Bölünme Reddedilince SPK Ücreti – Danıştay 13. D 2024/2407

Sermaye Piyasası Kurulu bir bölünme işleminin duyuru metnini onaylar, ama onayı ücretin yatırılması şartına bağlar. Şirket ücreti öder, onaylı metni teslim alır ve genel kurulu toplar. Genel kurulda büyük bir pay sahibinin olumsuz oyu bölünme ve devir sözleşmesini düşürür. Bölünme olmaz, sermaye artmaz, yeni pay ihraç edilmez. Bu noktada şirket, karşılığını almadığı bir hizmet için ödediği yaklaşık 315 bin TL’yi geri ister. Kurul ise ücretin iadesinin mevzuatta açıkça yasaklandığını söyler. Bu yazıda, ihracın hiç gerçekleşmediği bir durumda Kurul ücretinin iade edilip edilmeyeceği sorusunu ve Danıştay’ın onadığı yanıtı inceliyoruz.

Danıştay 13. Dairesi, 28.05.2024 tarihli ve E.2019/2191, K.2024/2407 sayılı kararıyla, Kurul ücretinin iadesi talebinin reddine ilişkin işleme karşı açılan davayı reddeden idare mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi kararını oy birliğiyle onamıştır.

📑 Başvurudan genel kurula

Davacı, payları borsada işlem gören bir gayrimenkul yatırım ortaklığıdır. Planlanan işlemde, bir yapı şirketi ortaklarına pay devri yoluyla kısmi bölünme kapsamında varlıklarının bir kısmını davacıya devredecek, davacı da bu varlıklar karşılığında sermayesini artırarak yeni payları devreden şirketin ortaklarına tahsis edecekti.

Bu amaçla davacı, Kurula şu belgelerin onaylanması için başvurmuştur:

Kurul, 22.11.2016 tarihli kararıyla talebin “ilgili yasal ücretin tahsil edilmesi şartıyla” olumlu karşılanmasına ve bölünme işlemlerinin onaylanacağı genel kurul toplantılarının en geç 31.12.2016 tarihine kadar yapılmasına karar vermiştir. Şirket 23.11.2016’da ücreti yatırmış, Kurulun onaylı duyuru metni bundan sonra teslim edilmiştir.

29.12.2016 tarihinde yapılan 2016 yılı olağanüstü genel kurul toplantısında, 35.030.471,00 TL nominal değerli payın sahibinin olumsuz oyu sonucunda bölünme ve devir sözleşmesi reddedilmiştir. Şirket, 03.01.2017 tarihinde bölünmenin pay sahiplerince onaylanmadığını ve ayni sermaye artırımının gerçekleştirilemediğini belirterek ücretin iadesini istemiştir. Kurul talebi reddetmiş, şirket bu ret işleminin iptali ve ödenen tutarın 03.01.2017’den itibaren yasal faiziyle iadesi istemiyle dava açmıştır.

🧾 Ücret nasıl hesaplandı?

İdare mahkemesinin aktardığına göre Kurul ücreti, II-23.2 sayılı Birleşme ve Bölünme Tebliği’nin 21. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi ve üçüncü fıkrası uyarınca hesaplanmıştır:

Dava dilekçesindeki istemde iadesi istenen tutar 314.764,00 TL olarak, ilk derece mahkemesi kararının özetinde ise 314.763,00 TL olarak geçmektedir. Aradaki bir liralık fark karar metnindeki ifadeden kaynaklanmaktadır; uyuşmazlığın esasına etkisi yoktur.

Ücretin kanuni dayanağı 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 130. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Bu hüküm, ihraççıların veya halka arz edenlerin satışı yapılacak sermaye piyasası araçlarının ihraç değerinin binde üçü tutarında ücret yatırmasını öngörür ve bu oranı aşmamak kaydıyla Kurulun farklı oranlar belirleyebileceğini düzenler. Bölünme işleminde uygulanan binde iki oranı bu yetkiye dayanmaktadır.

🗣️ Şirketin tezi: sebep ortadan kalktı

Davacı, temyiz aşamasında itirazlarını şu üç noktada toplamıştır:

Tezin özü, ücreti bir karşılık olarak görmektir: ihraç yoksa ihraç değeri üzerinden alınan bir ücretin de dayanağı kalmaz. Kurul ise ilk derece ve istinaf kararlarının hukuka uygun olduğunu savunmuştur.

⚖️ Mahkemenin dayandığı üç kural

İdare mahkemesi davayı reddederken üç tespite dayanmıştır.

Birincisi, ücretin tahsil anı. Ücret, Birleşme ve Bölünme Tebliği’nin “Kurul ücreti” başlıklı 21. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, onaylı duyuru metninin tesliminden önce tahsil edilmiştir. Yani Kurulun onay işlemi tamamlanmış, ücret bu onayın teslimine bağlanmıştır.

İkincisi, Kanun’da iade düzenlemesinin bulunmaması. Mahkeme, bölünme ve devir işlemleri ile ihracın gerçekleşmediğini kabul etmekle birlikte, yatırılan Kurul ücretinin iadesine yönelik 6362 sayılı Kanun’da bir düzenleme bulunmadığını belirtmiştir.

Üçüncüsü, açık iade yasağı. Mahkeme, II-5.1 sayılı İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği’nin “Kurul ücreti” başlıklı 23. maddesinin ikinci fıkrasına dayanmıştır. Bu hükme göre, Kurul ücretinin yatırılmasına rağmen izahnamenin ya da ihraç belgesinin teslim alınmasının ardından satıştan vazgeçilmesi, satışın tamamlanamaması ya da kısmen tamamlanması hâlinde, Kanun’un 130. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde Kurul hesabına yatırılan ücretin iadesi ya da sonraki ihraçlar için mahsubu talep edilemez.

Bu üç tespitten hareketle mahkeme, iade talebinin reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varmıştır. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi de istinaf başvurusuna konu kararı usul ve hukuka uygun bulmuş, İYUK m.45/3 uyarınca istinaf başvurusunu reddetmiştir.

🏛️ Danıştay’ın onama kararı

Danıştay 13. Dairesi, bölge idare mahkemesi kararlarının ancak İYUK m.49’da sayılan nedenlerden birinin varlığı hâlinde bozulabileceğini hatırlatmış; temyizen incelenen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu, temyiz dilekçesindeki nedenlerin bozmayı gerektirmediğini belirterek kararı onamıştır. Tetkik hâkiminin düşüncesi de onama yönündedir. Karar 28.05.2024 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.

Danıştay, davacının “izahname veya ihraç belgesi aşamasına gelinemedi” itirazına ayrıca yanıt vermemiştir. Bu nedenle somut olayda ihraç belgesinin onaylanmış ve duyuru metninin teslim edilmiş olması ile genel kurul reddinin, İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği’ndeki “satışın tamamlanamaması” kapsamında görülmesi, ilk derece mahkemesinin gerekçesinin Danıştay tarafından onanması yoluyla sonuca yansımıştır.

🔍 Karar neyi gösteriyor?

Karar, Kurul ücretinin hukuki niteliğine ilişkin pratik bir sonuç ortaya koymaktadır: ücret, ihracın başarıyla tamamlanmasına bağlı bir karşılık olarak değil, Kurul onayının teslimine bağlı bir yükümlülük olarak ele alınmıştır. Onaylı belge teslim edildikten sonra işlemin şirketin kendi organlarında düşmesi, ödenen ücreti geri getirmemektedir.

Bu yaklaşımın bölünme işlemindeki önemi şuradadır: Kısmi bölünme ve buna bağlı ayni sermaye artırımı, Kurul onayından sonra genel kurulun iradesine bağlıdır. Genel kurulda önemli bir paya sahip bir ortağın olumsuz oyu işlemi düşürebilir. Mahkemelerin kabulüne göre bu risk, ücret yönünden ihraççının üzerindedir.

Kurul ücretine ilişkin başka bir uyuşmazlık için yurt dışı halka arzda SPK ücreti kararına bakılabilir. O dosyada tartışma ücretin hangi tutar üzerinden ve hangi şirketten alınacağı, yani ücretin doğup doğmadığı üzerineydi. Bu dosyada ise ücretin doğduğu ve ödendiği tartışmasızdır; mesele, işlem gerçekleşmeyince geri alınıp alınamayacağıdır. Genel kurul onayına bağlı başka bir sermaye piyasası işlemine ilişkin değerlendirme için önemli nitelikteki işlem ve ayrılma hakkı kararı da incelenebilir.

Kararın sınırları da not edilmelidir. Danıştay ayrı bir gerekçe yazmamış, ilk derece kararını İYUK m.49 çerçevesinde denetlemiştir. Faiz talebi, davanın tümüyle reddi nedeniyle ayrıca tartışılmamıştır. Olay 2016 yılında yürürlükte olan tebliğ hükümlerine dayanmaktadır.

💬 Soru ve yanıtlar

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; sermaye piyasası işlemlerine ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.