Arabulucu Daveti Bir Gün Önce – Yargıtay 11. HD 2024/435
Kaldıraçlı alım satım işlemlerinde zarar ettiğini düşünen bir yatırımcı, aracı kuruma karşı tazminat davası açmadan önce zorunlu arabuluculuk yoluna gider. Arabulucu ilk toplantı için bir gün ve saat belirler, davet mektubu aracı kurumun adresine ulaşır; ancak bu ulaşma, toplantıdan yalnızca bir gün öncedir. Kurum toplantıya katılmaz, süreç “anlaşamama” tutanağıyla kapanır. Bunun üzerine aracı kurum, yatırımcıya karşı ayrı bir dava açarak tutanakların iptalini ister. Yargıtay’ın önüne gelen soru, ana tazminat uyuşmazlığından önce, arabuluculuk sürecinin kendisinin geçerli olup olmadığıdır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 18.01.2024 tarihli ve E.2022/3984, K.2024/435 sayılı kararıyla, arabuluculuk tutanaklarının iptali/hükümsüzlüğü davasını reddeden İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi kararını oy birliğiyle onamıştır.
📉 Kaldıraçlı işlemden arabuluculuk masasına
Uyuşmazlığın kökü, bir yatırımcının aracı kurum nezdinde yaptığı kaldıraçlı alım satım işlemleridir. Yatırımcı, bu işlemlerde mevzuata aykırılık bulunduğunu ve bu nedenle zarara uğradığını ileri sürmüş, zararın tazmini için dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurmuştur. Başvuru İstanbul Arabuluculuk Bürosuna yapılmıştır.
Görevlendirilen arabulucu, ilk toplantıyı 05.03.2021 günü saat 15:00 olarak belirlemiş ve aracı kuruma iadeli taahhütlü davet mektubu göndermiştir. Davet mektubu 04.03.2021 tarihinde teslim alınmıştır. Kurum, ilk toplantıya katılmamış, ertelenme de talep etmemiştir.
Dosyadaki anlatıma göre toplantı, arabulucu ile başvurucu yatırımcının mutabakatıyla ve karşı tarafın geri dönüş yapması ihtimaline binaen 09.03.2021 tarihine bırakılmıştır. Kurumdan yine dönüş gelmemiş; arabuluculuk süreci görüşme yapılamadan, anlaşamama şeklinde sonuçlanmıştır.
🗂️ Aracı kurum ne istedi, yatırımcı ne savundu?
Bu davada roller alışılmışın tersidir: davacı aracı kurum, davalı ise zarar iddiasıyla arabuluculuğa başvuran yatırımcıdır. Aracı kurumun dayanakları şunlardır:
- İlk toplantının davetiyesi toplantıdan yalnızca bir gün önce tebliğ edilmiştir; bu süre yeterli değildir.
- Toplantı başka bir tarihe bırakılmış, ancak yeni ilk toplantı günü kuruma tebliğ edilmemiştir.
- Tutanak, Kanunun emredici hükümlerine aykırı düzenlenmiştir; ilk, son ve tüm arabuluculuk tutanakları iptal edilmeli ya da hükümsüz sayılmalıdır.
- Temyiz aşamasında ayrıca, yaklaşık 5000 çalışanın bulunduğu bir plazada faaliyet gösterildiği, tebligatların plazanın haberleşme bölümünce alındığı ve iş yoğunluğu nedeniyle ilgili birime ancak ertesi iş günü ulaşabildiği ileri sürülmüş; TMK m.1’in uygulanması gerektiği savunulmuştur.
- Davanın Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığına ihbar edilmesi talebinin dikkate alınmadığı da bir temyiz sebebi olarak gösterilmiştir.
Yatırımcı ise davet mektubunun usulüne uygun tebliğ edildiğini, kurumun ilk toplantıya katılmadığını ve bir talep gelmemesine rağmen iyi niyetle toplantının ertelendiğini, kurumun yine dönüş yapmadığını savunmuştur. Ona göre sürecin hukuka uygun biçimde sonuçlandığı açıktır ve bu davanın amacı asıl tazminat davasını sürüncemede bırakmaktır.
🏢 Asliye ticaret mahkemesi: davet geçerli
İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesi (2021/300 E., 2021/663 K.) davayı reddetmiştir. Gerekçede öne çıkan tespitler şöyledir:
- 05.03.2021 saat 15:00 toplantısının ayrıntılarını içeren davet mektubu kurumun adresine gönderilmiş ve 04.03.2021’de teslim alınmıştır; tebligat usulüne uygundur.
- Kurum, davete rağmen sürece dahil olma arzusunu gösteren bir beyan veya belge sunmamış, süre talebinde de bulunmamıştır.
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği, davet ile toplantı arasında bulunması gereken belirli bir süre öngörmemektedir.
- Davet mektubunu alan tarafın sürece dahil olma iradesi göstermesi, hakkın kötüye kullanılmaması bakımından gereklidir.
Mahkeme bu nedenlerle arabuluculuk sürecinin geçerli olarak gerçekleştiğini kabul etmiştir.
⏱️ Bölge adliye mahkemesi: mazeret bildirilebilirdi
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi (2021/2024 E., 2022/588 K.) aracı kurumun istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Dairenin değerlendirmesi, ilk derece kararına önemli bir halka ekler:
Daireye göre davet mektubunun teslim edildiği tartışmasızdır ve mevzuatta davet ile toplantı arasında asgari bir süre yoktur. Kurum toplantıya katılmadığında arabulucu, faaliyetin sona erdiğine dair tutanağı o gün tutabilirdi; buna rağmen başvurucunun da mutabakatıyla, karşı taraftan geri dönüş olabileceği düşüncesiyle ek bir süre beklenmiştir. Davacı kurum, bildirimin yapıldığı an ile toplantı saati arasında kalan sürede mazeretini bildirerek ertelenme isteyebilecek iken geçerli bir mazeret bildirmemiştir. Dolayısıyla tutanağın iptalini gerektiren bir sebep yoktur.
İhbar itirazı yönünden ise Daire, HMK m.62 uyarınca bir ihbar dilekçesi sunulmadığını, davanın ihbarının bir taraf işlemi olduğunu ve mahkeme aracılığıyla ya da mahkeme dışı yollarla yapılabileceğini, bu nedenle ihbar edilmemesinin sonuca etkili olmadığını belirtmiştir.
🏛️ Yargıtay incelemesi ve onama
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi uyuşmazlığı “arabuluculuk tutanaklarının iptali/hükümsüzlüğü istemi” olarak nitelendirmiştir. İlgili hukuk olarak HMK m.369/1, 370 ve 371 ile 6325 sayılı Kanun’un 15 ve 18. maddelerini göstermiştir.
Daire, bölge adliye mahkemesi kararlarının ancak HMK m.371’deki bozma sebeplerinden birinin varlığı hâlinde bozulabileceğini hatırlatmış; kararın tarafların iddia ve savunmalarına, belgelere, uygulanacak hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılama ve ispat kurallarına ve gerekçeye göre usul ve kanuna uygun olduğunu, temyiz sebeplerinin bozmayı gerektirmediğini belirterek kararı HMK m.370/1 uyarınca ONAMIŞTIR. Karar 18.01.2024 tarihinde oy birliğiyle verilmiştir.
Yargıtay ayrıca bir ilke cümlesi kurmamıştır; onanan sonuç, ilk derece ve istinaf gerekçelerinde yer alan değerlendirmelerdir.
📘 6325 sayılı Kanun ne söylüyor?
Kararın dayandığı 6325 sayılı Kanun’un 15. maddesine göre arabulucu, seçildikten sonra tarafları “en kısa sürede” ilk toplantıya davet eder; taraflar, emredici kurallara aykırı olmamak kaydıyla usulü serbestçe kararlaştırabilir, kararlaştırılmamışsa arabulucu uyuşmazlığın hızlı çözümü için gereken usulü gözeterek faaliyeti yürütür. Dava şartı arabuluculuğu düzenleyen 18/A maddesinin yedinci fıkrası da arabulucunun her türlü iletişim vasıtasını kullanarak tarafları bilgilendirip ilk toplantıya davet edeceğini ve bu işlemleri belgeye bağlayacağını öngörür.
Aynı maddenin onuncu fıkrası, taraflara ulaşılamaması veya taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması hâlinde arabulucunun faaliyeti sona erdirip son tutanağı düzenleyeceğini; on birinci fıkrası ise geçerli mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan tarafın son tutanakta belirtileceğini ve davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulacağını düzenler. Bu son yaptırım, ilk toplantıya katılmamanın sonuçlarını önemli hâle getirir; ancak somut kararda tutanaktaki bu tür bir kaydın sonuçları ayrıca tartışılmamıştır.
Mahkemelerin vurguladığı nokta, Kanun ve Yönetmelikte davet ile toplantı arasında asgari bir süre öngörülmemiş olmasıdır. Davetin kısa süre önce ulaşması, kendiliğinden tutanağı geçersiz kılmamış; muhatabın bu süre içinde mazeret bildirip bildirmediği belirleyici sayılmıştır.
🔎 Kararın öne çıkardığı ayrımlar
- Tebliğin varlığı ile süresinin yeterliliği: Davetin teslim alındığı tartışmasız olduğunda, kısa süre itirazı tek başına sonuç doğurmamıştır.
- Kurumsal iç işleyiş: Tebligatın plazanın haberleşme biriminden ilgili birime geç ulaşması, temyizde ileri sürülmüş ancak bozma sebebi görülmemiştir.
- Erteleme ve ikinci tarih: Toplantının sonraki bir güne bırakılması, mahkemelerce davalı tarafın lehine bekleme olarak yorumlanmış; ikinci tarihin ayrıca tebliğ edilmemesi tutanağı sakatlayan bir eksiklik sayılmamıştır.
- Ana uyuşmazlıktan bağımsızlık: Karar, kaldıraçlı işlemlerden doğan zararın varlığı veya miktarı hakkında hiçbir değerlendirme içermez; yalnız arabuluculuk sürecinin geçerliliğine ilişkindir.
Yatırım uyuşmazlıklarında arabuluculuğun dava şartı yönü için borsa zararında arabuluculuk kararına, kaldıraçlı işlemlerde esasa ilişkin bir örnek için kaldıraçlı işlemde vekil ve aracı kurum sorumluluğu kararına bakılabilir. Bu dosyanın farkı, arabuluculuk tutanağının kendisinin bağımsız bir davanın konusu yapılmış olmasıdır.
❔ Sorular ve cevaplar
Arabuluculuk daveti ile ilk toplantı arasında kanuni bir asgari süre var mı?
Toplantıdan bir gün önce tebliğ edilen davet neden geçerli sayıldı?
Bu karar yatırımcının tazminat talebi hakkında bir sonuç içeriyor mu?
Davanın Arabuluculuk Daire Başkanlığına ihbar edilmemesi sonucu etkiledi mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; sermaye piyasası ve aracı kurum uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bir onama kararına dayanır. Karar, 2021 yılında yürütülen bir arabuluculuk sürecine, o tarihteki tebligat olgularına ve tarafların ileri sürdüğü sebeplere göre verilmiştir; Yargıtay ayrıca bir ilke cümlesi kurmamıştır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; tebliğin tarihine ve şekline, mazeret bildirilip bildirilmediğine, toplantının ertelenme biçimine ve arabuluculuk kayıtlarına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
