayacağıdır. Bölge adliye mahkemesi, kullanım konusunun bilirkişi raporunda incelenmiş olmasını yeterli görmüştü. Yargıtay ise def’inin hâkim tarafından resen gözetilen bir husus olmadığını, davalının iradesine ve usul takvimine bağlı olduğunu kabul etmiştir.
Cevap dilekçesi vermeyen davalının durumu da ayrıca önemlidir. HMK 128 uyarınca süresinde cevap dilekçesi verilmemesi hâlinde davalı, davacının dava dilekçesindeki bütün vakıaları inkâr etmiş sayılır. Bu inkâr, davacının iddialarını ispat yükünü korur; fakat davalıya, def’i niteliğindeki yeni bir savunmayı istediği zaman getirme imkânı vermez. Kullanmama defi, inkârın ötesinde, davalının ayrıca dayanması gereken bağımsız bir savunmadır.
Karar, bölge adliye mahkemesinin vardığı kısmi kabul sonucunu da ortadan kaldırmaktadır. Yeniden yapılacak incelemede kullanmama savunması hesaba katılmayacağından, hükümsüzlük talebinin kapsamı iltibas ve mal-hizmet benzerliği ölçütleri üzerinden değerlendirilecektir. Bununla birlikte davalının tüm temyiz itirazları ile davacının bu konu dışındaki diğer temyiz itirazları reddedilmiştir; yani bozma yalnız kullanmama defi bakımından ve davacı yararınadır.
Kullanım ispatının maddi yönü, yani hangi delillerin ciddi kullanım sayılacağı ayrı bir konudur. Distribütörlük ilişkisindeki kullanımın ispatı Yargıtay 11. HD 2026/1721 yazısında, seri markalarda kullanmama nedeniyle iptal ise Yargıtay 11. HD 2026/2658 yazısında ele alınmıştır. Hükümsüzlük davasında beş yıllık sessiz kalma savunmasının şartları için de SMK 25/6 yazımıza bakılabilir.
💬 Akla gelen sorular
Kullanmama savunması hükümsüzlük davasının her aşamasında yapılabilir mi?
Bilirkişi kullanımı incelemişse mahkeme bunu dikkate alamaz mı?
Cevap vermeyen davalı davayı kabul etmiş sayılır mı?
Bozmadan sonra dosya nereye gitti?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; marka ve fikri mülkiyet hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar metninde taraf adları ve marka ibareleri anonimleştirilmiştir. Bozma kararı hükümsüzlük talebinin nihai kapsamını belirlemez; sonuç, bölge adliye mahkemesinin yeniden yapacağı değerlendirmeye bağlıdır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; dilekçelerin verildiği tarihlere, karşı tarafın beyanlarına, markaların tescil kapsamına ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




