Resen Emeklilikte Aylık İadesi – AYM 2022/1187

İdare bir kişiyi kendiliğinden emekli eder, aylığını bağlar, aylar sonra bu işlemin mevzuata uygun olmadığını fark ederek iptal eder ve o güne kadar ödenen aylıkları “yersiz ödeme” sayarak geri ister. Bu tablo, kamu görevinden olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesiyle çıkarılan çok sayıda asker kişi için 2017 yılında gerçek bir uyuşmazlığa dönüştü. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 3 Eylül 2026 tarihli kararında, hatalı resen emeklilik işlemi nedeniyle ödenen aylıkların kusuru olmayan kişiden geri alınmasının mülkiyet hakkını ihlal ettiğine hükmetti.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, 03.09.2026 tarihli ve 2022/1187 başvuru numaralı kararıyla, Sosyal Güvenlik Kurumunun 69.895,29 TL tutarındaki aylığı borç çıkararak aylıktan kesmesini ve bu işlemi hukuka uygun bulan idari yargı kararlarını Anayasa’nın 35. maddesi açısından değerlendirmiş; mülkiyet hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vererek dosyayı yeniden yargılama için Ankara 6. İdare Mahkemesine göndermiştir.

📅 Resen emeklilikten borç çıkarmaya giden süreç

Karar metnine göre başvurucu, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bir subaydır ve 22.07.2016 tarihli 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname kapsamında kamu görevinden çıkarılmıştır. Olaylar şu sırayla gelişmiştir:

SGK, 15.08.2016-31.05.2017 dönemi için ödenen toplam 69.895,29 TL’yi yersiz ödeme olarak borç çıkarmıştır. Bu borçtan, 01.06.2017-31.08.2017 dönemine ait 23.413,69 TL aylık ile 6.008,24 TL ikramiye farkı mahsup edilmiş, kalan 40.473,36 TL’nin aylıktan kesilmesine karar verilmiştir. Başvurucu 14.08.2017’de itiraz ederek en azından 20.10.2016 sonrası dönem için borç çıkarılamayacağını, Kanun’un bu durumda ayrı bir müracaat şartı aramadığını ileri sürmüştür.

🏛️ İdari yargıda verilen kararlar

Başvurucu, borç çıkarma işleminin iptali ve aylığından yapılan kesintilerin yasal faiziyle iadesi istemiyle Ankara 6. İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Mahkeme 26.09.2018 tarihinde davayı reddetmiştir. Gerekçeye göre, herhangi bir nedenle görevle ilişiği kesilip açıkta bulunanlara 5434 sayılı Kanun’un 91/1-(c) bendi uyarınca açıktayken verecekleri emeklilik dilekçesi esas alınarak aylık bağlanabilir; başvurucuya da 18.05.2017 tarihli dilekçesine göre izleyen aybaşından itibaren aylık bağlanmıştır.

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesi istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmiştir. Başvurucu nihai kararı 17.12.2021’de öğrenmiş ve 07.01.2022’de bireysel başvuruda bulunmuştur. Adalet Bakanlığı görüşünde, sehven tesis edilen resen emeklilik işleminin iptali sonrasında bu işleme dayalı ödemelerin tahsilinde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilmiştir.

Aynı konudaki birleştirilmiş başvurularda (B. No: 2020/34798) dikkat çekici bir ayrıntı vardır: O dosyalarda ilk derece idare mahkemeleri kesintilerin iadesine hükmetmiş, ancak istinaf dairesi bu kararları kaldırarak davaları reddetmişti. Yani ilk derece mahkemeleri arasında da farklı sonuçlar ortaya çıkmıştır.

⚖️ Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesi

Başvurucu hem mülkiyet hem de adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi şikâyeti bir bütün olarak mülkiyet hakkı kapsamında incelemiştir. Karar kısa olmakla birlikte, gerekçesini büyük ölçüde 07.01.2026 tarihli ve 2020/34798 başvuru numaralı karara dayandırmaktadır. Bu nedenle iki kararı birlikte okumak gerekir.

2020/34798 sayılı kararda Mahkeme, analizini klasik üç aşamada kurmuştur:

Mahkeme, hukuka aykırı ödemelerin geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklarda tarafların bu sonuca katkı derecesine, yasal yükümlülüklerine ve ihmal olup olmadığına bakılması gerektiğini hatırlatmıştır. İdarenin “iyi yönetişim” ilkesi gereği uygun zamanda, uygun yöntemle ve tutarlı davranma yükümlülüğü bulunduğunu da vurgulamıştır. Öte yandan Mahkeme, idarenin hatalı işlemini geri alabileceğini açıkça kabul etmektedir; aksi hâlde sebepsiz zenginleşme ve kamu kaynaklarının uygun olmayan biçimde dağıtılması sonucu doğabilecektir. Karar, geri alma yetkisini değil, somut olayda bu yetkinin sonuçlarının kime yüklendiğini sorgulamaktadır.

🔍 Orantılılık incelemesinde belirleyici olgular

Mahkeme 2022/1187 sayılı kararda, öncü karardaki ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığını belirterek şu olgulara dayanmıştır:

• Başvurucunun kamu görevinden çıkarıldığı sırada emeklilik şartlarını taşıdığı konusunda bir tartışma yoktur.
• Aylık, başvurucunun talebi olmadan, idarenin kendi inisiyatifiyle bağlanmıştır; aylık bağlanmasında başvurucuya yüklenebilecek bir kusur yoktur.
• Başvurucu resen aylık bağlanmasına itiraz etmemiş, üstelik emeklilik işlemi iptal edilmeden önce ayrı bir emeklilik dilekçesi de vermiştir.
• Öncü kararda ayrıca, resen işlem yapılmasaydı kişilerin kendi istekleriyle emekliliğe başvuramayacaklarına dair bir iddianın idarece ileri sürülmediği ve iptalden sonra kısa sürede dilekçe verildiği tespit edilmiştir.

Mahkemeye göre, idarenin kendiliğinden tesis ettiği ve sonradan hatalı bulduğu işlemi iptal etmesinin olumsuz sonuçları kişinin üzerinde bırakılmış; emeklilik şartlarını sağladığı dönem için ödenen aylıkların iadesi istenerek kişiye aşırı bir külfet yüklenmiş ve kamu yararı ile özel yarar arasındaki makul denge bozulmuştur.

Bu gerekçe, uyuşmazlığın özünü açıkça ortaya koymaktadır: Tartışma, başvurucunun emekli aylığına hiç hakkı olup olmadığı değil, hakkın hangi tarihten itibaren doğacağıdır. Başvurucu emeklilik şartlarını zaten taşıdığına göre, aradaki farkın tek nedeni idarenin önce resen emeklilik işlemi kurup sonra bundan dönmesidir. Mahkeme bu usul hatasının bedelinin kusursuz kişiye ödettirilmesini ölçülü bulmamıştır.

🔁 Giderim: yeniden yargılama, tazminat yok

Başvurucu ihlalin tespiti ve yeniden yargılama yanında, tür belirtmeksizin 69.895,29 TL tazminat ile 50.000 TL manevi tazminat talep etmiştir. Mahkeme şu sonuçlara ulaşmıştır:

• Kararın bir örneği, 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesi uyarınca yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 6. İdare Mahkemesine (E.2017/3258, K.2018/2108) gönderilmiştir.
• Yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle maddi ve manevi tazminat talepleri reddedilmiştir.
• 664,10 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 40.664,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmiştir.

Böylece kesilen aylıkların akıbeti, Anayasa Mahkemesinin ilkeleri doğrultusunda yeniden yargılama yapacak olan idare mahkemesinin vereceği karara bırakılmıştır. Mahkeme, ihlal kararının gönderildiği yargı merciinin görevinin, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve ihlalin nedenlerini giderecek yeni bir karar vermek olduğunu hatırlatmıştır.

🧭 Kararın idari uygulamaya etkisi

2022/1187 sayılı karar, aynı olay örgüsünde Anayasa Mahkemesinin yerleşik bir çizgiye geçtiğini göstermektedir. Başvuru, Bölüm tarafından kabul edilebilirlik ve esas yönünden birlikte incelenmiş ve öncü karara atıfla kısa bir gerekçeyle sonuçlandırılmıştır. Bu durum, benzer şikâyetlerin de aynı ölçütlerle değerlendirilmesinin beklenebileceğine işaret etmektedir.

Kararın daha genel bir okuması da mümkündür. Sosyal güvenlik ödemelerinde idarenin hatası sonradan fark edildiğinde, Mahkeme şu soruları önemli saymaktadır: Hatalı ödemeye kişinin bir katkısı var mı? Kişi o dönemde hakkın maddi şartlarını taşıyor mu? İdare hatayı ne kadar sürede fark etti ve tahsilatı hangi yöntemle yaptı? Alacağa faiz gibi ek yaptırımlar uygulandı mı? Bu ölçütler, öncü kararda da başka bir karara atıfla sayılmıştır.

Mahkemenin mülkiyet hakkı kapsamında idarenin hatalı işlemlerine ilişkin başka bir değerlendirmesi için kamulaştırma bedelinde enflasyon kaybı yazısına; emekli aylığı üzerindeki kesintilere ilişkin farklı bir uyuşmazlık için emekli maaşına banka blokesi yazısına bakılabilir.

❓ Merak edilenler

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfasında ulaşım bilgileri, Emsal Kararlar arşivinde ise serinin diğer yazıları yer almaktadır.