Danışmana Şifre Veren Yönetici – Yargıtay 19. CD 2016/18955

Kağıt üzerinde “müşteri bulma ve iş geliştirme danışmanı” olarak anlaşılan bir kişi, aracı kurumun verdiği bilgisayar, ekran ve şifrelerle müşteri hesaplarına emir iletmeye, para tahsil etmeye ve kendini yatırım danışmanı olarak tanıtmaya başlarsa sorumluluk yalnızca onunla mı sınırlı kalır? Bu imkânları sağlayan, komisyondan pay alan ve olup biteni bilen aracı kurum yöneticileri “sözleşme başka bir şey söylüyordu” diyerek ceza sorumluluğundan kurtulabilir mi? Yargıtay 19. Ceza Dairesi, ilk derece mahkemesinin yöneticiler hakkında verdiği beraat kararlarını bozarak bu soruya açık bir cevap verdi: Bu davranış, suça yardım etme niteliğindedir.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 02.06.2016 tarihli ve E.2016/5293, K.2016/18955 sayılı kararıyla, aracı kurumun genel müdürü ve yönetim kurulu üyesi olan sanıkların eylemlerinin TCK 39/2-b kapsamında kaldığını belirterek beraat hükümlerini ve danışman hakkındaki mahkûmiyet hükmünü oy birliğiyle bozmuştur.
📝 Sözleşmede yazan ile fiilen yapılan
Uyuşmazlığın merkezinde bir danışmanlık sözleşmesi bulunmaktadır. Aracı kurum adına sözleşmeyi imzalayan sanıklar, kurumun genel müdürü ve yönetim kurulu üyesidir. Sözleşmenin “özel hükümler” başlıklı 4. maddesinin (b) bendinde danışmanın görevi şöyle tanımlanmıştır: Danışman, kurumun talebi ve kabulüne esas olacak şekilde, kurumun faaliyet alanına uygun müşteri bulma, iş ve proje geliştirme ve yeni pazarlar konusunda danışmanlık hizmeti verecektir.
Bu tanım, danışmana müşteri adına işlem yapma, müşteri parası tahsil etme ya da yatırım tavsiyesi verme yetkisi tanımamaktadır. Ancak ceza yargılamasında belirleyici olan, sözleşmenin metni değil, tarafların fiilen ne yaptığıdır. Daire de değerlendirmesini sözleşme hükmü ile fiili durum arasındaki bu açık fark üzerine kurmuştur.
🏢 İrtibat bürosunda kurulan düzen
Karar metnine göre bir irtibat bürosu kurulmuş ve danışmana aracı kurum tarafından şu imkânlar sağlanmıştır:
- Telefon, faks ve bilgisayar,
- Piyasa verilerinin izlendiği ekran,
- Müşterilerin hesaplarına erişim hakkı veren emir iletim şifresi.
Danışman bu imkânları kullanarak şu faaliyetleri yürütmüştür:
- Müşteri temsilcileri aracılığıyla müşteriler hesabına alım-satım emirleri iletmiş,
- Gerçekleşen emirlerin tasfiyesine aracılık etmiş,
- Müşteri paralarının tahsili ve ödenmesi işlemleriyle ilgilenmiş,
- Kendini yatırım danışmanı olarak tanıtmış; ses kayıtlarına göre müşterilere yatırım danışmanlığı yapmış.
Bütün bu işlemlerden elde edilen komisyon geliri paylaşılmış ve aracı kurumun da bu gelirde menfaati bulunmuştur. Suç tarihinde yürürlükte olan 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na aykırılık iddiasıyla açılan davada ilk derece mahkemesi danışmanı mahkûm etmiş, aracı kurum yöneticileri hakkında ise beraat kararı vermiştir. Hükümler hem sanık danışmanın müdafii hem de katılan vekili tarafından temyiz edilmiştir.
🤝 Yöneticiler neden yardım eden sayıldı?
Daire’nin en önemli tespiti, yöneticilerin hukuki durumuna ilişkindir. Kararda yöneticilerin, danışmanlık sözleşmesinin kapsamını aşacak şekilde yukarıda sayılan imkânları sağladıkları ve danışmanın faaliyetlerine göz yumdukları belirtilmiştir. Daire’ye göre bu eylemler, 5237 sayılı TCK’nın 39/2-b maddesine uymaktadır.
TCK 39/2-b, suçun işlenmesini kolaylaştırarak yardımda bulunmayı düzenler. Yardım eden, suçu bizzat işleyen değildir; ancak failin işini kolaylaştıran, ona araç sağlayan kişidir. Bu dosyada araçlar son derece somuttur: Bir aracı kurumun sistemine bağlanan ekran ve şifre olmadan, danışmanın müşteri hesaplarına emir iletmesi mümkün olmazdı. Kurumun yöneticileri bu erişimi sağlamış ve faaliyet sürerken müdahale etmemiştir.
Daire’nin değerlendirmesinde öne çıkan unsurlar şöyle sıralanabilir:
- Kapsamı aşan imkân: Sağlanan ekipman ve şifre, sözleşmede tanımlanan müşteri bulma ve iş geliştirme işiyle bağdaşmamaktadır.
- Göz yumma: Faaliyetin bilinmesine rağmen engellenmemesi, yardımın bir parçası olarak değerlendirilmiştir.
- Ortak menfaat: Komisyon gelirinin paylaşılması ve aracı kurumun bu gelirde menfaatinin bulunması, yöneticilerin olaya kayıtsız olmadığını göstermiştir.
- Sözleşme savunması: Sözleşmede danışmanın görevinin dar tanımlanmış olması, fiili düzeni kuran yöneticileri sorumluluktan kurtarmamıştır.
Daire bu nedenle, sübut bulan suçtan yöneticilerin mahkûmiyetleri yerine beraatlerine karar verilmesini hatalı bulmuştur. İzinsiz faaliyete farklı bir yoldan katkı sağlayan kişilerin durumu için, yurt dışı forex faaliyetine para toplayarak yardım edenlere ilişkin Yargıtay 7. Ceza Dairesi kararını anlattığımız yazı karşılaştırma imkânı sunar.
🧾 Danışman hakkındaki hükümde bozma nedenleri
Danışman hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünde Daire, delil değerlendirmesine yönelik itirazları yerinde görmemiştir. Bununla birlikte hükmün kurulma biçiminde dört aykırılık tespit etmiştir:
- Adli para cezası: Suç tarihinde yürürlükteki 2499 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (A)-4 bendi yollamasıyla aynı maddenin 7. bendine göre adli para cezasının alt sınırı 10.000 TL, üst sınırı 25.000 TL idi. Madde 1999’da yürürlüğe girdiğinden 5252 sayılı Kanun’un 4/b-10 bendi uyarınca bu sınırların beş katına, yani alt sınırın 50.000 TL’ye, üst sınırın 125.000 TL’ye çıkarılması gerekiyordu. Daire bu hesabın gözetilmemesini, karar metnindeki ifadeyle alt sınırdan belirlenen adli para cezasının “yazılı şekilde fazla tayini” olarak bozma nedeni yapmıştır.
- Lehe kanun: Hükümden sonra yürürlüğe giren 6362 sayılı Kanun 2499 sayılı Kanun’u tümüyle kaldırdığından, TCK 7/2 uyarınca iki Kanun’un bütün hükümleri olaya ayrı ayrı uygulanıp denetime elverişli şekilde karşılaştırılmalıdır.
- TCK 53: Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 tarihli, E.2014/140, K.2015/85 sayılı iptal kararı nedeniyle hak yoksunlukları yeniden değerlendirilmelidir.
- Suç tarihi: Gerekçeli karar başlığında suç tarihi “2005” olarak gösterilmiştir. Oysa eylemlerin, aracı kurum ile danışmanlık sözleşmesinin feshedildiği 02.05.2006 tarihine kadar devam ettiği anlaşılmaktadır.
Suç tarihine ilişkin son bozma nedeni, ilk bakışta biçimsel görünse de pratikte önemlidir. Süreklilik arz eden bir faaliyette suç tarihi, eylemin sona erdiği an olarak belirlenir. Bu tarih; uygulanacak kanunun, dava zamanaşımının ve lehe kanun karşılaştırmasının başlangıç noktasını doğrudan etkiler. Bu dosyada faaliyetin sona erdiği an, sözleşmenin feshedildiği tarih olarak kabul edilmiştir.
📌 Bugünkü düzenleme: 6362 m.109/2
Karar, 2499 sayılı Kanun döneminde gerçekleşen eylemlere ilişkindir. Bugün sermaye piyasasında izinsiz faaliyet 6362 sayılı Kanun’un 109. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir: Sermaye piyasasında izinsiz olarak faaliyette bulunanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Aynı maddenin birinci fıkrası usulsüz halka arzı, 7518 sayılı Kanun’la eklenen 109/A maddesi ise izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığını ayrıca suç olarak düzenlemektedir.
Bu çerçevede kararın bugün de yol gösterici olan yönü, lisanslı bir kurumun yöneticilerinin lisanssız kişilerin faaliyetine altyapı sağlaması hâlinde nasıl değerlendirileceğidir. Daire’nin yaklaşımı şu noktaları öne çıkarmaktadır:
- Kurumun lisanslı olması, sisteme erişim sağlanan üçüncü kişinin faaliyetini kendiliğinden meşru kılmaz.
- Sözleşmenin dar tanımlanması, fiilen sağlanan geniş imkânları örtmez.
- Komisyon paylaşımı gibi ekonomik bağlar, yardım etme iradesinin değerlendirilmesinde dikkate alınır.
- Yardım eden sıfatı, faili bizzat cezalandıran normdan bağımsız değildir; asıl fiilin suç teşkil etmesine bağlıdır.
Aracı kurumların müşteri varlıkları üzerindeki yetkilerini aşan işlemlerine ilişkin farklı bir ceza sorumluluğu örneği için müşteri hisselerini teminat gösteren aracı kurum kararına da göz atılabilir.
❓ Sık sorulan sorular
Aracı kurum yöneticisi, danışmanın yaptığı işlemlerden ceza sorumluluğu taşır mı?
Danışmanlık sözleşmesinin dar yazılmış olması yöneticiyi korur mu?
Süren bir faaliyette suç tarihi nasıl belirlenir?
Eski kanundaki para cezası sınırları neden beş katına çıktı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; yatırım ve sermaye piyasası alanındaki diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 19. Ceza Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar metninde sanıklar, aracı kurum ve irtibat bürosunun yeri anonimleştirilmiştir. Karar, 2499 sayılı Kanun döneminde gerçekleşen eylemlere ilişkindir; bozma sonrası yapılacak yargılamada lehe kanun karşılaştırmasına ve delillere göre sonuç değişebilir. Benzer görünen bir dosyada sonuç; sözleşme hükümlerine, sağlanan imkânlara ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
Bulunduğunuz il için: İl il forex avukatı sayfaları




