Butlan Sebebi Varken Boşanma – Yargıtay 2. HD 2026/4435

Yıllardır Türkiye’de yaşayan, iki çocuğu olan ve evliliğini yurt dışında resmî belgeyle kurmuş bir çift düşünelim. Eşlerden biri Türk mahkemesine boşanma davası açar; ancak mahkeme davayı esasa hiç girmeden reddeder. Gerekçe şaşırtıcıdır: Evlilik Türk hukukuna göre mutlak butlanla sakat olduğu için ortada “boşanılacak” bir evlilik yoktur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu yaklaşımı kabul etmemiş ve bir evliliğin batıl olmasıyla o evliliğin hâkim kararı olmadan ortadan kalkması arasındaki farkı ayrıntılı biçimde ortaya koymuştur.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.04.2026 tarihli ve E.2025/5548, K.2026/4435 sayılı kararıyla, mutlak butlan sebebi bulunan bir evlilikte dahi hâkimin butlanı kendiliğinden gözetemeyeceğini, evliliğin butlan kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurduğunu ve açılan boşanma davasının esastan incelenmesi gerektiğini belirterek usulden ret kararını oy çokluğuyla bozmuştur.

🌍 İki ülke vatandaşı, Türkiye’de bir aile

Karar metnine göre davacı kadın Mısır vatandaşı, davalı erkek ise Suudi Arabistan vatandaşıdır. Tarafların, kadının vatandaşı olduğu Mısır’da düzenlenen resmî belgeye göre 04.04.2007 tarihinde evlendikleri ve ortak iki çocuklarının bulunduğu anlaşılmaktadır. Taraflar 2012 yılından beri Türkiye’de yaşamaktadır.

Dosyada, tarafların daha önce boşandıklarını gösteren ve Türkiye’de tanıma veya tenfizine karar verilmiş bir yabancı mahkeme kararı yoktur. Bu nedenle evlilik, Türk mahkemesinin önüne hâlâ devam eden bir evlilik olarak gelmiştir. Kadın, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin birinci fıkrasındaki “evlilik birliğinin sarsılması” sebebine dayanarak Yalova’da aile mahkemesinde boşanma davası açmıştır.

🚫 Derece mahkemeleri neden davayı dinlemedi?

İlk derece mahkemesi, dava şartları incelemesinde durmuş ve işin esasına girmemiştir. Karar metnine aktarılan gerekçenin ana hatları şöyledir:

Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, kadının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Böylece iki derece mahkemesi de hukuki yarar yokluğu üzerinden aynı sonuca ulaşmış; kadın vekili kararı tamamı yönünden duruşmalı olarak temyiz etmiştir.

🧭 Yokluk ile butlan arasındaki çizgi

Dairenin gerekçesinin omurgası, evlenme sözleşmesindeki sakatlık türlerinin birbirinden ayrılmasıdır. Karar, evlenmenin aile hukukuna özgü bir sözleşme olduğunu, yasal koşullara uyulmazsa yokluk veya butlan yaptırımıyla karşılaşabileceğini hatırlatır.

Yokluk: Kurucu unsurlardan biri eksikse evlenme hiç doğmamış sayılır. Karar, örnek olarak evlendirme memuru olmayan kişi önünde yapılan evlenmeyi ve tarafların memur önünde bizzat ve aynı anda irade açıklamamasını sayar. Yokluk yasada düzenlenmemiş, öğreti ve uygulamada kabul görmüştür; iptal davası gerekmez, her zaman ileri sürülebilir ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Bir boşanma davasında yokluğu tespit eden hâkim, boşanma değil yokluğun tespiti kararı verir.

Butlan: TMK’da sınırlı sayıdaki sebeplerle mutlak ve nispi butlan olarak düzenlenmiştir. TMK m.145’e göre eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksunluk, evlenmeye engel akıl hastalığı ve evlenmeye engel hısımlık mutlak butlan sebepleridir. TMK m.146’ya göre mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısınca resen açılır, ilgisi olan herkes de açabilir. Mutlak butlanı dava etme hakkı bir süreye bağlı değildir.

Belirleyici hüküm ise TMK m.156’dır: “Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.” Daire, borçlar hukukundaki işlemlerin aksine, hâkimin başka bir davada (örneğin boşanma davasında) butlan sebeplerini belirlese bile bunları resen gözeterek butlana karar veremeyeceğini; bunun için mutlaka bu yönde açılmış bir dava gerektiğini vurgulamış ve Hukuk Genel Kurulunun 02.11.2011 tarihli, E.2011/7-695, K.2011/673 sayılı kararına atıf yapmıştır.

Karar ayrıca butlanın sonuçlarını da hatırlatır: Butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m.157); mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı konularında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.158). Nispi butlan ile ilgili farklı bir örnek olarak serideki aldatma ile evliliğin iptali kararı incelenebilir.

📜 Hangi ülkenin hukuku uygulanır?

Taraflardan hiçbiri Türk vatandaşı olmadığından, Daire önce uygulanacak hukuku belirlemiştir. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) ilgili hükümleri kararda şöyle aktarılmıştır:

• m.2/1: Hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili yabancı hukuku resen uygular.
• m.13: Evlenme ehliyeti ve şartları tarafların evlenme anındaki millî hukukuna, evliliğin şekli yapıldığı ülke hukukuna tâbidir.
• m.14/1: Boşanma sebepleri ve hükümleri eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir; ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Aynı kural nafaka, butlan ve velayet bakımından da geçerlidir (m.14/2-3).

Somut olayda tarafların ortak millî hukuku yoktur; ancak 2012’den beri Türkiye’de yaşadıklarından ortak mutad meskenleri Türkiye‘dir. Daire bu nedenle davada Türk hukukunun uygulanması gerektiğini kabul etmiştir. Ardından Türk hukukunun kendi kuralını, yani TMK m.156’yı uygulamıştır: Evliliğin Türk hukukuna göre mutlak butlan sebebi taşıması, butlan kararı verilmedikçe evliliği ortadan kaldırmaz.

Yabancılık unsuru taşıyan aile ilişkilerinde tanıma meselesinin başka bir yönü için serideki mirasçının yabancı boşanma kararını tanıtması kararına bakılabilir.

⚖️ Dairenin vardığı sonuç ve karşı oy

Daire, bir kişinin evliyken başkasıyla da evlenmesinin Türk hukukunda mutlak butlan sebebi olduğunu ve Türk kamu düzenine açıkça aykırılık oluşturduğunu kabul etmiştir. Buna rağmen şu tespitlerle derece mahkemelerinden ayrılmıştır:

1. Mahkemece evlenmenin mutlak butlanla batıl olup olmadığının kendiliğinden değerlendirilmesi mümkün değildir.
2. Somut olayda mutlak butlan sebebiyle evlenmenin iptaline yönelik açılmış bir dava yoktur; davacı, TMK m.166’ya dayalı boşanma davası açmıştır.
3. Davacının boşanma davası açmakta hukuki yararı (HMK m.114/1-h) vardır ve davanın görülmesine engel yasal bir düzenleme bulunmamaktadır.
4. Türk vatandaşlığıyla ilgisi olmayan yabancıların kimliklerini ve evli olduklarını belgelendirmeleri boşanma davası açmaları için yeterlidir; bu bilgilerin Türkiye’de nüfusa kayıtlı olması beklenemez.

Bu gerekçelerle Bölge Adliye Mahkemesi kararı ortadan kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı bozulmuş, bozmanın niteliğine göre diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Duruşmada vekille temsil edilen davacı lehine 40.000,00 TL vekâlet ücretine hükmedilmiştir. İlk derece mahkemesinin yapacağı iş, davayı TMK m.166’ya dayalı boşanma davası olarak ele almak, delilleri toplamak ve esas hakkında karar vermektir.

Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Karşı oyda, toplanan deliller ve dosya kapsamına göre Bölge Adliye Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu ve onanması gerektiği görüşü yer almaktadır.

🔍 Uygulamaya yansıması

Karar, Türkiye’de yaşayan yabancı aileler açısından birkaç önemli noktayı netleştirmektedir:

• Hukuki yarar: Evliliğin Türk hukukuna göre butlan sebebi taşıması, boşanma davasının usulden reddi için tek başına yeterli görülmemiştir.
• Butlan için ayrı dava: Mutlak butlan ancak bu yönde açılmış bir davada ve hâkim kararıyla hüküm doğurur; savcılık veya ilgisi olan herkes bu davayı açabilir.
• Nüfus kaydı şartı yok: Türk vatandaşlığıyla ilgisi olmayan yabancılar bakımından kimlik ve evlilik belgesi yeterli kabul edilmiştir.
• Mutad meskenin ağırlığı: Ayrı vatandaşlıktaki eşlerde uzun süreli Türkiye yaşamı, boşanmaya Türk hukukunun uygulanmasının dayanağı olmuştur.

Kararın ayrım yaptığı bir nokta daha vardır: Evlilik “yok hükmünde” olsaydı, mahkeme bunu boşanma davasında resen dikkate alabilecek ve yokluğun tespitine karar verebilecekti. Butlanda ise bu yetki bulunmamaktadır. Dolayısıyla bir evliliğin sakatlığının hangi kategoriye girdiği, yargılamanın seyrini doğrudan belirlemektedir.

❓ Merak edilenler

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serinin diğer kararları Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.