Devletleştirilen Pay Bedeli – Ankara BAM 21. HD 2026/1202

Kırk yılı aşkın süre önce bir kanun hükmünde kararnameyle Hazineye geçen kurucu hisselerin bugünkü karşılığı nasıl hesaplanır? Bilirkişi aynı pay için birbirinden çok farklı rakamlar sunduğunda mahkeme seçimini açıklamak zorunda mıdır? Mirasçıların hisse bedeline ek olarak istediği kâr payları hakkında hiçbir şey söylemeyen bir hüküm ayakta kalabilir mi? Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, 1984’te devletleştirilen paylara ilişkin bir tazminat davasında bu sorulara usul hukukunun diliyle cevap verdi.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 24.09.2026 tarihli ve E.2023/1326, K.2026/1202 sayılı kararıyla, Ankara 11. Asliye Ticaret Mahkemesinin davayı kısmen kabul eden kararını, tarafların istinaf başvurularını kabul ederek HMK 353/1-a-6 uyarınca kaldırmış ve dosyayı yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine göndermiştir. Karar kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.
🏛️ 1984’teki devletleştirme ve mirasçıların talebi
Davacıların anlatımına göre iki ayrı muris, davalı anonim ortaklığın kurucu hisselerini satın almıştı. Hissedarlığın ispatı için Türkiye Büyük Millet Meclisinin 26.01.1967 tarihli birleşim tutanağına ve 2004 tarihli bir Devlet Denetleme Kurulu raporuna dayanıldı; davacılara göre bu raporda ortaklık yapısının 233 sayılı KHK açısından sorunlu olduğu da belirtilmişti.
08.10.1984 tarihli mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile ortaklık iktisadi devlet teşekkülü olarak yeniden yapılandırılmış ve sermayesinin tamamı Hazineyle ilişkilendirilmişti. Bilirkişi raporlarına göre pay sahipliğinin bütünüyle Hazineye geçtiği tarih 18.06.1984’tür. 1983 genel kurul hazirun cetveline göre murislerden birinin pay oranı yüzde 0,00075, diğerininki yüzde 0,00015’ti.
Mirasçıların bu davadan önce de yargı yollarını denedikleri anlaşılmaktadır:
- Ortaklığın devam ettiğinin tespiti ve pay defterine kayıt için Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesinde açılan dava, tazminat istenmediği ve yasama işlemini ortadan kaldırıcı nitelikte ortaklık tespiti istendiği gerekçesiyle reddedilmişti.
- Bazı davacıların açtığı idari dava, Ankara 7. İdare Mahkemesince süre aşımı nedeniyle reddedilmişti.
Bu deneyimlerin ardından davacılar, 22.06.2018 tarihinde bu kez açıkça tazminat davası açtı. Talep, el konulan hisselerin bedeli ile bugüne kadar ödenmeyen kâr payları olarak tanımlandı; başlangıçta 105.000,00 TL istendi, 14.12.2022 tarihli ıslahla talep her davacı için ayrı ayrı gösterilerek 370.000,00 TL’ye çıkarıldı.
🛡️ Davalıların itirazları: husumet, görev, zamanaşımı
Davada iki davalı vardı: ilgili kamu idaresi ve ortaklığın kendisi. Her ikisi de davanın esasına girilmeden reddi gerektiğini savundu. İleri sürülen başlıca itirazlar şunlardı:
- Husumet: Ortaklık, 233 sayılı KHK ile sermayesinin tamamı Hazineye ait bir kamu iktisadi teşebbüsüne dönüştüğünü belirterek kendisine husumet yöneltilemeyeceğini ileri sürdü; idare de 2017/9756 sayılı Kararname eki Bakanlar Kurulu Kararıyla yapılan devre dayanarak husumet itirazında bulundu.
- Görev: İdare, uyuşmazlığın idari yargıda görülmesi gerektiğini savundu.
- Yasama işlemi: KHK’ların Anayasa’da öngörülmüş, yasama işlemi niteliğinde normlar olduğu, mülkiyetin 1984’te kanun gereği sona erdiği ileri sürüldü.
- Zamanaşımı: Devletleştirmenin üzerinden 34 yıl geçtiği; zamanaşımının mülkiyet hakkına değil tazminat talebine göre değerlendirilmesi gerektiği savunuldu.
- Kâr payı: 1984’ten sonra ortaklık sıfatı kalmayan, sermaye artırımlarına ve yatırımlara katılmayan kişilerin kâr payı isteyemeyeceği belirtildi.
Ortaklık ayrıca, benzer bir davada Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2018/4521 Esas, 2020/2938 Karar sayılı bozma kararına dayandı. Bu karara göre 1984’teki hisse değerinin esas alınması doğruydu; ancak benimsenen hesap yöntemi, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 104/3. maddesindeki geçmiş günler faizine temerrüt faizi yürütülemeyeceği kuralını ihlal ediyordu.
🧮 Aynı paya üç ayrı rakam: bilirkişi raporları
Davanın kilit noktası hesaptı. Mahkeme üç ayrı rapor aldı ve raporlar arasındaki fark çarpıcıydı.
19.10.2020 tarihli heyet raporu, mülkiyetin geçtiği tarih için 1983 ve 1984 yılsonu mali tablolarının ortalamasını esas almış; murislerin 1984 sonrasında sermaye artırımlarına ve faaliyetlere katkısı olmadığından sonraki temettü dağıtımlarının zarar hesabında dikkate alınmaması gerektiğini belirtmişti. Güncelleme kanuni faiz veya enflasyon oranıyla yapılmıştı.
02.09.2021 tarihli ek rapor, itirazlar üzerine aynı yöntemle çok daha düşük rakamlara ulaşmıştı; örneğin yüzde 0,00075’lik pay için kanuni faizle güncellenmiş tutar 40.027,82 TL olarak gösterilmişti.
20.06.2022 tarihli yeni heyet raporu ise 1983 bilançosuna göre payların 1984’teki değerini 0,9681 TL ve 0,1936 TL olarak belirlemiş ve sonucu terditli, yani alternatifli olarak sunmuştu. Yüzde 0,00075’lik pay bakımından:
- Avans faiziyle güncelleme: 238.772,44 TL,
- Yargıtay 11. HD 2018/4521 E. kararındaki BK 104/3 yaklaşımıyla hesap: yaklaşık 14,24 TL,
- Denkleştirici adalet ilkesine göre hesap: 71.708,59 TL.
Diğer muris için aynı üç yöntem 47.749,24 TL, yaklaşık 2,85 TL ve 14.340,24 TL sonucunu veriyordu. Rapor, hangi yöntemin uygulanacağının takdirini mahkemeye bırakmıştı.
⚖️ İlk derece mahkemesinin hükmü
Ankara 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, 28.12.2022 tarihli ve 2018/465 Esas, 2022/1035 Karar sayılı kararıyla davayı kısmen kabul etti. Mahkemeye göre murisler kurucu pay sahibiydi, yetki kanunu ve KHK halen yürürlükteydi ve devletleştirilen hisseler için uygun tazminat istenebilirdi. Devletleştirme sırasında pay değerleri belirlenip hak sahipleri adına yatırılmadığından zamanaşımı ve hak düşürücü süre itirazları kabul edilmedi.
Mahkeme, denkleştirici adalet hesabını esas alarak üç davacıya 23.902,86’şar TL, iki davacıya 4.780,08’er TL ödenmesine ve faizin ıslah tarihinden işletilmesine hükmetti. Gerekçede ise raporun “Yargıtay ilamına uygun hesap içermesi nedeniyle” itibar gördüğü yazıldı.
Karar her iki taraftan da istinaf edildi. Davacılar, gerçek değerin defter değeri değil makul piyasa değeri olduğunu, Anayasa’nın 47. maddesi uyarınca devletleştirmenin gerçek karşılık üzerinden yapılması gerektiğini, temettü indirgeme gibi gelir temelli yöntemlerin kullanılması ve kâr paylarının hesaba katılması gerektiğini ileri sürdü. Davalılar ise husumet, görev ve zamanaşımı itirazlarını yineledi; idare ayrıca 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 13/j maddesi uyarınca harçtan muaf olduğunu hatırlattı.
🔎 Bölge Adliye Mahkemesi neden kaldırdı?
Daire, esasa ilişkin itirazlardan önce hükmün kendisinde iki usul eksikliği tespit etti ve istinaf itirazlarının “şimdilik” incelenmesine yer görmedi.
Birincisi, gerekçe çelişkisi. HMK’nın 297. maddesi, hükmün delillerin tartışılmasını ve değerlendirilmesini, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonucu ve hukuki sebepleri içermesini zorunlu kılar. Hükme esas alınan rapor terditliydi. Mahkeme, gerekçesini göstermeden denkleştirici adalet hesabını seçmiş; üstelik raporun “Yargıtay ilamına uygun hesap içerdiğini” söylemişti. Oysa Yargıtay 11. HD 2018/4521 E. kararındaki BK 104/3 yaklaşımıyla yapılan hesap esas alınmamıştı. Daire’ye göre bu durum, kendi içinde çelişen bir gerekçe demekti.
İkincisi, kâr payı talebinin cevapsız kalması. Dava dilekçesi tazminatın kapsamını açıkça “el konulan hisse değeri ile ödenmeyen kâr payları” olarak tanımlamıştı. HMK 297/2 uyarınca hükmün sonuç kısmında taleplerden her biri hakkında açık ve tereddüde yer vermeyecek biçimde karar verilmesi gerekir. Mahkeme kâr payı talebini ne kabul ne de reddetmişti; Daire bunu da 297. maddeye aykırı buldu.
Kabule göre değerlendirme. Daire ayrıca, Harçlar Kanunu’nun 13/j maddesi uyarınca harçtan muaf olan davalı idare aleyhine harca hükmedilmesini usul ve yasaya aykırı saydı.
Sonuçta tarafların istinaf başvuruları HMK 353/1-a-6 uyarınca ayrı ayrı kabul edildi, ilk derece kararı kaldırıldı ve dosya yeniden görülmek üzere gönderildi.
🧭 Kararın pay sahipleri açısından anlamı
Karar, devletleştirilen payların değerine ilişkin maddi bir ölçü koymuyor. Daire; hangi hesap yönteminin doğru olduğunu, zamanaşımı itirazının yerinde olup olmadığını, husumetin kime yöneltileceğini ve kâr payının tazminata dahil edilip edilemeyeceğini bilinçli olarak açık bıraktı. Yine de kararın uygulamaya dönük birkaç mesajı vardır:
- Bilirkişi alternatifli hesap sunduğunda mahkeme, seçtiği yöntemi neden seçtiğini gerekçede açıklamak zorundadır; “takdiren” bir rakam belirlemek yetmez.
- Gerekçede atıf yapılan Yargıtay kararıyla fiilen uygulanan hesap yöntemi birbirini tutmalıdır.
- Tazminat talebi birden fazla kaleme ayrılmışsa (pay bedeli ve kâr payı gibi), her kalem hakkında olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurulmalıdır.
- Uzun süre önce el konulmuş paylarda yöntemler arasındaki fark çok büyük olabildiğinden, yöntem seçimi davanın asıl uyuşmazlığına dönüşmektedir.
Eski pay senetlerinin bugünkü değerinin nasıl bulunacağı sorusu sitemizde farklı açılardan da incelenmiştir. 1958’de alınan bir banka hissesinin güncel değeri için Yargıtay 11. HD 2024/3218 kararına, birleşme sonrasında eski hisselerin değişim oranına ilişkin olarak da Yargıtay 11. HD 2024/4233 kararına bakılabilir.
❓ Sık sorulanlar
Bölge Adliye Mahkemesi davacıların tazminat hakkı olduğunu kabul etti mi?
Terditli bilirkişi raporu ne demektir?
Kâr payı talebi neden önemliydi?
Karar kesin mi, Yargıtay'a gidilebilir mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; pay sahipliği ve şirketler hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesinin resmî karar veri tabanında yayımlanan kaldırma kararından derlenmiştir. Karar metninde tarafların ve ortaklığın adları anonimleştirilmiştir. Dosya yeniden yargılama aşamasında olduğundan tazminatın varlığı, kapsamı ve hesap yöntemi henüz kesin olarak belirlenmemiştir. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; devletleştirmenin dayanağına, pay sahipliğinin ispatına, ileri sürülen itirazlara ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




