Kendi Kararının İtirazına Bakan Hâkim – AYM 2021/41572

İtiraz, bir kararın başka bir yargı merciinin gözünden yeniden geçirilmesi demektir. Peki itirazı inceleyen üç kişilik heyette, itiraz edilen kararı bizzat veren hâkim de oturuyorsa bu “başka göz” gerçekten var mıdır? Küçük bir adli para cezasıyla başlayan bir dosya, Anayasa Mahkemesini tam olarak bu soruyla karşı karşıya bırakmıştır. Cezanın miktarı düşüktür; ancak mesele, ceza muhakemesindeki her itiraz incelemesinin güvenilirliğine dokunmaktadır.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 11.02.2026 tarihli ve 2021/41572 başvuru numaralı kararıyla, seri muhakeme usulüyle verilen mahkûmiyet kararına yapılan itirazı inceleyen ağır ceza mahkemesi heyetinde, kararı veren hâkim ile itirazı yerinde görmeyerek dosyayı gönderen hâkimin birlikte yer almasını nesnel tarafsızlıkla bağdaşmaz bulmuş ve Anayasa’nın 36. maddesi kapsamındaki tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir.

🔫 Ruhsatlı silah, on fişek ve bir itiraz

Dosya, başvurucu ile müşteki arasındaki su anlaşmazlığına bağlı bir husumetle başlamıştır. 112 Acil Çağrı Merkezine yapılan ihbar üzerine başvurucu hakkında silahla tehdit ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’a muhalefet suçlarından soruşturma başlatılmıştır. Başvurucu, müştekinin kendisine hakaret ve tehdit içeren sözler söylediğini, kendini korumak için ruhsatlı silahıyla havaya bir el ateş ettiğini beyan etmiştir.

Karar metnine yansıyan maddi olgular şöyledir:

• Silah ve fişekler başvurucu tarafından rızaen teslim edilmiş, olay yerinde bir boş kovan bulunmuştur.
• Silahın 31.03.2024 tarihine kadar geçerli taşıma ruhsatı bulunduğuna ilişkin belge dosyaya sunulmuştur.
• Jandarma kriminal laboratuvarının 07.06.2021 tarihli raporunda, teslim edilen fişeklerin 6136 sayılı Kanun kapsamındaki fişeklerden olduğu, olay yerindeki boş kovanın ise başvurucunun silahından atılmadığı bildirilmiştir.
• Sulh ceza hâkimliği on fişeğe el konulmasına karar vermiş, 6136 sayılı Kanun’a muhalefet suçuna ilişkin soruşturma, tehdit suçundan ayrılmıştır.

Cumhuriyet başsavcılığı bu suç yönünden CMK m.250’deki seri muhakeme usulünü uygulamıştır. Başvurucu ve müdafii, 6136 sayılı Kanun’un 13/1. maddesi uyarınca 3.600 TL adli para cezası ile fişeklerin müsaderesini öngören 07.07.2021 tarihli seri muhakeme kabul tutanağını imzalamıştır. Asliye ceza mahkemesi aynı gün, itiraz yolu açık olmak üzere bu doğrultuda hüküm kurmuştur. Başvurucu ise itiraz dilekçesinde, silahı ruhsatlı olduğu hâlde bu suçtan ceza verilmesinin açık bir hata olduğunu ileri sürmüştür.

⚖️ İtiraz heyetinin oluşumu

Kararın merkezindeki olgu, itirazın hangi hâkimlerce incelendiğidir. Süreç üç adımda ilerlemiştir:

1. 07.07.2021 — Mahkûmiyet: Asliye ceza mahkemesinde görevli bir hâkim (birinci hâkim) seri muhakeme hükmünü kurmuştur.
2. 14.07.2021 — Gönderme: Aynı mahkemede o tarihte görevli ikinci bir hâkim, CMK m.268 uyarınca kararda “düzeltilecek herhangi bir yön bulunmadığı” kanaatiyle dosyayı itiraz mercii olan ağır ceza mahkemesine göndermiştir.
3. 16.07.2021 — İtirazın reddi: Ağır ceza mahkemesi heyeti, kararın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle itirazı kesin olarak reddetmiştir. Heyet; bir başkan ile üye sıfatıyla ikinci hâkim ve birinci hâkimden oluşmuştur.

Başka bir ifadeyle, üç kişilik itiraz heyetinin üçte ikisi, dosyanın önceki aşamasında görüşünü açıklamış hâkimlerden oluşmaktadır. Biri hükmü kurmuş, diğeri itirazı yerinde görmeyerek dosyayı üst mercie göndermiştir. Karar oybirliğiyle verilmiştir.

🔍 AYM’nin tarafsızlık ölçütleri

Anayasa Mahkemesi, tarafsızlığı iki boyutta ele alan yerleşik içtihadını hatırlatmıştır:

Mahkeme, AİHM’in Türkiye aleyhine verdiği ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun oluşumuna ilişkin 36073/04 başvuru numaralı kararına da ayrıntılı biçimde yer vermiştir. Bu kararda AİHM, önceki aşamada görev almış hâkimlerin sayısı veya oranından çok, bu hâkimlerin kurula katılmasını mutlak zorunlu kılan ciddi bir gerekçenin bulunup bulunmadığını belirleyici saymıştır. AYM ayrıca aynı hâkimin adli süreçte farklı görevler üstlenmesinin taraflılık sorununu gündeme getirebileceğine ilişkin AİHM içtihadına atıf yapmıştır.

Somut olayda başvurucunun şikâyeti öznel değil nesnel tarafsızlığa ilişkindir. AYM, mahkûmiyet kararını veren hâkimin ve itiraz üzerine esasa ilişkin görüşünü ortaya koyarak dosyayı gönderen hâkimin itiraz heyetinde yer almasını “nesnel tarafsızlıkla bağdaştırmak mümkün değildir” sözleriyle değerlendirmiştir. Heyetteki toplam üye sayısı dikkate alındığında, bu iki hâkimin varlığının tek başına nesnel tarafsızlığa aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

📌 İhlal kararı ve giderim

AYM’nin hüküm fıkrası şu sonuçları içermektedir:

• Tarafsız mahkemede yargılanma hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulunmuş ve hakkın ihlal edildiğine karar verilmiştir.
• Adil yargılanma hakkına ilişkin diğer şikâyetlerin (gerekçenin yetersizliği gibi) ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.
• Müsadere nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiası, itiraz dilekçesinde ileri sürülmediğinden başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.
• Karar, yeniden yargılama yapılması amacıyla ağır ceza mahkemesine iletilmek üzere asliye ceza mahkemesine gönderilmiştir.
• Başvurucunun 1.000 TL maddi ve 5.000 TL manevi tazminat talebi reddedilmiş; 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 40.487,60 TL yargılama giderinin ödenmesine hükmedilmiştir.

Mahkeme, yeniden yargılamanın ihlalin niteliğine göre yeterli giderim sağlayacağını belirterek manevi tazminata gerek görmemiştir. Maddi tazminat talebi ise zarara ilişkin belge sunulmadığı için reddedilmiştir. AYM ayrıca ihlal kararından davanın sonucuna ilişkin bir tutum çıkarılamayacağını, yeniden yargılamada delilleri değerlendirme yetkisinin ilgili mahkemelere ait olduğunu vurgulamıştır.

📜 CMK m.23 ile anayasal güvence arasındaki bağ

CMK m.23/1’e göre “Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz.” Aynı maddenin ikinci fıkrası soruşturma evresinde görev yapan hâkimin kovuşturma evresinde, üçüncü fıkrası ise yargılamanın yenilenmesinde önceki yargılamada görev yapan hâkimin aynı işte görev almasını yasaklar.

AYM, kararda Yargıtay’ın bu hükmü yorumlayan iki kararına yer vermiştir. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin E.2016/12360, K.2017/981 sayılı kararında, ilk kararı veren hâkimin kanaatinin oluştuğu ve itiraz aşamasında bu kanaatin etkisi altında kalabileceği belirtilerek, mahkûmiyet kararı veren hâkimin itiraz mercii olan üst mahkeme heyetinde görev almasının CMK m.23/1’e aykırı olduğu kabul edilmiştir. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin E.2021/7938, K.2021/9052 sayılı kararı da iddianamenin iadesine karar veren heyette yer alan üyenin, bu karara yapılan itirazı inceleyen ağır ceza mahkemesinde görev almasını aynı hükme aykırı bulmuştur.

AYM kararının ayırt edici yönü, yasaklılığı yalnızca kararı veren hâkimle sınırlı görmemesidir. CMK m.268/2 uyarınca kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse dosyayı itiraz merciine gönderir. AYM, bu gönderme işlemini de “kovuşturmanın esasıyla ilgili görüşünü ortaya koyacak nitelikte” bir yargılama işlemi olarak nitelendirmiş ve bu işlemi yapan hâkimin itiraz heyetinde bulunmasını da tarafsızlık görünümü bakımından sorunlu saymıştır.

Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruda usul güvencelerini ele aldığı başka bir örnek için serideki bağlantılı suçlarda parçalı kesinleşmeye ilişkin AYM kararı, itiraz merciinin denetim işlevine ilişkin bir başka değerlendirme için ise tebliğ edilmeyen bilirkişi raporuna dayanılan itiraz incelemesi kararı incelenebilir.

🧩 Kararın uygulamadaki yansımaları

Karar, özellikle küçük yargı çevrelerinde sıkça karşılaşılan bir yapısal duruma ışık tutmaktadır. Asliye ceza mahkemesi hâkimlerinin aynı zamanda ağır ceza mahkemesi heyetinde görev yaptığı yerlerde, itiraz incelemesinin kimler tarafından yapılacağı özel önem taşır. Karardan çıkan başlıca sonuçlar şöyle özetlenebilir:

1. Seri muhakeme hükümleri de kapsamdadır: Sanığın kabul tutanağını imzalamış olması, bu hükme yönelik itirazın tarafsız bir heyetçe incelenmesi güvencesini ortadan kaldırmamıştır. CMK m.250/14’e göre itiraz mercii itirazı kanunda sayılan şartlar yönünden inceler.
2. Cezanın düşüklüğü belirleyici değildir: 3.600 TL adli para cezası içeren bir dosyada dahi AYM, heyet oluşumundaki kusuru ihlal için yeterli görmüştür.
3. Heyetteki ağırlık önemlidir: Üç kişilik heyette önceki aşamada görüş bildirmiş iki hâkimin bulunması, AYM’nin “tek başına” aykırılık sonucuna ulaşmasında etkili olmuştur.
4. Tüketme kuralı ayrı işler: İtiraz dilekçesinde ileri sürülmeyen müsadere şikâyeti, AYM önünde incelenmemiştir. Tarafsızlık yönünden verilen ihlal kararı, diğer şikâyetlerin kaderini otomatik olarak belirlememiştir.

💬 Merak edilenler

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serideki diğer kararlar ise Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.