Bağlı Ortaklıkta Yönetim İmtiyazı – Danıştay 13. D 2024/1358

Yurt dışında kurulan bir bağlı ortaklık, payları borsada işlem gören ana şirketin bilançosunda çoğu zaman tek satırlık bir iştirak kalemi olarak görünür. Yatırımcı o satırın arkasındaki şirketin kimin kontrolünde olduğunu, ancak ana şirketin yaptığı açıklamalardan öğrenebilir. Peki bağlı ortaklığın esas sözleşmesi değiştirilir ve neredeyse bütün sermayeyi koyan ana şirketin kontrolü, iki adet sembolik paya tanınan imtiyazla fiilen elinden alınırsa ne olur? Danıştay’ın onadığı bir karar, bu sorunun sermaye piyasası hukukundaki karşılığını gösteriyor: Böyle bir gelişme içsel bilgidir ve kamuya geç açıklanması, olaydan zarar gördüğünü söyleyen ana şirkete idari para cezası verilmesine engel olmamaktadır.

Danıştay 13. Dairesi, 19.03.2024 tarihli ve E.2019/1400, K.2024/1358 sayılı kararıyla, İngiltere’de kurulu bağlı ortaklığının esas sözleşmesinde yapılan yönetim imtiyazı değişikliğini zamanında kamuya açıklamayan halka açık bir altın madenciliği şirketine verilen 308.408,00 TL idari para cezasını hukuka uygun bulan bölge idare mahkemesi kararını oy birliğiyle onamıştır.

🏴 60 milyon sterlin karşısında 2 sterlinlik imtiyaz

Davacı, payları borsada işlem gören ve altın madenciliği alanında faaliyet gösteren bir anonim şirkettir. Şirket, İngiltere’de sermayesinin tamamına sahip olduğu bir limited şirket kurmuştur. İdare mahkemesinin tespitine göre bağlı ortaklığın sermayesi 60.000.000 GBP‘dir; bu sermaye her biri 1 GBP değerinde 60.000.000 adet adi paya bölünmüş ve tamamı davacı şirket tarafından ödenmiştir.

Eylül 2015’te, o dönemde görevde bulunan iki yönetim kurulu üyesi bağlı ortaklığın esas sözleşmesinde köklü bir değişiklik yapmıştır:

İmtiyazın kapsamı dikkat çekicidir. Esas sözleşmenin değiştirilmesi, şirkete yönetici atanması, mevcut yöneticilerin görevden alınması, şirketin başkası tarafından idaresi, şirkete kayyum atanması ve şirketin tasfiyesi gibi konularda A grubu pay sahiplerinin onayı şart koşulmuştur. Değişiklikler, ana ortak sıfatıyla davacı şirket adına o tarihteki yöneticilerce imzalanan yazılı onayla birlikte İngiliz ticaret siciline sunulmuş ve 02.11.2015 tarihinde tescil edilmiştir.

Mahkemenin ifadesiyle davacı şirket, 60.000.000 GBP’lik bir sermaye maliyetine katlanmasına rağmen, 2 GBP’lik paylar aracılığıyla bağlı ortaklık üzerindeki tüm tasarrufu devre dışı bırakılarak sermaye veya malvarlığı kaybına uğratılmıştır. Bu gelişmeyle ilgili olarak Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) herhangi bir açıklama yapılmamıştır.

Not: Karar metninde onay ve sicile sunum tarihleri bir yerde 2014, bir yerde 2025 olarak geçmektedir; mahkemenin sıraladığı ihlal tarihleri 2015-2016 olduğundan yazıda bu tarihler esas alınmıştır.

🔍 Bağlı ortaklıktaki değişiklik neden içsel bilgi sayıldı?

Değişiklik, davacı şirketin kendi esas sözleşmesinde değil, ayrı bir tüzel kişiliğe sahip yabancı bir şirkette yapılmıştır. İlk bakışta ana şirketin borsadaki yatırımcılarını doğrudan ilgilendirmeyen bir iç işlem gibi görünebilir. İdare mahkemesi bu yaklaşımı benimsememiştir.

Mahkemeye göre imtiyazlı pay yaratılmasına ilişkin sözleşme değişikliği, davacı şirketin bu konudaki yazılı onayı ve değişikliklerin İngiliz ticaret siciline sunulması işlemleri, iki nedenle “içsel bilgi” niteliğindedir:

Bu tespit, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 15. maddesiyle doğrudan bağlantılıdır. Hüküm, sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek bilgi, olay ve gelişmelerin ihraççılarca kamuya açıklanmasını öngörür. Açıklamanın usul ve esasları II-15.1 sayılı Özel Durumlar Tebliği’nde düzenlenmiştir. Kurul, aykırılığı Tebliğ’in 5. maddesinin birinci ve beşinci fıkralarına dayandırmıştır. Tebliğ’in 5. maddesi, içsel bilgilerin ihraççılar tarafından kamuya açıklanmasına ilişkin yükümlülüğü düzenlemektedir.

Kararın öğretici yönü, açıklama yükümlülüğünün ihraççının kendi bünyesindeki işlemlerle sınırlı tutulmamasıdır. Yatırımcı açısından önemli olan, bağlı ortaklığın hangi ülkenin hukukuna tabi olduğu değil, ana şirketin malvarlığının ve kontrol gücünün ne ölçüde etkilendiğidir. Sermayenin tamamını koyduğu bir şirketin yönetimini sembolik paylara devreden bir değişiklik, yatırımcının ana şirkete biçtiği değeri doğrudan ilgilendirir.

📅 Dört ayrı tarih, tek ceza

Kurul, kamuyu aydınlatma yükümlülüğünün tek bir anda değil, ardışık dört aşamada ihlal edildiğini kabul etmiştir. Mahkemenin aktardığı tarihler şunlardır:

Son tarih özellikle önemlidir. Şirket, en geç 28.01.2016’da olaydan haberdar olduğunu Kurul’a yaptığı başvuruyla kendisi ortaya koymuştur. Buna karşın özel durum açıklaması bu tarihte değil, Kurul’un savunma istemesine dayanak olan kararından sonra yapılmıştır. Aynı bilgiyi Kurul’a şikâyet konusu yapan şirketin kamuya açıklamayı ertelemesi, mahkemenin değerlendirmesinde belirleyici olmuştur.

Kurul, açıklamanın geç yapılmasının yatırımcılar bakımından doğurabileceği yüksek riski dikkate alarak cezayı üst sınırdan belirlemiştir. Özel durum açıklamasında zamanlamanın taşıdığı önem sitede daha önce iflas ertelemesinin geç açıklanması kararında da ele alınmıştır. Bu dosyanın farkı, gecikmenin ihraççının kendi iradesiyle değil, kontrolünü kaybettiğini ileri sürdüğü bir bağlı ortaklıktaki işlemlerle başlamasıdır.

⚖️ “Zarar gören biziz” savunması

Davacı şirket temyiz aşamasında savunmasını büyük ölçüde sorumluluğun kime ait olduğu sorusu üzerine kurmuştur. İleri sürülen iddialar şunlardır:

Şirketin dayandığı kural, 6362 sayılı Kanun’un 103. maddesinin 2. fıkrasının son cümlesidir: Aykırılığın temsil edilen tüzel kişinin zararına sonuç doğurması hâlinde tüzel kişiye idari para cezası verilmez. Bu istisnanın hangi zarar için işletileceği Danıştay 13. D 2023/5125 kararında ayrıntılı olarak tartışılmıştır.

Bu dosyada ise ayrım, zararın kaynağı ile cezalandırılan fiil arasındadır. Şirketin uğradığını ileri sürdüğü zarar, bağlı ortaklıktaki kontrolün kaybedilmesinden doğmaktadır. Cezanın konusu ise bu kontrol kaybının değil, kontrol kaybına ilişkin bilginin kamuya geç açıklanmasının yaptırımıdır. İdare mahkemesi, açıklama yükümlülüğünü ihraççı şirkete ait kabul etmiş ve geç yapılan açıklama nedeniyle verilen cezada hukuka aykırılık görmemiştir. Bölge idare mahkemesi ve Danıştay da temyiz iddialarını kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte bulmamıştır.

🏛️ Danıştay’ın onama kararı

Bölge idare mahkemesi, istinaf başvurusunu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca reddetmiştir. Danıştay 13. Dairesi, bölge idare mahkemesi kararlarının ancak İYUK m.49’da sayılan sebeplerden birinin varlığı hâlinde bozulabileceğini hatırlatmış; temyizen incelenen kararı usul ve hukuka uygun bularak temyiz istemini reddetmiştir. Karar 19.03.2024 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.

Danıştay ayrı bir gerekçe yazmadığından kararın içtihat değeri, onanan ilk derece kararındaki tespitlerde, özellikle bağlı ortaklıktaki yönetim imtiyazının ana şirket açısından içsel bilgi sayılmasında ve açıklama yükümlülüğünün ihraççıya ait kabul edilmesinde yatmaktadır.

📈 Yatırımcı ve ihraççı açısından sonuçlar

Karar, kontrol değişikliklerinin yalnızca ana şirket düzeyinde izlenmediğini gösteren somut bir örnektir. Halka açık bir şirketin malvarlığının önemli bir bölümü yurt dışı bağlı ortaklıklarda tutuluyorsa, o ortaklıklardaki yönetim yapısı da yatırımcının bilgi edinme hakkının kapsamına girmektedir.

Kararın öne çıkan sonuçları şöyle özetlenebilir:

Geç açıklama nedeniyle zarar gördüğünü düşünen yatırımcıların tazminat yolu için KAP açıklaması ve tazminat kararına bakılabilir.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşılabilir; sermaye piyasası cezalarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde derlenmektedir.