Fiktif Havalenin Geri Alınması – Yargıtay 11. HD 2023/1737

Parasını “forex ve para piyasalarında değerlendirme” vaadiyle birine teslim eden yatırımcı, çoğu zaman elinde yalnızca birkaç senet ya da imzalı bir kâğıtla kalır. Bu dosyada ise yatırımcının alacağını geri almaya en çok yaklaştığı an, bir banka şubesinde yaşandı: Parayı toplayan kişi, alacaklısının hesabına gişeden 150.000 ABD doları yatırılmasını sağladı, hesap özeti alındı; birkaç dakika sonra aynı tutar hesap sahibinin onayı olmadan ters kayıtla geri çekildi ve bu kişiye iade edildi. Banka, işlemin baştan “fiktif” olduğunu, ortada gerçek bir para bulunmadığını savundu. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ise hesaba alacak olarak geçen paranın hesap sahibinin rızası olmadan çekilmesinden bankanın sorumlu olduğunu kabul eden kararı onadı.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 21.03.2023 tarihli ve E.2021/6463, K.2023/1737 sayılı kararıyla, bozma kararına uyularak davanın kabulüne karar veren İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi kararını, davalı banka ve katılma yoluyla davacı tarafın temyiz itirazlarını reddederek oy birliğiyle onamıştır.
🏦 Şubede yaşanan on dakika
Karar metnine göre davacı, davalı bankanın eski bir çalışanına, parasını forex ve para piyasalarında değerlendireceği söylenerek ikna edilmiş ve 150.000 ABD dolarını bu kişiye teslim etmiştir. Karşılığında her biri 50.000 USD bedelli üç adet teminat senedi almıştır. Davacı parasını geri istediğinde eski çalışan, 18.06.2015 tarihinde bankanın İzmir’deki bir şubesinde hazır bulunmasını, 150.000 USD’yi hesabına yatırıp senetleri geri alacağını söylemiştir.
Dava dilekçesinde anlatılan sıra şöyledir: Davacı şubeye gitmiş, eski çalışan da gelmiş ve gişeden davacının hesabına 150.000 USD yatırılmıştır. Davacı senetleri iade etmek üzereyken gişe görevlisi ile eski çalışan arasındaki konuşmadan şüphelenmiş, şube müdürünün odasına giderek paranın hesabında olup olmadığını sormuştur. Bu sırada paranın hesabından geri çekilerek eski çalışana iade edildiğini öğrenmiştir. Parayı toplayan kişi daha sonra kaybolmuş, senet bedellerini de ödememiştir.
Davacı, hesabına yatırılan paranın yazılı ya da sözlü talimatı olmadan geri çekilip başka bir hesaba aktarılmasının mümkün olmadığını, bankanın bankacılık sözleşmesi gereği özen borcunu ihlal ettiğini ve çalışanlarının hatalı işlemlerinden sorumlu olduğunu ileri sürmüş; 150.000 USD’nin 18.06.2015 tarihinden itibaren en yüksek yabancı para mevduat faiziyle tahsilini istemiştir.
🧾 Bankanın “fiktif işlem” savunması
Davalı banka olayı farklı anlatmıştır. Cevap dilekçesine göre eski çalışan ile davacı şubeye yanlarında nakit para olmadan gelmiş, davacının vize başvurusu için hesabına “görüntüde” para yatırılıp çekilmesi gerektiğini söyleyerek gişe görevlisini ikna etmişlerdir. Görevli, eski çalışanın bankada daha önce çalışmış olmasının yarattığı güvenle, fiziken para tahsil etmeden kasa yoluyla davacı hesabına 150.000 USD havale yapıldığını gösteren hesap özetini yazdırmış, ardından tutarı ters kayıtla hesaptan çıkarmıştır.
Banka ayrıca şu noktaları öne sürmüştür:
- Davacı, hesaptan çıkış işlemine onay vermiş, o sırada itiraz etmemiştir.
- Hesaba gerçekte para girmemiştir; olmayan bir paranın kaydının iptali için hesap sahibinin icazetine gerek yoktur.
- Davacı, eski çalışana verdiği parayı bu yolla bankadan almaya çalışmaktadır; fiktif kaydın iptaline karşı çıkması haksız kazanç amacı taşır.
Bölge adliye mahkemesinin ilk kararında da kamera kayıtlarında eski çalışanın şubeye nakit parayla girdiğine dair görüntü bulunmadığı, nakit yatışa ilişkin kasa fişinin olmadığı ve yapılan şikâyet üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararı ayrıca not edilmiştir.
⚖️ Dosyanın dört aşaması
Uyuşmazlık, iki kez Yargıtay’a gelmiş ve sonuç her aşamada değişmiştir:
- İzmir 3. Tüketici Mahkemesi (06.07.2017, E.2015/2696, K.2017/526): Borçlar Kanunu ve bankacılık mevzuatına göre bankanın fiktif işlem yapmasının mümkün olmadığını, bu nedenle bankanın hukuken ve malen sorumlu bulunduğunu belirterek davayı kabul etmiştir.
- İzmir BAM 11. HD (16.07.2019, E.2017/2003, K.2019/1125): Banka istinafını kabul etmiş, ilk derece kararını HMK 353/1-b-2 uyarınca kaldırıp davayı reddetmiştir. Gerekçe: Hesaba geçen gerçek bir para yoktur; davacının zararı, eski çalışanın kaçıp senet bedellerini ödememesinden doğmuştur; senetler hâlâ davacının elindedir, dolayısıyla fiktif işlem ile zarar arasında illiyet bağı yoktur.
- Yargıtay 11. HD (16.03.2021, E.2019/3549, K.2021/2493): Davacı temyizi üzerine bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur.
- İzmir BAM 11. HD (E.2021/1006, K.2021/803) ve Yargıtay 11. HD (21.03.2023): Bozmaya uyan bölge adliye mahkemesi davayı kabul etmiş, Yargıtay bu kararı duruşmalı inceleme sonunda onamıştır.
🔐 Hesaba geçen para kime aittir?
Kararın ağırlık merkezi, 2021 tarihli bozma kararında Dairenin kurduğu ilkedir. Onama kararı bu bozmaya atıfla verildiği için, bozma gerekçesi aynen aktarılmaya değerdir. Daireye göre:
- Bankanın, eski çalışanın havale için yaptığı nakit ödeme işlemini ve sonrasında havale işlemini iptal etmesi, davacının hesabındaki paranın çekilmesini haklı ve hukuki kılmaz.
- Bankanın eski çalışan tarafından aldatılmış olması, nakit ödeme yapılmadığı hâlde nakit tahsilat fişinin düzenlenmesi ve olmayan paranın havale ettirilmesi; yani işlemin fiktif olması, banka ile eski çalışan arasında bir açık kredi ilişkisi doğurur.
- Davacı ile eski çalışan arasındaki borç-alacak ilişkisinin mahiyeti de bankanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Bozmaya uyan bölge adliye mahkemesi de aynı çizgide kalmış; davacının hesabına havale olarak gelen paranın davacı dışında bir başkasına ödenmesinin mümkün olmadığını, bankanın böyle bir ödeme yapması hâlinde davacıya karşı sorumlu olacağını belirtmiştir.
Bu yaklaşımın pratik sonucu şudur: Gişede yapılan işlemin arka planında gerçekten para olup olmaması, bankanın kendi iç ilişkisidir. Banka nakit almadan tahsilat fişi düzenlemişse, bunun riskini işlemi yaptıran kişiyle arasında çözmelidir; hesap sahibine karşı hesaba alacak kaydedilen tutar, onun alacağıdır ve onayı olmadan geri alınamaz. Kararda ayrıca bir kanun maddesine dayanılmamış olsa da bu sonuç, bankanın çalışanlarının işlemlerinden müşteriye karşı sorumlu olduğu genel borçlar hukuku anlayışıyla uyumludur.
🔗 İlliyet bağı tartışması
Bölge adliye mahkemesinin ilk kararı ilginç bir mantığa dayanıyordu: Davacı fiktif kayda güvenip senetleri eski çalışana iade etmiş olsaydı zarar bankanın işleminden doğardı; ama senetler davacının elinde kaldığına göre, davacının zararı bankanın işleminden değil, borçlunun kaçmasından kaynaklanmaktaydı.
Yargıtay bu yaklaşımı benimsememiştir. Daireye göre davacı ile eski çalışan arasındaki ilişkinin niteliği, bankanın hesap sahibine karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Başka bir ifadeyle, hesap sahibinin elinde başka bir borçluya karşı senet bulunması, bankanın onaysız ters kaydından doğan sorumluluğu ikinci plana itmez. Banka, ödediğini eski çalışandan isteyebilecektir; ancak bu, hesap sahibine karşı borcunu etkilemez.
Davalı banka son temyizinde, hesaba gerçekte para yatırılmadığını ve ispat yükünün davacıda olduğunu yeniden ileri sürmüş; davacı ise katılma yoluyla temyizde vekâlet ücretinin yanlış hesaplandığını savunmuştur. Daire, kararın bozmaya uygun olduğunu, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına doğan usuli kazanılmış hakkın yeniden tartışılamayacağını belirterek her iki temyizi de reddetmiştir.
📌 Yatırım vaadiyle para verenler için anlamı
“Paranızı forex’te ya da piyasada çalıştırırım” diyerek para toplayan kişiler, iade aşamasında güven telkin etmek için çoğu zaman banka şubelerini, dekontları ve hesap özetlerini kullanır. Bu karar, böyle bir sahnenin hukuki sonuçlarını netleştirmesi bakımından önemlidir:
- Hesaba alacak olarak kaydedilen tutar, hesap sahibinin talimatı olmadan bankaca geri çekilemez; işlemin arka planında para bulunmaması bankanın kendi riskidir.
- Bankanın eski ya da mevcut bir çalışan tarafından aldatılması, hesap sahibine karşı sorumluluğu ortadan kaldırmaz; Daire bu durumu banka ile işlemi yaptıran kişi arasında bir kredi ilişkisi olarak nitelemiştir.
- Hesap sahibinin parayı toplayan kişiye karşı senedinin bulunması, bankaya karşı açılan davada illiyet bağını kesmemiştir.
- Ceza soruşturmasının kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanması, bu hukuk davasında bankanın sorumluluğuna engel olmamıştır.
Sitemizde bankanın sorumluluğunu farklı açılardan ele alan kararlar da yer almaktadır: Banka görevlisinin şube dışında yaptığı getiri vaadi için Yargıtay 11. HD 2025/6304, kapalı hesaba gelen havale için kapalı hesaba havale kararı ve sahte imzalı talimatla yapılan ödeme için sahte imzalı havale talimatı yazılarına bakılabilir. Bu kararı onlardan ayıran nokta, paranın hesaba bir kez alacak kaydedilmiş olması ve ters kaydın hesap sahibinin yanında, onayı alınmadan yapılmasıdır.
💬 Sık sorulanlar
Banka, hesaba yanlışlıkla geçtiğini düşündüğü bir tutarı kendiliğinden geri alabilir mi?
Gişede gerçekten para yatırılmamış olması sonucu değiştirmedi mi?
Davacının elindeki teminat senetleri bankanın sorumluluğunu etkiledi mi?
Dava hangi mahkemede görüldü?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; yatırım uyuşmazlıkları ve banka sorumluluğuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Karar metninde taraf ve çalışan adları yer almamaktadır. Kararda aktarılan bozma gerekçesi, somut dosyadaki banka kayıtları, kamera incelemesi ve tarafların beyanlarına dayanır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; işlemin nasıl yapıldığına, hesap sahibinin onayının bulunup bulunmadığına, delillere ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




