Manipülasyonda Kast ve Raporlar – Yargıtay 19. CD 2019/4066

Borsada bir hisse senedinin fiyatı on gün içinde olağan dışı bir hızla yükselip sonra sakinleştiğinde, işlemleri yapanlar çoğu zaman aynı savunmayı dile getirir: “Biz sadece alım satım yaptık, kimseyi yanıltmak gibi bir niyetimiz yoktu.” İşleme dayalı manipülasyonu ticari faaliyetten ayıran şey, işlemlerin arkasındaki amaçtır. Peki bu amaç, yani özel kast, nasıl ispat edilir? Sermaye Piyasası Kurulu raporları ve bilirkişi heyeti raporları aynı yönde tespitler içerirken mahkeme “kast yoktur” diyerek beraat kararı verebilir mi? Yargıtay 19. Ceza Dairesi, ilk derece mahkemesinin bu yöndeki beraat kararını bozarak sorunun cevabını verdi.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 11.02.2019 tarihli ve E.2018/7815, K.2019/4066 sayılı kararıyla, dosyadaki dört ayrı raporun tespitlerine neden itibar edilmediği tartışılmadan “manevi unsur oluşmadı” gerekçesiyle kurulan beraat hükümlerini oy birliğiyle bozmuştur.
📈 Dosyanın konusu: on günlük inceleme dönemi
Kamu davası, sanıkların 12.04.2010 ile 22.04.2010 tarihleri arasında, o dönem İMKB’de işlem gören bir anonim şirketin hisse senedi üzerinde, 6 farklı aracı kurum nezdinde açılan hesaplar aracılığıyla hem kendi adlarına hem de birlikte işlem yaparak yapay fiyat ve piyasa oluşumuna neden oldukları iddiasıyla açılmıştır. Eylem tarihinde yürürlükte bulunan 2499 sayılı (mülga) Sermaye Piyasası Kanunu’nun 47/1-A-2 maddesindeki “işleme dayalı manipülasyon” suçu isnat edilmiştir. Beraat hükümlerini temyiz eden, davada katılan sıfatını taşıyan kurumun vekili olmuştur.
Sanıkların her birinin tek başına yaptığı işlemlerin hacmi düşüktür. Ancak grup bir arada değerlendirildiğinde işlemler piyasanın büyük bölümünü oluşturmaktadır.
⚖️ İlk derece mahkemesi neden beraat verdi?
Asliye ceza mahkemesi, sanıkların suç işleme kastıyla hareket etmediklerini, dolayısıyla eylemlerinin suçun manevi unsurunu oluşturmadığını kabul ederek beraat kararı vermiştir. Başka bir ifadeyle mahkeme, işlemlerin yapıldığını tartışmamış; ancak bu işlemlerin piyasayı yanıltma amacıyla yapıldığının ispatlanamadığı sonucuna varmıştır.
Yargıtay’ın bozma gerekçesi tam da bu noktaya yönelmiştir. Daireye göre mahkeme, kast bulunmadığı sonucuna ulaşırken dosyadaki teknik tespitleri tartışmamış ve bu tespitleri neden yetersiz bulduğunu açıklamamıştır.
📜 Suçun unsurları: 2499 sayılı Kanun ve 6362 sayılı Kanun
Daire, kararında suçun eski ve yeni düzenlemedeki unsurlarını ayrıntılı biçimde karşılaştırmıştır:
- 2499 sayılı Kanun m.47/1-A-2: Yapay olarak, sermaye piyasası araçlarının arz ve talebini etkilemek, aktif bir piyasanın varlığı izlenimini uyandırmak, fiyatlarını aynı seviyede tutmak, artırmak veya azaltmak amacıyla alım ve satım yapanlar ile bunlarla birlikte hareket edenler iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
- 2499 sayılı Kanun m.47/2: Bu bent uyarınca verilecek para cezası, suçun işlenmesiyle temin edilen menfaatin üç katından az olamaz.
- 6362 sayılı Kanun m.107/1: Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri gerçekleştirenler aynı hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır; adli para cezası suçla elde edilen menfaatten az olamaz.
Daireye göre yeni düzenleme, suçun maddi unsuruna alım satımın yanında emir verme, emir iptal etme, emir değiştirme ve hesap hareketi gerçekleştirme seçimlik hareketlerini eklemiştir. Manevi unsur ise her iki düzenlemede de özel kasttır: Failin işlemlerini arz ve talebi etkilemek, aktif bir piyasa izlenimi uyandırmak ya da fiyatı belli bir seviyede tutmak, artırmak veya azaltmak amacıyla yapması gerekir. 6362 sayılı Kanun 30.12.2012 tarihinde yürürlüğe girdiğinden, bozmadan sonra yapılacak yargılamada iki kanun arasında lehe olanın belirlenmesi de gündeme gelebilecektir.
🔎 Daireye göre özel kastın göstergeleri
Kararın en öğretici kısmı, failin iç dünyasına ait bir unsur olan amacın hangi dış olgulardan çıkarılabileceğini göstermesidir. Daire iki temel gösterge saymıştır:
- Mülkiyette değişiklik yaratmayan, kendinden kendine veya karşılıklı işlemler: Daireye göre bu işlemlerin amacı, yatırımcı grubunun aracı kurumlara ödenecek komisyon masrafına katlanmayı göze alarak zarar ediyormuş gibi görünüp piyasayı etkilemektir. Bu işlemlerin farklı hesaplardan yapılması, birbirinden habersiz diğer yatırımcıların aslında aktif bir arz-talep olmadığını anlamasını da engeller.
- Fiyat yükseltici işlemlerin etkisi: Birlikte hareket eden grubun fiyat yükseltici alımlarının, grubun hâkim olduğu piyasada fiyatı bir üst kademeye taşıyıp taşımadığı veya fiyat oluşumunu etkileyip etkilemediği.
Somut dosyada SPK raporlarına göre grubun kendinden kendine veya karşılıklı işlem miktarı 12.732.349 adet olup borsadaki toplam işlem miktarının %41,17’sini oluşturmaktadır. Grubun alışları toplam alışların %64,79’una, satışları toplam satışların %66,31’ine karşılık gelmektedir. Grubun gerçekleştirdiği 1.078.599 adet fiyat yükseltici alım işlemi, hisse senedindeki toplam fiyat yükseltici alımların %50,98’ine tekabül etmektedir.
Raporlarda ayrıca üç sanığın hesaplarında aynı fiyatlardan, bir dakika içinde yaklaşık 2304 adet yön değiştiren emir oluşturulduğu, bu emirlerin piyasadaki kanaatlere bağlı olmadığı ve sanıkların bunu bilmeden yapmalarının çok düşük bir ihtimal olduğu belirtilmiştir. Grubun hiçbir üyesi tek başına zarar etmemiş, üyeler aynı tarihlerde piyasadan çıkmış ve grup inceleme döneminde toplam 891.762,76 TL kâr elde etmiştir.
Benzer bir birlikte hareket değerlendirmesi için idari yaptırım boyutundaki ortak IP ile birlikte hareket kararı ve ceza boyutundaki borsada eşleştirilmiş işlem kararı incelenebilir.
🗂️ Dört rapor ve gerekçe yükümlülüğü
Dosyada iki SPK raporu ile kovuşturma aşamasında alınan 17.04.2013 ve 11.10.2013 tarihli iki bilirkişi heyeti raporu bulunmaktadır. Bilirkişi heyetleri de özetle şu tespitlere ulaşmıştır:
- Sanıklar arasında inceleme döneminden kısa süre önce banka hesapları üzerinden para transferleri yapılmıştır.
- Sanıkların işlem yaptıkları IP log kayıtları aynıdır; aynı günlerde aynı bilgisayar ağı üzerinden işlem yapılmıştır.
- Sanıklar ifadelerinde birbirlerini tanıdıklarını beyan etmişlerdir; bu nedenle aralarında iştirak iradesi bulunmaktadır.
- Bireysel işlem hacimleri düşük olsa da beş kişilik grubun toplam alış-satışı piyasadaki toplamın yaklaşık %63’ü düzeyindedir; olağan dışı fiyat değişimi ile grup işlemleri arasında nedensellik bağı vardır.
Daire, SPK incelemesinde elde edilen delillere göre bazı sanıkların belirli dönemlerde aynı IP kayıt numaralarını kullandığını, bir kısım sanık arasında kaynağı ve nedeni belli olmayan para transferleri bulunduğunu, bir kısmının yön değiştiren işlemleri olduğunu ve tümünün dönem sonunda kâr elde ettiğini vurgulamıştır. Bu olgular birlikte değerlendirildiğinde grubun olağanüstü fiyat değişimi sırasında piyasaya hâkim olduğu sonucuna varılmıştır.
Bozmanın hukuki çekirdeği şudur: Mahkeme, dört ayrı raporda aynı yönde yapılan tespitlere neden itibar etmediğini kararda açıklayıp tartışmadan, maddi ve hukuki dayanaktan yoksun biçimde manevi unsurun oluşmadığını kabul etmiştir. Hâkim delilleri serbestçe takdir eder; ancak raporlardan ayrılan mahkemenin bunun gerekçesini denetime elverişli biçimde göstermesi gerekir. Daire bu nedenle hükümleri, 5320 sayılı Kanun’un 8/1 maddesi yoluyla uygulanan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi uyarınca bozmuş ve dosyayı yeniden yargılama için mahkemesine göndermiştir.
🧭 Kararın yatırımcılar ve sanıklar bakımından anlamı
Karar, manipülasyon dosyalarında ispatın nasıl kurulduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Kast doğrudan bir itirafla nadiren ortaya çıkar; Daire onu işlemlerin yapısından, zamanlamasından ve grup üyeleri arasındaki bağlantılardan çıkarmaktadır. Bu bağlamda öne çıkan olgular şunlardır:
- Farklı aracı kurumlarda açılmış hesapların aynı IP adresinden veya aynı ağdan yönetilmesi,
- Grup üyeleri arasında işlem döneminden önce açıklanamayan para hareketleri,
- Kısa sürede yön değiştiren çok sayıda emir,
- Kendinden kendine veya karşılıklı işlemlerin toplam işlemler içindeki yüksek payı,
- Grubun aynı dönemde piyasadan çıkması ve kimsenin tek başına zarar etmemesi.
Sanık açısından ise karar, “bireysel işlem hacmim düşüktü” savunmasının tek başına yeterli olmayabileceğini göstermektedir. Daire, bireysel payların düşüklüğünü bilirkişi tespitleri arasında kabul etmiş, fakat değerlendirmeyi grubun toplamı üzerinden yapmıştır. Buna karşılık kararın bir mahkûmiyet kararı olmadığı da hatırda tutulmalıdır: Yargıtay beraat hükümlerini bozmuş, dosyayı yeniden yargılama için ilk derece mahkemesine göndermiştir. Bozmadan sonraki yargılamada zamanaşımı, lehe kanun ve sanıkların yeni savunmaları gibi hususlar ayrıca değerlendirilebilecektir.
Yatırımcılar bakımından ise karar, SPK raporlarındaki teknik tespitlerin mahkemece gerekçesiz biçimde dışlanamayacağını göstermektedir.
❓ Sık sorulan sorular
İşleme dayalı manipülasyonda özel kast ne anlama gelir?
Kast, doğrudan delil olmadan ispatlanabilir mi?
Mahkeme bilirkişi raporlarından farklı sonuca varabilir mi?
Bu bozma kararı sanıkların mahkûm edildiği anlamına mı gelir?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; sermaye piyasası suçlarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 19. Ceza Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar metninde sanıkların adları anonimleştirilmiş, yazıda da kişi adlarına yer verilmemiştir. Oranlar, işlem adetleri ve kâr tutarı karar metninde aktarıldığı şekliyle verilmiştir. Bozma kararı sanıkların suçlu olduğu anlamına gelmez; nihai sonuç yeniden yapılacak yargılamaya bağlıdır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; işlem verilerine, raporların içeriğine ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
Bulunduğunuz il için: İl il forex avukatı sayfaları




