Borsada işlem gören bir şirkette azınlık pay sahipleri, yönetimin şirket varlıklarını değerinin altında elden çıkardığından şüphelendiğinde başvurabilecekleri araçlardan biri özel denetimdir. Türk Ticaret Kanunu, genel kurul bu talebi reddetse bile belirli orandaki pay sahiplerine mahkemeden özel denetçi atanmasını isteme imkânı tanır. Ancak bu yolun bir de usul boyutu vardır: Mahkemenin özel denetçi talebi hakkında verdiği karara karşı istinaf yoluna gidilebilir mi?
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 22.01.2026 tarihli ve E.2026/79, K.2026/131 sayılı kararıyla, konkordato sürecindeki halka açık bir anonim şirkette imtiyazlı pay sahiplerinin özel denetçi atanması istemini reddeden ilk derece kararına yönelik istinaf başvurusunu, Türk Ticaret Kanunu’nun 440/2. maddesi uyarınca bu kararların kesin olduğu gerekçesiyle usulden reddetmiştir. Karar oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.
- Pay sahiplerinin denetlenmesini istediği işlemler
- Şirketin savunması: tek gündem ve konkordato
- Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin ret gerekçesi
- İstinaf sebepleri ve dairenin kesinlik tespiti
- TTK 438-440: iki aşamalı özel denetim
- Konkordato komiseri özel denetçinin yerini tutar mı?
- Halka açık şirket yatırımcısı açısından anlamı
- Sık sorulan sorular
🔎 Pay sahiplerinin denetlenmesini istediği işlemler
Davacılar, davalı şirketin halka açık bir anonim şirket olduğunu ve kendilerinin B grubu imtiyazlı pay sahipleri olarak 21.01.2025 tarihli olağanüstü genel kurula katılıp olumsuz oy kullandıklarını, muhalefetlerini tutanağa geçirdiklerini belirtmiştir. Davacılara göre sahip oldukları paylar, TTK 439’da öngörülen yirmide birlik oranın üzerindedir. Bir kısım davacının TTK 438 uyarınca genel kurulda ileri sürdüğü özel denetim talebi ise genel kurulun onayına dahi sunulmadan divan başkanınca reddedilmiştir.
Dava dilekçesinde özel denetçi tarafından incelenmesi istenen başlıca konular şunlardır:
- Şirket nakit varlıklarının bir kısmının usulsüz gelir kaydıyla şirket dışına çıkarılıp çıkarılmadığı,
- Üretim araçlarının emsallerinin altında satılıp satılmadığı ve gerçeğe aykırı fatura ve muhasebe kaydı oluşturulup oluşturulmadığı,
- Kırklareli Lüleburgaz ve İstanbul Şişli’deki taşınmazların emsallerinden düşük bedelle satılıp satılmadığı,
- Konfeksiyon stoklarının maliyetin altında, mamul kumaşların ise düşük birim fiyat ve uzun vadeyle satılıp satılmadığı,
- Yönetim kurulu kararı ve onayı olmadan emsallerinin üzerinde maliyetle güneş enerjisi santrali yatırımı yapılıp yapılmadığı.
Davacılar, bu işlemlerle şirket yönetiminden bazı kişiler lehine maddi menfaat sağlandığını ve şirketin zarara uğratıldığını ileri sürmüştür.
🛡️ Şirketin savunması: tek gündem ve konkordato
Davalı şirket, davanın kanunda öngörülen üç aylık süre içinde açılmadığını savunmuştur. Şirkete göre 21.01.2025 tarihli toplantı, Bakırköy 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2024/208 Esas sayılı dosyasındaki karar üzerine yeni yönetim kurulunun seçilmesi amacıyla yapılmış ve bilinçli olarak tek gündemle sınırlandırılmış bir olağanüstü genel kuruldur; bu nedenle davacıların talebi o toplantının konusu değildir.
Şirket ayrıca özel denetim talebinin 05.07.2024 tarihli genel kurulda oylanarak reddedildiğini, iddiaların soyut kaldığını ve bir kısmı için şirkete yazılı bilgi talebinde dahi bulunulmadığını ileri sürmüştür. Savunmanın en dikkat çekici yönü ise konkordato sürecidir: Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2025/255 Esas sayılı dosyasında şirkete geçici mühlet verilmiş ve üç konkordato komiseri görevlendirilmiştir. Şirket, halka açık olması nedeniyle kamu kurumlarının sıkı denetimine de tabi olduğunu belirterek özel denetçi atanmasında hukuki yarar bulunmadığını savunmuştur.
⚖️ Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin ret gerekçesi
Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 26.09.2025 tarihli ve 2025/274 Esas, 2025/930 Karar sayılı kararıyla davayı reddetmiştir. Mahkemeye göre davacıların talebi TTK 439 kapsamında özel denetçi atanmasına ilişkindir; ancak şirkete geçici mühlet verilmiş, üç konkordato komiseri görevlendirilmiş ve şirketin iş ve işlemleri komiserlerin denetimi ve onayıyla yürütülmektedir. Bu durumda davacılar, özel denetçi tayini gerektiği yönünde somut delil sunamamıştır.
📑 İstinaf sebepleri ve dairenin kesinlik tespiti
Davacılar istinaf dilekçesinde iddialarını ayrıntılandırmıştır. Bu iddialara göre şirket, yönetim kurulu başkanına yakın bir kişinin şirketine art arda piyasa rayicinin yaklaşık üçte biri fiyatla satış yapmış; Şişli’deki iki taşınmaz, 31.01.2022 tarihli eski değerleme esas alınarak, yeniden değerleme yapılmasına rağmen 25.05.2023 tarihinde döviz bazında yarı fiyatın altında satılmıştır. Davacılar ayrıca vergi mevzuatındaki götürü gider imkânının kötüye kullanıldığını, defterlerde tahrifat iddiasıyla soruşturma başlatıldığını ve yönetimin dört kez konkordato talebinde bulunduğunu ileri sürmüştür.
Konkordato gerekçesine yönelik itiraz da somuttur: Davacılara göre komiserler denetime 18.03.2025 tarihinde ve ileriye dönük olarak başlamıştır; oysa özel denetim, konkordato sürecinden önceki dönemin incelenmesi için istenmiştir. Bu nedenle komiserlik görevi ile özel denetim birbirine denk tutulamaz.
Daire bu iddiaların hiçbirini esastan incelememiştir. İnceleme, kararın kanun yoluna açık olup olmadığı sorusunda düğümlenmiştir. Daireye göre TTK’nın 440/2. maddesi gereğince özel denetçi atanması yönündeki talebin kabulüne yahut reddine ilişkin mahkeme kararları kesin niteliktedir. Daire bu görüşünü Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 26.12.2017 tarihli 2016/8800 E., 2017/7610 K.; 26.11.2019 tarihli 2019/737 E., 2019/7543 K. ve 06.11.2017 tarihli 2016/3294 E., 2017/6052 K. sayılı kararlarına dayandırmıştır.
Kesin kararlara karşı yapılan istinaf başvurusu hakkında HMK’nın 346/1. maddesi uyarınca ilk derece mahkemesince ret kararı verilebileceği gibi, Bölge Adliye Mahkemesi de HMK 352 kapsamındaki ön inceleme sonucunda karar verebilir. Daire de başvuruyu HMK 346 ve 352/1-b uyarınca usulden reddetmiş; 732,00 TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 615,40’ar TL mahsup edilerek bakiye 116,60’ar TL’nin davacılardan ayrı ayrı tahsiline hükmetmiştir.
📘 TTK 438-440: iki aşamalı özel denetim
Özel denetim kanunda iki aşamalı bir yol olarak kurgulanmıştır:
| Aşama | Kanuni düzenleme |
|---|---|
| Genel kurula başvuru (m.438) | Her pay sahibi, pay sahipliği haklarının kullanılması için gerekliyse ve bilgi alma veya inceleme hakkını daha önce kullanmışsa, gündemde olmasa bile belirli olayların özel denetimle açıklığa kavuşturulmasını genel kuruldan isteyebilir. Genel kurul onaylarsa otuz gün içinde mahkemeden atama istenebilir. |
| Genel kurulun reddi (m.439) | Sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan ya da paylarının itibarî değeri toplamı en az bir milyon TL olan pay sahipleri üç ay içinde asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Kurucuların veya organların kanunu ya da esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını ikna edici şekilde ortaya koymaları hâlinde atama yapılır. |
| Atama (m.440) | Mahkeme şirketi ve istem sahiplerini dinledikten sonra karar verir; istemi yerinde görürse inceleme konusunu belirleyerek bağımsız kişileri görevlendirir. Kanun metni “Mahkemenin kararı kesindir” demektedir. |
Halka açık şirketlerde oran eşiğinin yirmide bire indirilmesi, yaygın pay dağılımına sahip şirketlerde azınlığın bu yolu kullanabilmesini kolaylaştırmaya yöneliktir. Eldeki kararda ise kesinlik hükmünün, yalnızca kabul kararlarını değil ret kararlarını da kapsayacak şekilde uygulandığı görülmektedir. Pay sahiplerinin genel kurul kararlarına karşı başvurdukları diğer araçlara ilişkin bir örnek için muhalefet şerhi ve ibra nisabı yazısına bakılabilir.
🏛️ Konkordato komiseri özel denetçinin yerini tutar mı?
Kararın icra ve iflas hukukuyla kesişen yönü, ilk derece mahkemesinin ret gerekçesindedir. Mahkeme, geçici mühlet ve komiser denetimi altındaki bir şirkette ayrıca özel denetçi atanmasını gerekli görmemiştir. Davacılar ise komiserlerin görevinin ileriye dönük olduğunu, konkordato öncesi dönemdeki işlemlerin incelenmesinin bu görevin kapsamına girmediğini savunmuştur.
İstinaf dairesi kesinlik nedeniyle bu tartışmaya girmediği için, konkordato komiserinin varlığının özel denetçi talebini tek başına etkisiz kılıp kılmadığı sorusu bu dosyada üst derece mahkemesince yanıtlanmamıştır. Konkordatonun hukuki sonuçlarına dair farklı bir uyuşmazlık için konkordatonun kısmen feshi yazısı incelenebilir.
📈 Halka açık şirket yatırımcısı açısından anlamı
Karardan çıkan tespitler şöyle özetlenebilir:
- TTK 439 uyarınca açılan özel denetçi davasında ilk derece mahkemesinin kararı, kabul ya da ret yönünde olsun, kesin kabul edilmiştir.
- Kesin karara karşı yapılan istinaf başvurusu esasa girilmeden HMK 346 ve 352/1-b uyarınca usulden reddedilmiştir.
- Halka açık şirketlerde başvuru eşiği yirmide bir ya da bir milyon TL itibarî değerdir; davacılar bu eşiği aştıklarını ileri sürmüştür.
- İlk derece mahkemesi, konkordato komiserlerinin denetimini ve somut delil eksikliğini ret gerekçesi yapmıştır.
- İddia edilen düşük bedelli satışlar ve diğer usulsüzlükler, kesinlik nedeniyle istinaf aşamasında incelenmemiştir.
Bu sonuç, özel denetçi davasında ilk derece aşamasının belirleyici olduğunu göstermektedir. TTK 439/2’deki “ikna edici şekilde ortaya koyma” ölçütü, dosyanın daha ilk derecede somut belge ve delillerle desteklenmesini öne çıkarmaktadır; zira bu kararın ardından bir üst inceleme aşaması bulunmamaktadır.
❓ Sık sorulan sorular
Bölge Adliye Mahkemesi iddia edilen usulsüzlükleri yerinde buldu mu?
Hayır. Daire, özel denetçi talebine ilişkin kararların kesin olduğunu belirterek başvuruyu usulden reddetmiş; düşük bedelli satış ve benzeri iddiaların doğru olup olmadığını değerlendirmemiştir.
TTK 440 yalnızca kabul kararlarının kesin olduğunu mu söylüyor?
Kanun metninde kesinlik ifadesi, mahkemenin istemi yerinde görüp atama yapmasını düzenleyen fıkrada yer almaktadır. Daire ise Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin kararlarına atıfla, talebin kabulüne yahut reddine ilişkin kararların kesin olduğunu kabul etmiştir.
Halka açık şirkette özel denetçi istemek için hangi pay oranı gerekir?
TTK 439/1’e göre genel kurulun reddi hâlinde halka açık anonim şirketlerde sermayenin en az yirmide birini oluşturan ya da paylarının itibarî değeri toplamı en az bir milyon TL olan pay sahipleri üç ay içinde mahkemeye başvurabilir.
İlk derece mahkemesi davayı neden reddetmişti?
Mahkeme, şirkete konkordato kapsamında geçici mühlet verildiğini, üç komiser görevlendirildiğini ve işlemlerin komiserlerin denetimi ve onayıyla yürütüldüğünü, davacıların özel denetçi atanmasını gerektiren somut delil sunmadığını belirtmiştir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Ulaşım bilgilerine iletişim sayfasından, serideki diğer kararlara Emsal Kararlar arşivinden ulaşılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin Bedesten sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Değerlendirme, özel denetçi talebine ilişkin ilk derece kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kesinlik nedeniyle usulden reddine dair tek bir karara dayanır; iddia edilen işlemlerin hukuka uygunluğu bu kararda incelenmemiştir. Pay oranı, başvuru süresi ve sunulan delilleri farklı olan dosyalarda farklı sonuçlara ulaşılabilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
