Aile Sağlığı Elemanı İşçi Değil – Yargıtay 9. HD 2026/4642

Evlenen kadın çalışanın, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini sona erdirip kıdem tazminatı alabilmesi, iş hukukunun en bilinen kurallarından biridir. Ancak bu kural, adı üstünde, bir iş sözleşmesi ve bir işçi varlığını şart koşar. Aile sağlığı merkezlerinde ebe veya hemşire olarak çalışan sağlık personeli bakımından ise asıl soru tazminatın miktarı değil, bu kişilerin hukuken işçi olup olmadığıdır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, on yılı aşkın süre aile sağlığı elemanı olarak çalıştıktan sonra evlilik nedeniyle ayrılan bir davacının kıdem tazminatı davasında, ilk derece mahkemesi ile bölge adliye mahkemesinin “işçi” kabulünü isabetli bulmadı ve davanın idari yargının görev alanında olduğuna hükmetti.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 14.05.2026 tarihli ve E.2026/3963, K.2026/4642 sayılı kararıyla, 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu’nun 3/2. maddesi uyarınca açıktan atanarak çalışan aile sağlığı elemanının idari hizmet sözleşmesiyle çalışan sözleşmeli personel olduğunu, işçi sayılamayacağını belirterek davanın yargı yolu caiz olmadığından usulden reddi gerektiğini kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırarak ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
💍 Evlenen sağlık personelinin ayrılış dilekçesi
Karar metnine göre davacı, 16.12.2011 ile 31.03.2022 tarihleri arasında davalı Bakanlığa bağlı bir aile sağlığı merkezinde, aile hekimliği birimi bünyesinde “aile sağlığı elemanı, ebe-hemşire” olarak kesintisiz çalışmıştır. Davacı 10.06.2021 tarihinde evlenmiş, 03.03.2022 tarihli dilekçesinde evlilik nedeniyle 1475 sayılı (mülga) İş Kanunu’nun hâlen yürürlükte olan 14. maddesi uyarınca 31.03.2022 itibarıyla iş sözleşmesini sona erdireceğini bildirmiştir. 29.03.2022 tarihli ikinci dilekçesinde ise ihbar süresini doldurmadan 31.03.2022’de ayrılacağını beyan etmiştir.
Tazminatı ödenmeyen davacı, kıdem tazminatı ve kullanılmayan yıllık izin ücreti talebiyle Bakanlık aleyhine dava açmıştır. Davalı Bakanlık ise savunmasında şu itirazlara dayanmıştır:
- Davanın idari yargıda açılması gerektiği, adli yargının görevli olmadığı,
- Hizmet sözleşmesinin aile hekimliği ile yapıldığı, Bakanlığa husumet yöneltilemeyeceği,
- Davacının kendi isteğiyle ayrıldığı, ikinci dilekçede evlilik gerekçesinin yer almadığı,
- Yıllık izinlerin tamamen kullandırıldığı.
🏛️ İlk derece ve istinafta neden “işçi” denildi?
İlk derece mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla yaptığı yargılamada davacının “kamu dışı aile sağlığı elemanı” olarak görev yaptığını, taleplerin 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki işçilik alacakları olduğunu kabul etmiştir. Mahkeme bu sonuca ulaşırken Uyuşmazlık Mahkemesinin 2020 tarihli bir kararını emsal olarak göstermiş, aile sağlığı elemanlarının sevk ve idare bakımından aile hekimine bağlı olsalar da çalışma koşullarının Bakanlıkça belirlendiğini ve ücretlerinin Devletçe ödendiğini, dolayısıyla işverenin Bakanlık olduğunu belirtmiştir.
Mahkeme, davacının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde fesih beyanında bulunduğunu, bu nedenle kıdem tazminatına hak kazandığını; ayrıca işten ayrıldığı tarihte kullanmadığı 20 günlük yıllık izin hakkı bulunduğunu tespit ederek ek bilirkişi raporu doğrultusunda davayı kabul etmiştir.
Bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Gerekçede, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 17.12.2024 tarihli ve 2024/13234 Esas, 2024/16189 Karar sayılı kanun yararına bozma kararına atıf yapılmış; bu karara göre aile hekimliğinde çalışan yardımcı personelin işvereninin Bakanlık olduğu, aile hekiminin ise işveren vekili konumunda bulunduğu vurgulanmıştır. Hizmet süresinin hizmet döküm cetveline uygun olduğu, evlilik nedeniyle feshin kıdem tazminatı hakkı doğurduğu ve yıllık izin ücretinin ödendiğinin kesin delille ispatlanamadığı da kabul edilmiştir.
Bakanlık temyizinde ise meseleyi farklı bir zemine taşımıştır: Bakanlık tarafından aile sağlığı elemanı olarak iki ayrı hukuki statüde istihdam yapıldığını, davacının işçi değil idari hizmet sözleşmesiyle çalışan ve Anayasa’nın 128. maddesindeki “diğer kamu görevlisi” niteliğinde bir personel olduğunu ileri sürmüştür.
⚖️ Yargıtay’ın bakış açısı: statü önce gelir
Yargıtay uyuşmazlığı, davacının hukuki statüsünün ne olduğu, taraflar arasındaki ilişkinin iş sözleşmesine mi yoksa idari sözleşmeye mi dayandığı ve buna bağlı olarak uyuşmazlığın çözüm yerinin adli yargı olup olmadığı şeklinde tanımlamıştır.
Daire, önce sözleşmeli personel kavramını hatırlatmıştır: Sözleşmeli personel, idare ile imzaladığı idari hizmet sözleşmesi kapsamında çalışır; çalışma koşulları ve özlük hakları bakımından kendi özel kanunlarına, özel kanunda hüküm yoksa 1978 tarihli Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’a tabidir.
Ardından 5258 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri incelenmiştir. Kararda özetlendiği şekliyle:
- Madde 3/1-2: Sağlık Bakanlığının aile hekimliği hizmetlerini yürütmek için kimleri sözleşmeli olarak çalıştırabileceğini ve kimleri görevlendirebileceğini düzenler.
- Madde 3/3: Kadrolu olarak çalışırken sözleşmeli aile hekimi veya aile sağlığı elemanı olanların kurumlarında aylıksız izinli sayılacağını, sözleşmeli statüde geçen sürelerinin hizmetlerinde değerlendirileceğini öngörür.
- Madde 5: Aile hekimliği hizmetinin esaslarını, kayıtlı kişi sayısını ve çalışma süresini belirler.
- Madde 8/2: Aile hekimi ve aile sağlığı elemanlarıyla yapılacak sözleşmenin içeriğinin, ödeme tutarlarının ve fesih sebeplerinin yönetmelikle düzenleneceğini hükme bağlar.
Karar, Anayasa Mahkemesinin 21.02.2008 tarihli ve 2005/10 Esas, 2008/63 Karar sayılı kararına da geniş yer vermiştir. Anayasa Mahkemesi o kararda, kamu görevlisi olmayan tabip ve aile sağlığı elemanlarının sözleşmeyle aile hekimliği uygulamalarında çalıştırılmasına imkân tanıyan hükmün iptal istemini reddetmiş; bu kişilerin idare ile imzaladığı sözleşmenin idari hizmet sözleşmesi niteliğinde olduğunu ve bu çalışma şeklinin Anayasa’nın 128. maddesi kapsamında kaldığını belirtmiştir.
Somut olayda davacının, 5258 sayılı Kanun’un 3/2. maddesi uyarınca açıktan atamayla “sağlık elemanı-ebe hemşire” olarak çalıştığı tartışmasızdır. Yargıtay’a göre bu durumda davacı sözleşmeli personeldir ve işçi sayılamaz. İdari sözleşmeye dayalı uyuşmazlığın çözümü iş mahkemesinin görev alanına girmez; çözüm yeri idari yargıdır. Davanın yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usulden reddi gerekirken esasa girilerek hüküm kurulması bozma sebebi sayılmıştır.
🩺 Aile sağlığı merkezinde iki farklı çalışan profili
Kararın en öğretici yanı, aynı merkezde benzer işleri yapan kişilerin farklı hukuki rejimlere tabi olabileceğini göstermesidir. Bölge adliye mahkemesinin dayandığı kanun yararına bozma kararı, aile hekiminin yanında çalışan yardımcı personel bakımından Bakanlığı işveren kabul etmiştir. Bu ilişki iş hukukunun alanında kalır. Buna karşılık 5258 sayılı Kanun’un 3/2. maddesine göre Bakanlıkla sözleşme imzalanarak açıktan atanan aile sağlığı elemanı, idare hukukuna tabi bir sözleşme ilişkisi içindedir.
Bu ayrım şöyle özetlenebilir:
- Sözleşmenin tarafı: Bakanlık ile imzalanan idari hizmet sözleşmesi mi, yoksa aile hekimi tarafından kurulan bir çalışma ilişkisi mi?
- Atamanın dayanağı: 5258 sayılı Kanun’un 3/2. maddesi kapsamında açıktan atama yapılmış mı?
- Ücret ve fesih rejimi: Ödemeler ve sözleşmenin sona ermesi yönetmelikle belirlenen esaslara mı tabi?
- Anayasal nitelik: Yürütülen iş, Anayasa’nın 128. maddesi anlamında kamu hizmetinin asli ve sürekli görevlerinden biri mi?
Bu sorulara verilen cevap, davanın hangi mahkemede görüleceğini ve hangi kuralların uygulanacağını belirler. Ücretlerin Devletçe ödenmesi veya çalışma koşullarının Bakanlıkça belirlenmesi, tek başına iş sözleşmesinin varlığını göstermez; çünkü bu unsurlar sözleşmeli kamu personelinde de bulunur.
Sitemizde aile hekimliği sistemine ilişkin başka bir yönüyle, sözleşmeli aile hekiminin emekli aylığı sorunu HGK 2026/116 yazısında incelenmiştir. Evlilik nedeniyle feshin işçi bakımından çıkış kodu boyutu ise Yargıtay 9. HD 2026/5279 yazısında ele alınmıştır.
📌 Bozmanın pratik sonuçları
Yargı yolu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114/1-b maddesi uyarınca bir dava şartıdır ve mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir. Bu nedenle davanın esasına ilişkin tespitlerin, yani evliliğin bir yıl içinde fesih beyanına konu edilmiş olmasının veya yıllık izin ücretinin varlığının, Yargıtay incelemesinde ayrıca bir değeri kalmamıştır. Kararın sonuçları şöyle sıralanabilir:
- Bölge adliye mahkemesi kararı ortadan kaldırılmış, ilk derece mahkemesinin kabul kararı bozulmuştur; dosya yeniden ilk derece mahkemesine gönderilmiştir.
- Bozmaya uyulması hâlinde davanın, yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usulden reddi beklenir.
- Yargıtay, husumet, hizmet süresi, evlilik nedeniyle fesih ve yıllık izin ücretine ilişkin temyiz itirazlarını ayrıca incelememiştir; bu konulardaki tespitler bozma ile birlikte etkisini yitirmiştir.
- Sözleşmeli personelin sözleşme sonu hakları, iş mevzuatındaki kıdem tazminatı kurallarına göre değil, tabi olduğu özel mevzuata göre incelenir.
Kararda belirleyici olan, ücretin kaynağı değil; atamanın dayanağı olan kanun maddesi ve imzalanan sözleşmenin niteliğidir.
🙋 Sorular ve cevaplar
Aile sağlığı elemanları hiçbir durumda işçi sayılmaz mı?
Evlilik nedeniyle fesih hakkı bu kararda reddedildi mi?
Ücretin Devletçe ödenmesi neden işçilik ilişkisi için yeterli görülmedi?
Kararda hangi mahkemeler yer aldı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; iş hukukuna ilişkin diğer güncel kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar metninde taraf adları yer almamaktadır. Kararın sonucu, davacının 5258 sayılı Kanun’un 3/2. maddesi kapsamında açıktan atanmış olmasına ve dosyadaki sözleşme ilişkisine dayanır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; istihdam şekline, imzalanan sözleşmeye, uygulanacak mevzuata ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




