Okuyucularımızın sorularını Av. Veli Savun yanıtlıyorSorularınızı Av. Veli Savun yanıtlıyorSoru sorun →
Ceza HukukuEmsal KararlarForex Hukuku

Müşteri Varlığını Rehneden Kurum – Yargıtay 19. CD 2018/6961

Yatırımcı bir aracı kuruma para ya da hisse senedi emanet ettiğinde, bu varlıkların kurumun kendi borçları için kullanılmayacağını varsayar. Peki aracı kurum yöneticileri müşteri hesaplarındaki nakdi ve payları, grup şirketlerinin bankadan kullandığı kredilere teminat olarak gösterirse ne olur? Üstelik bu teminat yüzünden bankada bloke edilen tutar, Sermaye Piyasası Kuruluna bildirilen sermaye yeterliliği tablolarında hiç düşülmemişse? Yargıtay (kapatılan) 19. Ceza Dairesi, faaliyetleri durdurulup tasfiyeye giden bir aracı kurumun yönetim kurulu üyeleri hakkındaki dosyada bu iki soruyu ayrı ayrı ele almış ve hem mahkûmiyet hem beraat hükümlerini bozmuştur.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 06.06.2018 tarihli ve E.2018/177, K.2018/6961 sayılı kararıyla, Kurula gerçeğe aykırı bilgi verme suçundan verilen beraat kararlarını ve emanet varlıkların kullanılması suçundan verilen mahkûmiyet kararlarını farklı gerekçelerle oy birliğiyle bozmuştur.

Kısa özet: Bir aracı kurumun yönetim kurulu üyeleri, müşteri nakitlerini ve hisse senetlerini müşterilerin bilgisi ve rızası olmadan grup şirketlerinin kredilerine teminat göstermek, müşteri paylarını izinsiz satmak ve bloke tutarı sermaye yeterliliği tablosunda göstermemekle suçlandı. Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesi, emanet varlıkların kullanılmasından mahkûmiyet, Kurula yanlış bilgi vermekten beraat kararı verdi. Yargıtay, beraatin sübut bulan suça rağmen verildiğini; mahkûmiyetin ise ödünç menkul kıymet sözleşmesi araştırılmadan ve lehe kanun karşılaştırması yapılmadan kurulduğunu belirterek tüm hükümleri bozdu.

🏦 Kurumda ne yaşandı?

Karar metninde aktarıldığına göre sanıklar, borsada faaliyet gösteren bir aracı kurumun yönetim kurulu üyeleridir. Denetim sonucunda hazırlanan 24.07.2012 tarihli raporda üç temel tespit yapılmıştır:

  • Sermaye piyasası faaliyetleri nedeniyle nakdini kuruma emanet eden müşterilerin paraları, müşterilerin rızası ve bilgisi olmadan grup şirketleri lehine kullanılan kredilere teminat gösterilmek üzere rehnedilmiştir.
  • Müşterilere ait hisse senetlerinin bir kısmı, müşterilerin rızası ve bilgisi olmadan kurum ortaklarına ödünç verilerek kullanılmıştır.
  • Kurula haftalık bildirilen sermaye yeterliliği tabloları, bloke edilen müşteri nakitleri nedeniyle gerçek durumu yansıtmamıştır.

Kurumun faaliyetleri 23.09.2011 tarihinde geçici olarak, 02.12.2011 tarihinde ise sürekli olarak durdurulmuş; yetki belgeleri iptal edilerek tedrici tasfiyesine karar verilmiştir. Bankadaki hesaplarda bulunan tutar, 14.08.2012 tarihinde ana para ve faiziyle birlikte Yatırımcıları Koruma Fonu hesabına aktarılmıştır. Şikâyetçi yatırımcılardan biri, kurumda 55.000 TL değerinde hisse senedi bulunduğunu, kurumun kapanması nedeniyle hisselerini alamadığını ve bilgisi dışında kullanıldığını beyan etmiştir.

Bu tespitler üzerine Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı iki ayrı iddianame düzenlemiştir: Birincisi müşteri hisselerinin rehnedilmesi nedeniyle mülga 2499 sayılı Kanun’un 47/1-A-(5) maddesi, ikincisi Kurula yanlış beyanda bulunarak sermaye yeterliliği tabanını yüksek gösterme nedeniyle aynı Kanun’un 47/1-B-(1) maddesi kapsamındadır. Davalar birleştirilmiştir.

📑 Üç bilirkişi raporu, iki farklı sonuç

Dosyada üç bilirkişi kurulu raporu alınmıştır. 02.05.2014 ve 14.08.2014 tarihli raporlar, müşteri nakitlerinin rıza alınmadan grup şirketlerinin kredilerine teminat olarak rehnedildiğini ve bankaca bloke edilen yaklaşık 2,9 milyon TL’nin sermaye yeterliliği tablosunda indirim konusu yapılmadan Kurula gerçeğe aykırı bilgi verildiğini, dolayısıyla her iki suçun da oluştuğunu bildirmiştir.

03.02.2015 tarihli rapor ise farklı bir sonuca varmıştır. Bu rapora göre mevduat hesabı grup şirketlerinin kredisinin teminatı olarak kullanılmamış, gerekli rehin tesis edilmemiş ve Kurula yanlış bilgi verme suçu oluşmamıştır. Buna karşılık kurumun 13 müşterisine ait, 28.09.2011 tarihi itibarıyla 305.598,64 TL değerindeki hisse senetlerinin izinsiz satılarak bedellerinin 2011 yılında sanıklarca kullanıldığı ve emanet varlıkların kullanılması suçunun işlendiği belirtilmiştir.

🏛️ İlk derece hükmü

Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesi, 18.03.2015 tarihli ve 2012/1231 Esas, 2015/185 Karar sayılı kararıyla son bilirkişi raporunu esas almıştır. Sanıklar 47/1-B-(1) maddesindeki suçtan beraat etmiş, 47/1-A-(5) maddesindeki suçtan ise mahkûm olmuştur. Hükümler katılan vekili ve sanık müdafileri tarafından temyiz edilmiştir. Sanıkların savunmasında bankanın koyduğu blokenin “şekli” olduğu, fiili bir bloke bulunmadığı ve bu nedenle öz sermayeden indirilmediği ileri sürülmüştür.

📎 Karar metni: Yargıtay 19. Ceza Dairesi E.2018/177, K.2018/6961, 06.06.2018 kararının anonim tam metnine buradan (PDF) ulaşabilirsiniz.

🔐 Emanet varlığın kullanılması: suçun unsurları

Daire, önce mülga 47/1-A-(5) maddesi ile hüküm tarihinden önce yürürlüğe giren 6362 sayılı Kanun’un 110/1-a maddesini birlikte değerlendirmiştir. Bugünkü düzenlemeye göre yatırım kuruluşuna sermaye piyasası faaliyetleri sebebiyle veya emanetçi sıfatıyla ya da her ne nam altında olursa olsun tevdi veya teslim edilen sermaye piyasası araçları, nakit ve diğer kıymetleri kendisinin veya başkasının menfaatine satmak, kullanmak, rehnetmek, gizlemek veya inkâr etmek, güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli hâlini oluşturur ve TCK 155/2’ye göre verilecek ceza üç yıldan az olamaz.

Kararda bu suçun unsurları şöyle açıklanmıştır:

  • Suçun konusu sermaye piyasası aracı, nakit veya diğer her türlü kıymettir.
  • Bu varlıklar fiziken veya kayden bir sermaye piyasası kurumuna, belirli bir şekilde kullanılması koşuluyla teslim edilmiş olmalıdır.
  • Satmak, kullanmak, rehnetmek, gizlemek veya inkâr etmek seçimlik hareketlerinden birinin gerçekleşmesi yeterlidir.
  • Failde menfaat sağlama kastı bulunmalıdır; bu kast yoksa suç oluşmaz.
  • Zarar doğması şart değildir; fiilin zarar tehlikesi doğurması yeterlidir.

📄 Ödünç menkul kıymet sözleşmesi neden belirleyici?

Mahkûmiyet hükmünün bozulmasının ana nedeni eksik kovuşturmadır. Daireye göre suçun oluşup oluşmadığının tespiti için aracı kurumda yapılan ödünç işlemlerinin ayrıca incelenmesi gerekir. Yatırımcılar ile aracı kurum arasında ödünç menkul kıymet sözleşmesi bulunuyorsa ve işlemler bu sözleşmedeki kurallar çerçevesinde yapılmışsa suçun maddi unsuru gerçekleşmeyecektir. Ödünç sözleşmesi olmayan müşterilerin hesabından alınan paylar bakımından ise herhangi bir yetki bulunmadığından suçun unsurları oluşmuş sayılacaktır.

Bu nedenle mahkemenin, yatırımcılarla aracı kurum arasında ödünç sözleşmesi düzenlenip düzenlenmediğini, düzenlenmişse sözleşmede hesaptaki payların kurumun veya grup şirketlerinin kredilerine teminat verilmesine izin veren bir ibare bulunup bulunmadığını tespit etmesi gerekirken bunu yapmadan hüküm kurması bozma nedeni sayılmıştır. Karar, müşteri adına yapılan her işlemin otomatik olarak suç sayılmadığını; belirleyici olanın müşterinin verdiği yetkinin kapsamı olduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

🧮 Sermaye yeterliliği tablosunda gizlenen bloke

Beraat hükmü yönünden ise Daire tam tersi yönde bir değerlendirme yapmıştır. Bankanın yazısında kurumun vadeli mevduat hesaplarının kendisi ve grup şirketlerinin kullandığı kredilere teminat gösterildiği ve blokelerin 2011 yılı itibarıyla süreklilik arz ettiği belirtilmiştir. Daireye göre müşterilere ait paralar kredilere teminat gösterildiği hâlde öz sermayeden indirim kalemi yapılmamış ve Kurula yanlış beyanla sermaye yeterliliği tabanı olması gerekenin üzerinde gösterilmiştir. Bu nedenle mülga 47/1-B-(1) maddesindeki suç ile 6362 sayılı Kanun’un 111/1 maddesindeki suçun sübuta erdiği kabul edilmiş ve mahkûmiyet yerine beraat kararı verilmesi bozma nedeni yapılmıştır.

Daire “kabule göre” de bir eleştiri getirmiştir: Mahkeme, birbiriyle çelişen bilirkişi raporlarından 03.02.2015 tarihli rapora hangi nedenle itibar ettiğini açıklamadan ve raporlar arasındaki çelişkiyi gidermeden karar vermiştir. Çok raporlu sermaye piyasası dosyalarında bu gereklilik, gerekçeli kararın denetlenebilirliği bakımından önem taşır.

📌 Diğer bozma nedenleri

Mahkûmiyet hükmü ayrıca şu nedenlerle de kanuna aykırı bulunmuştur:

  • 6362 sayılı Kanun 30.12.2012’de yürürlüğe girdiğinden, TCK 7/2 uyarınca 2499 ve 6362 sayılı Kanunların bütün hükümleri ayrı ayrı uygulanıp sonuçlar karşılaştırılarak lehe kanun belirlenmemiştir.
  • Ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği hükümde doğrudan belirtilmiş; TCK 52/4 uyarınca ihtarla yetinilmesi gerekirken infazda yetki kısıtlanmıştır.
  • Kısa süreli olmayan ertelenmiş hapis cezasında TCK 53/3 gözetilmemiş, hak yoksunlukları Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ışığında yeniden değerlendirilmemiştir.
  • Suç tarihi 23.09.2011 iken karar başlığında 2012 olarak gösterilmiştir.

Hukuk yargılaması tarafında, aracı kurum borcu için müşteri paylarının banka kredisine rehnedilmesi meselesi için 11. HD 2024/2923 yazısına, halka açık şirketlerde güveni kötüye kullanma ile örtülü kazanç aktarımı ayrımı için CGK 2021/477 yazısına bakılabilir.

💡 Sorular ve cevaplar

Aracı kurumun müşteri hissesini rehnetmesi her durumda suç mudur?

Kararda, yatırımcı ile kurum arasında ödünç menkul kıymet sözleşmesi bulunup işlemlerin bu sözleşmedeki kurallar çerçevesinde yapılması hâlinde suçun maddi unsurunun gerçekleşmeyeceği belirtilmiştir. Sözleşmesi olmayan müşterilerin payları bakımından ise yetki bulunmadığından suçun unsurlarının oluşmuş sayılacağı kabul edilmiştir.

Yatırımcı zarar görmediyse suç oluşmaz mı?

Daireye göre bu suçta zarar meydana gelmesi şart değildir; fiilin zarar tehlikesi doğurması yeterlidir. Ancak failde menfaat sağlama kastı bulunması gerekir.

Bankadaki bloke neden SPK'ya bildirilmeliydi?

Müşteri paraları grup şirketlerinin kredilerine teminat gösterilip bloke edildiğinde, bu tutarın sermaye yeterliliği hesabında öz sermayeden indirilmesi gerekir. Kararda indirim yapılmadan Kurula bildirilen tabloların gerçeğe aykırı olduğu ve Kurula yanlış bilgi verme suçunun sübuta erdiği kabul edilmiştir.

Kararla sanıkların cezası kesinleşti mi?

Hayır. Daire hem beraat hem mahkûmiyet hükümlerini bozmuş ve dosyayı yeniden yargılama için ilk derece mahkemesine göndermiştir. Bozma sonrası yargılamanın sonucu bu kararın konusu değildir.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfamızda bilgilerimiz, Emsal Kararlar sayfasında ise sermaye piyasasına ilişkin diğer kararlar yer almaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay (kapatılan) 19. Ceza Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar metnindeki kişi adları, denetçi kısaltmaları ve hesap numaraları PDF’ten çıkarılmıştır. Karar mülga 2499 sayılı Kanun dönemindeki fiillere ilişkindir; bozma sonrası yargılamanın sonucu bu yazının kapsamı dışındadır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; yatırımcıyla yapılan sözleşmelere, verilen yetkinin kapsamına, bilirkişi tespitlerine ve uygulanacak kanuna göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.

Bulunduğunuz il için: İl il forex avukatı sayfaları

Avukat Veli Savun

İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat (sicil no 75235) ve arabulucu (sicil no 50392). Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2013 mezunu. Savun Hukuk & Danışmanlık'ın kurucu avukatı. Çalışma alanları: forex ve kripto para dolandırıcılığından doğan ceza ve alacak davaları, bilişim, icra ve aile hukuku.

İlgili Makaleler

Av. Veli Savun

Soru & Cevap · İstanbul Barosu 75235

Bu konuda sorunuz mu var?

Sorunuzu yazın, Av. Veli Savun bu sayfada yanıtlasın. Adınızı yazmanız gerekmez.

Örnek sorular — birine dokunun, kendi durumunuza göre düzenleyin:

Kişisel verileriniz hakkında

Savun Hukuk & Danışmanlık, soru ve yorumunuzu sitede yayımlamak ve yanıtlamak; "beni arasın" seçeneğini işaretlerseniz telefon numaranızı yalnız sizi aramak için işler (6698 s. KVKK m.5/2-c ve f). Rumuzunuz ve metniniz yayımlanır; telefonunuz, IP adresiniz ve metnin temizlenmeden önceki hali yayımlanmaz. Telefon kaydı talebiniz sonuçlandıktan sonra en geç 12 ay içinde silinir. Haklarınız (m.11) için büromuza başvurabilirsiniz.

Yanıtlar genel bilgilendirme niteliğindedir; avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez. Tüm soru ve cevaplar →

Başa dön tuşu
WhatsApp'tan yazın
🌐 English — international victims of online investment fraud