Arabulucu Siciline Kayıt Reddi – AYM 2021/38100
Arabuluculuk sınavını kazanan bir avukat, sicile kayıt için Adalet Bakanlığına başvurur ve olumsuz yanıt alır. Ret yazısında tek bir gerekçe vardır: Hakkında terör örgütü üyeliği iddiasıyla süren bir ceza kovuşturması bulunduğu için 6325 sayılı Kanun’un aradığı “terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak” şartını taşımamaktadır. İdare mahkemesi bu yazıyı yeterli bulur; kovuşturma beraatle biterse yeniden başvurulabileceğini söyler. Anayasa Mahkemesinin önüne gelen soru şudur: Devam eden bir ceza davasının varlığı, başka hiçbir somut olgu gösterilmeden, bir mesleğe girişi engellemeye yeter mi?
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 21.07.2026 tarihli ve 2021/38100 başvuru numaralı kararıyla, başvurucunun Anayasa’nın 20. maddesindeki özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar vermiş; kararın bir örneğini yeniden yargılama için Ankara 13. İdare Mahkemesine göndermiş, tazminat talebini ise reddetmiştir.
📝 Sınavdan ret yazısına
Başvurucu, bir baroya kayıtlı olarak serbest avukatlık yapmaktadır. Adalet Bakanlığının 24.11.2019 tarihinde yaptığı arabuluculuk sınavını kazanmış ve ardından arabulucular siciline kaydedilmek için Bakanlığa başvurmuştur.
Bakanlık 20.01.2020 tarihli işlemle başvuruyu reddetmiştir. Gerekçe, başvurucu hakkında Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına üye olma suçundan bir kovuşturma bulunması ve bu nedenle başvurucunun 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 20. maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendindeki şartı taşımamasıdır. Bu bent, 2017’de kanun hükmünde kararnameyle eklenmiş ve 2018’de 7069 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir.
Aynı fıkra sicile kayıt için başka şartlar da sayar: Türk vatandaşı olmak, mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip hukuk fakültesi mezunu olmak, tam ehliyetli olmak, belirli suçlardan mahkûm olmamak, arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve (yirmi yıl kıdemlilerin dışında) yazılı sınavda başarılı olmak. Dosyada başvurucunun bu şartlardan biri yönünden eksikliği tartışılmamıştır; ret yalnız (d) bendine dayanmaktadır.
🏛️ İdare mahkemesi: kesinleşmiş mahkûmiyet aranmaz
Başvurucu işlemin iptali için dava açmıştır. Ankara 13. İdare Mahkemesi (E.2020/650, K.2020/2530) davayı şu gerekçelerle reddetmiştir:
- Başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma ve terör örgütü propagandası suçlarından açılan davalar birleştirilmiş ve kovuşturma devam etmektedir.
- Kanun’daki şartın amacı, terör örgütleriyle iltisakı veya irtibatı olduğu değerlendirilen kişilerin kamu hizmeti niteliğindeki faaliyetlerde bulunmasını önlemek ve demokratik düzeni korumaktır.
- Bu şart yönünden, örgütle bağın sübut derecesinde ortaya konulması ve mahkûmiyetin kesinleşmesi aranmaz.
- Kovuşturma beraatle sonuçlanırsa başvurucunun yeniden kayıt talebinde bulunmasının önünde engel yoktur.
Karar istinaf incelemesinden geçerek kesinleşmiş; başvurucu nihai kararı 04.06.2021’de öğrenip 05.07.2021’de bireysel başvuruda bulunmuştur.
Bireysel başvurudan sonra ceza yargılaması da ilerlemiştir: Örgüt üyeliği suçlamasından 02.02.2022 tarihli kararla beraat verilmiş ve bu hüküm 20.03.2024‘te kesinleşmiştir. Propaganda suçlamasından ise 1 yıl 15 gün hapis cezası verilip ertelenmiş; bu dosya inceleme tarihinde temyiz aşamasındadır.
🔎 Sicil kaydı neden özel hayat meselesi?
Başvurucu, kesinleşmiş mahkûmiyet olmadan şartı taşımadığının kabul edilmesinin adil yargılanma hakkını, özel hayata saygı hakkını ve masumiyet karinesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi şikâyeti özel hayata saygı hakkı açısından incelemiştir.
Mahkemenin yerleşik yaklaşımına göre, özel hayata ilişkin bir nedene dayanmayan ve mesleki hayata yönelen her müdahale kendiliğinden Anayasa’nın 20. maddesi kapsamına girmez. Müdahalenin kişinin özel hayatı üzerinde ciddi ve belirli bir ağırlık düzeyine ulaşan bir etki doğurması gerekir. Kararda bu eşik şöyle değerlendirilmiştir:
- Sicile kayıt talebinin reddi, mevcut bir kaydın silinmesinde olduğu gibi, özel hayata saygı hakkını otomatik olarak devreye sokmaz.
- Ancak bu dosyada ret işlemi başvurucunun mesleki faaliyetlerini aksatmış, sosyal çevresiyle ilişkilerini ve itibarını olumsuz etkilemiştir.
- Bu etki ciddi bulunmuş ve belirli bir ağırlık düzeyine ulaştığı kabul edilmiştir; bu nedenle başvuru özel hayata saygı hakkı yönünden uygulanabilir sayılmıştır.
İşlem olağanüstü hâlin sona ermesinden sonra tesis edildiğinden, inceleme Anayasa’nın 13. maddesindeki olağan dönem güvenceleriyle yapılmıştır. Mahkeme, müdahalenin 6325 sayılı Kanun’un 20/2-d ve 21/1 hükümlerine dayandığını, dolayısıyla kanuni dayanağı olduğunu; millî güvenliğin, kamu düzeninin ve kamu hizmetinin sürdürülebilirliğinin korunması amacıyla meşru amaç taşıdığını da kabul etmiştir. Asıl tartışma ölçülülük basamağındadır.
⚖️ Şüphe tek başına gerekçe olabilir mi?
Mahkeme, mesleki hayata yönelik tedbirlerin keyfî olmaması gerektiğini ve müdahalenin gerekliliğinin kamu makamlarınca ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konulması gerektiğini hatırlatmıştır. Ardından benzer bir olayda 05.11.2025’te verdiği 2021/4373 başvuru numaralı karara dayanmıştır. O dosyada, sicile kayıtlı bir arabulucunun kaydı, hakkında terör örgütü üyeliğinden kamu davası açıldığı gerekçesiyle silinmiş ve ihlal sonucuna varılmıştı.
Bu iki karardan çıkan ölçütler şunlardır:
- Arabuluculuk yapacak kişilerde aranacak şartlar bakımından idarenin takdir yetkisinin geniş olması makul karşılanabilir.
- Ancak “irtibat” ve “iltisak” gibi genel kavramlar, kişinin içinde bulunduğu somut koşullar ve nedenler gösterilerek idari ve yargısal makamlarca bireyselleştirilmelidir.
- Hangi eylem ya da isnadın irtibatı veya iltisakı ortaya koyduğu gerekçede açıkça belirtilmelidir.
- Yalnızca bir ceza davasının varlığına işaret edip somut vakıalar tartışılmadan, genel ve soyut ifadelerle sonuca ulaşmak bu yükümlülüğü karşılamaz.
Somut olayda Bakanlık, kovuşturmanın varlığını tek başına yeterli saymıştır. İşlemin gerekçesinde başvurucunun bir eylemine, hakkındaki bir bilgiye ya da örgütle bağı gösteren somut bir olguya yer verilmemiştir. Mahkemeye göre devam eden bir ceza davasında sanık olmak bir şüphe doğurabilir; fakat başka somut eylem, olay ya da olgularla desteklenmeyen bu şüpheye dayanılarak ağır sonuçlu bir işlem kurulması, ikna edici gerekçe gösterme yükümlülüğüne aykırıdır. Müdahalenin mesleki hayat üzerindeki etkisi de dikkate alındığında, izlenen amaç ile başvurucunun hakkı arasında adil denge kurulamamıştır.
📌 Hüküm ve giderim
Anayasa Mahkemesi kabul edilebilirlik yönünden oybirliğiyle, esas yönünden oyçokluğuyla şu kararları vermiştir:
- Anayasa’nın 20. maddesindeki özel hayata saygı hakkı ihlal edilmiştir.
- Kararın bir örneği, ihlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 13. İdare Mahkemesine (E.2020/650, K.2020/2530) gönderilecektir.
- Başvurucu 500.000 TL tazminat istemiştir; yeniden yargılama yeterli giderim sayıldığından tazminat talebi reddedilmiştir.
- 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 40.487,60 TL yargılama gideri başvurucuya ödenecektir.
Mahkeme, 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesi uyarınca yeniden yargılama yapacak merciin, ihlal kararındaki ilke ve gerekçelere uygun bir yargılama yürüterek ihlalin nedenlerini gidermesi gerektiğini de vurgulamıştır.
🗣️ Karşı oyun itirazı
Karara katılmayan üye iki noktada çoğunluktan ayrılmıştır. Birincisi uygulanabilirliktir: Sicile kayıt için en az beş yıllık kıdemli hukuk fakültesi mezunu olmak arandığından, sicile kaydedilmeyen kişi hâkimlik, savcılık veya avukatlık gibi başka bir hukuk mesleğini sürdürebilir; bu nedenle müdahale, özel hayat kapsamında inceleme için gereken asgari ağırlığa ulaşmamıştır.
İkincisi ölçülülüktür. Karşı oya göre terör örgütü kavramı 3713 sayılı Kanun’un 7. maddesinde tanımlanmış, iltisak ve irtibat kavramları da Anayasa Mahkemesinin norm denetimi kararlarında belirsiz sayılmamıştır. Arabuluculuk bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olduğundan şartın aranması elverişli ve gereklidir; idarenin değerlendirmesi idari yargı denetimine açıktır ve kovuşturma sonuçlandıktan sonra yeniden değerlendirme yapılabilir. Bu gerekçelerle karşı oy, ihlal bulunmadığı görüşündedir.
🧭 Kararın uygulamaya yansıması
Karar, 2021/4373 sayılı kararda kaydın silinmesi için kurulan ölçütü, kaydın hiç yapılmaması aşamasına taşımıştır. Mahkeme, kayıt reddinin silmeyle aynı ölçüde otomatik koruma doğurmadığını kabul etmekle birlikte, mesleki etkinin ağırlığı nedeniyle sonucun değişmediğini göstermiştir.
Kararın merkezindeki ayrım, şüphe ile gerekçe arasındadır. Mahkeme, kesinleşmiş mahkûmiyet şartı aramamıştır; idarenin takdir alanını da daraltmamıştır. Beklenen, takdirin somut olgulara dayandırılması ve bunun işlemde ve yargı kararında açıkça tartışılmasıdır. İdare mahkemesinin “beraat ederse yeniden başvurur” yaklaşımı ise, yıllar süren ceza yargılaması boyunca mesleki faaliyetin askıda kalması sonucunu dikkate almadığı için ölçülülük denetiminde yeterli görülmemiştir.
Kamu hizmeti niteliğindeki faaliyetlere erişimde kovuşturmaya bağlı sonuçların farklı görünümleri için, yalnız kovuşturma gerekçesiyle polis meslek yüksekokulundan ilişik kesilmesini inceleyen AYM 2023/59815 kararına ve beraatten sonra yöneticilik görevine dönüş talebini ele alan AYM 2021/18795 kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, müdahalenin bir kamu görevine değil, sınavla kazanılmış ve özel hukuk uyuşmazlıklarında yürütülen bir mesleki faaliyete erişime yönelmesidir.
❓ Sık sorulan sorular
Arabulucu siciline kayıt için kesinleşmiş mahkûmiyet şart mı?
Bu karar sicile kaydın otomatik yapılacağı anlamına mı gelir?
Başvurucunun sonradan beraat etmesi kararda nasıl bir rol oynadı?
Neden tazminata hükmedilmedi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarına ilişkin diğer değerlendirmeler Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünün Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir ve yeniden yargılamanın sonucunu belirlemez. Benzer görünen bir başvuruda sonuç; idari işlemin ve yargı kararının gerekçesine, dayanılan somut olgulara, ceza yargılamasının seyrine ve müdahalenin mesleki hayata etkisine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
