Halka açık bir şirketin kasasından çıkan her kuruş, o şirkete ortak olan binlerce küçük yatırımcının da malvarlığından çıkar. Sermaye Piyasası Kanunu’nun örtülü kazanç aktarımı yasağı işte bu yüzden vardır. Peki yönetim kurulu başkanı, şirket adına kendi tanıdığı lehine dört adet çek düzenler ve bu çekler karşılıksız çıkarsa, şirket “aktarım” yapmış sayılır mı? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 09.12.2025 tarihli, 2025/1547 E. ve 2025/7387 K. sayılı kararı, bu sorunun cevabını tek bir kavrama bağlıyor: gerçekleşmiş zarar.
🚫 Örtülü Kazanç Aktarımı Yasağı Nedir?
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 21. maddesi, halka açık ortaklıklar ve kolektif yatırım kuruluşları ile bunların iştirak ve bağlı ortaklıklarının; yönetim, denetim veya sermaye bakımından doğrudan ya da dolaylı olarak ilişkide bulundukları kişilerle emsallerine uygunluk, piyasa teamülleri, ticari hayatın basiret ve dürüstlük ilkelerine aykırı şartlar içeren anlaşmalar yapmak suretiyle kârlarını veya malvarlıklarını azaltmalarını yasaklar. Maddenin ikinci fıkrası, yapılması beklenen faaliyetin yapılmaması yoluyla ilişkili kişinin zenginleşmesini de aynı kapsama alır.
Yasağın yaptırımı üç koldan ilerler. SPK’nın 94. maddesi Kurul’a, belirlenen tutarın iadesi için dava açma yetkisi tanır. SPK’nın 110/1-(c) maddesi aynı fiili güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli hâli sayar. Aynı Kanun’un 21. maddesinin dördüncü fıkrası ise, kazanç aktarımı Kurulca tespit edildiğinde aktarılan tutarın kanuni faiziyle birlikte malvarlığı azaltılan ortaklığa iadesinin talep edilmesini öngörür.
Bu kararda tartışılan nokta, yasağın uygulanabilmesi için hangi unsurun mutlaka gerçekleşmiş olması gerektiğidir.
📅 Karara Konu Olayın Kronolojisi
Karar metninden çıkan tablo şudur: 2008 yılında limited şirket olarak kurulan işletme, 2011’de nevi değiştirerek anonim şirkete dönüşmüş, payları 31.05.2012 tarihinde İkinci Ulusal Pazar’da işlem görmeye başlamıştır. 24.01.2014 tarihinde şirketin hâkim ortakları, sermayenin %55’ine karşılık gelen 12.445.665 adet payı başka bir anonim şirkete devretmiş; böylece şirketin kontrolü el değiştirmiştir.
Devralan şirketin sahibi olan davalı, 27.01.2014–14.04.2014 tarihleri arasında halka açık şirketin yönetim kurulu başkanı ve münferit imzasıyla şirketi tek başına temsile yetkili yöneticisi sıfatını taşımıştır. Bu dönemde, şirket adına dava dışı bir kişi lehine 30.06.2014, 30.07.2014, 30.08.2014 ve 09.2014 keşide tarihli, her biri 100.000,00 TL bedelli dört çek düzenlenmiştir.
Şirket payları 29.05.2014 tarihinde gözaltı pazarına alınmış, 30.11.2015 tarihinde sürekli olarak işlem görmekten men edilmiştir. Kurul Karar Organı’nın 28.05.2014 tarih ve 16/512 sayılı kararı ile ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulmuş, ayrıca dava açılmasına karar verilmiştir.
Çekler, hamilleri tarafından 2014 yılının Temmuz, Eylül ve Ekim aylarında bankaya ibraz edilmiş; şirket hesabında karşılık bulunmadığından karşılıksız işlemine tabi tutulmuştur. Banka, yasal yükümlülüğü gereği hamillere toplam 4.480,00 TL ödeme yapmıştır.
⚖️ İlk Derece ve İstinaf Mahkemesinin Yaklaşımı
Dava, önce kısmi dava olarak açılmıştır. Asliye ticaret mahkemesinde görülen ilk davada 400.000,00 TL’nin 4.000,00 TL’lik kısmı talep edilmiş ve bu dava kabul edilmiştir. Kalan 396.000,00 TL için açılan eldeki davada davacı taraf, ilk davadaki kabulün kesin hüküm oluşturduğunu ileri sürmüştür.
İlk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Gerekçe şudur: çek bedelleri şirket defter ve kayıtlarında yer almamakta, çeklerin haricen ya da icra yoluyla ödendiğine ilişkin kayıt bulunmamaktadır; karşılıksız çıkan çek bedelleri şirket tarafından ödenmediğine ve şirketten nakit varlık çıkışı olmadığına göre örtülü kazanç aktarımı gerçekleşmemiştir.
Bölge adliye mahkemesi de aynı sonuca varmıştır. Kararda ayrıca, çek hamillerinin karşılıksızlık sonrasında halka açık şirket aleyhine icra takibi başlattıklarına veya başkaca hukuki yollara başvurduklarına dair Sermaye Piyasası Kurulu raporunda herhangi bir tespit bulunmadığı, bu yönde dosyaya iddia ve delil sunulmadığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, örtülü kazanç aktarımının kabulü için gerekli olan şirketin maddi zarara uğraması koşulunun dava tarihi itibarıyla gerçekleşmediği kabul edilmiştir.
🎯 Zarar Unsuru Neden Belirleyici Oldu?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığı “halka açık şirket yönetim kurulu başkanı olan davalının karşılıksız keşide ettiği çeklerle örtülü kazanç aktarımı yaptığı iddiasıyla aktarılan kazancın şirkete iadesi istemi” olarak nitelendirmiştir. Daire, uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde ilk derece mahkemesi kararında isabetsizlik bulunmadığını belirterek bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır.
Kararın taşıdığı ölçüt şu unsurlarda toplanabilir:
- SPK’nın 21. maddesi, kâr veya malvarlığının azaltılmasını ya da artmasının engellenmesini arar; soyut bir riskin doğması yeterli değildir,
- İade talebinin konusu, karşı tarafa fiilen aktarılmış bir tutardır; aktarım gerçekleşmemişse iade edilecek bir kazanç da yoktur,
- Karşılıksız çek, şirketi borç altına sokan bir belgedir; ancak bedeli ödenmedikçe şirketin kasasından çıkış olmaz,
- Bankanın yasal yükümlülük gereği hamillere ödediği 4.480,00 TL‘nin sonradan şirketten tahsil edilip edilmediğine dair dosyada iddia ve delil bulunmamaktadır,
- Dava tarihi itibarıyla şirket aleyhine icra takibi başlatıldığına dair tespit yoktur; bu nedenle güncel bir malvarlığı kaybı ortaya konulamamıştır.
Başka bir ifadeyle karar, örtülü kazanç aktarımı iddiasının ispatını “niyet” veya “kayıt dışılık” üzerinden değil, şirket bilançosunda görülebilir bir eksilme üzerinden kurmaktadır. Aracı kurumların ve yatırım kuruluşlarının sorumluluğunun benzer bir ispat disipliniyle ele alındığı bir örnek için bononun itfa edilmemesi ve aracı kurumun sorumluluğuna ilişkin karar incelenebilir.
📑 Kısmi Davada Verilen Kesin Kararın Etkisi
Davacı taraf, aynı olay hakkında daha önce açılan ve 4.000,00 TL yönünden kabulle sonuçlanan kısmi davanın, kalan 396.000,00 TL bakımından kesin hüküm oluşturduğunu savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi bu savunmayı kabul etmemiştir.
Kararda yer alan gerekçe iki ayağa dayanır. Birincisi, ilk davanın hüküm fıkrası ile eldeki davanın talep sonucu aynı değildir. İkincisi, ilk dosyada verilen karar miktar itibarıyla kesin olarak verildiğinden, kararın esasına yönelik bir kanun yolu incelemesi hiç yapılmamıştır. Kanun yolu denetiminden geçmemiş bir tespitin, sonraki dava için bağlayıcı kabul edilmesi mümkün görülmemiştir.
Bu ayrıntı, HMK’nın 109. maddesi uyarınca açılan kısmi davaların pratikteki sınırını göstermesi bakımından dikkat çekicidir: düşük miktarlı ve kesin nitelikteki bir kısmi dava kabulü, kalan alacak için otomatik bir güvence sağlamamaktadır.
🆕 Kararın Yatırımcı Açısından Anlamı
Halka açık şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, pay sahiplerinin doğrudan cebini etkileyen bir konudur. Bu karar, Kurul denetim raporunda tespit edilen bir işlemin, hukuk davasında tek başına yeterli olmadığını ortaya koymaktadır: iade davasının kabulü için aktarımın parasal olarak gerçekleşmiş olması ve şirketin uğradığı zararın miktarıyla birlikte ortaya konulması gerekir.
Karar ayrıca, SPK’nın 21. maddesinin dördüncü fıkrasındaki iade mekanizmasının ceza yaptırımından bağımsız işlediğini hatırlatmaktadır. Aynı fiil, SPK’nın 110/1-(c) maddesi kapsamında güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli hâlini oluşturabilirken, hukuk davasında zarar unsuru ispatlanamadığında iade talebi reddedilebilmektedir. Nitekim SPK’nın 110. maddesinin üçüncü fıkrası, 21. maddenin dördüncü fıkrasındaki ödemenin yapılması hâlinde etkin pişmanlık hükümlerini ayrıca düzenlemektedir.
Bu karara konu türden bir uyuşmazlık hakkında detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Serideki diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Örtülü kazanç aktarımında iade davasını kim açar?
6362 sayılı Kanun’un 94. maddesi uyarınca Sermaye Piyasası Kurulu, 21. maddede belirtilen işlemlerde bulundukları tespit edilen ortaklıklardan denetleme sonuçlarının ortaklara duyurulmasını istemeye ve Kurulca belirlenen tutarın tayin edilen süre içinde iadesi için dava açmaya yetkilidir.
Karşılıksız çek keşide edilmesi tek başına aktarım sayılır mı?
Bu kararda sayılmamıştır. Mahkemeler, çek bedellerinin ödenmemesi ve şirketten nakit varlık çıkışı bulunmaması nedeniyle şirketin 400.000,00 TL tutarında sermaye veya malvarlığı kaybına uğramadığı sonucuna varmış, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu kabulü onamıştır.
Kısmi davada verilen kesin karar kalan alacak için bağlayıcı mıdır?
Karara konu olayda bağlayıcı görülmemiştir. Bölge adliye mahkemesi, ilk davanın hüküm fıkrası ile eldeki davanın talep sonucunun aynı olmadığını ve ilk kararın miktar itibarıyla kesin verilmesi nedeniyle esasa yönelik kanun yolu incelemesinin yapılmadığını belirtmiştir.
Örtülü kazanç aktarımının cezai boyutu nedir?
6362 sayılı Kanun’un 110/1-(c) maddesi, halka açık ortaklıkların ilişkili kişilerle emsallere aykırı işlemler yaparak kârını veya malvarlığını azaltmasını güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli hâli sayar ve bu durumda hükmolunacak cezanın üç yıldan az olamayacağını öngörür. Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; karar özeti ilgili Yargıtay kararının yayımlanmış metninden aktarılmıştır ve her somut olay kendi delilleriyle değerlendirilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, şikâyet ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
