Nüfus Kaydı İptalinde MHRS Kaydı – Yargıtay 2. HD 2023/1667

Bir anne, e-Devlet’te nüfus bilgilerini sorguladığında üzerine kayıtlı ve hiç tanımadığını söylediği ikinci bir çocuk görüyor. Bu kişiye adres bulunamıyor, tebligat yapılamıyor, seçimlerde oy kullandığına dair kayıt da yok. Anne, kaydın gerçeği yansıtmadığını ileri sürerek nüfus kaydının iptalini istiyor; ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi ise doğumu bizzat annenin bildirdiğini ve boşanma davasında iki çocuktan söz ettiğini belirterek davayı reddediyor. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, böyle bir kişinin gerçekten var olup olmadığının okul kayıtları, medula ve MHRS kayıtları ile araştırılması gerektiğini belirterek kararı bozuyor.

Karar Arama sayfasında “MHRS” araması yapan okuyucular bu karara, Yargıtay’ın bir kişinin gerçekte var olup olmadığını belirlemek için sağlık sistemindeki MHRS kayıtlarının celbini istemesi nedeniyle ulaşmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 06.04.2023 tarihli ve E.2023/1528, K.2023/1667 sayılı kararıyla bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

📱 E-Devlet’te görülen ikinci çocuk

Davacı kadın, 1988’de evlendiği eşinden 22.11.1994 doğumlu tek bir çocuğu olduğunu, e-Devlet üzerinden nüfus bilgilerini sorguladığında 01.01.1991 doğumlu ikinci bir çocuğun da üzerine kayıtlı olduğunu öğrendiğini ileri sürmüştür. Bu çocuk hakkında kendisine daha önce hiçbir evrak gönderilmediğini, kaydın gerçeği yansıtmadığını, hatanın maddi bir hata olmadığını ve kendisinin sunduğu bir belgeye dayanmadığını belirtmiştir. Dava dilekçesinde, kaydın sürmesi hâlinde ileride terekenin paylaşımında sorun çıkacağı da vurgulanmıştır.

Yargılamada nüfus müdürlüğü temsilcisi takdiri mahkemeye bırakmıştır. Nüfusta baba görünen eski eş dava dilekçesine cevap vermemiştir. Nüfusta çocuk olarak görünen kişinin ise MERNİS adresi bulunmamış, emniyet araştırmasında da adresine ulaşılamamış ve dava dilekçesi kendisine tebliğ edilememiştir. Davacı, bu kişinin seçimlerde oy kullanmadığını ve 2015’ten sonra adına bir seçmen adres kaydı bulunmadığını da ileri sürmüştür.

⚖️ Alt mahkemeler neden reddetti?

İlk derece mahkemesi, kayıttaki çocuğun doğum bildiriminin 29.03.1991 tarihinde bizzat davacı tarafından yapıldığını, davacının boşanma davasındaki dilekçesinde bir kız çocuğundan söz ettiğini ve velayetin eski eşe verilmesini istediğini, mahkemenin de velayeti babaya verdiğini tespit ederek iddianın kanıtlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

Bölge adliye mahkemesi aynı gerekçelerle, doğum tutanağındaki beyanın, boşanma dosyasındaki dilekçenin ve duruşmadaki taraf beyanlarının iddiayı çürüttüğünü belirterek istinaf başvurusunu HMK 353/1-b-1 uyarınca esastan reddetmiştir.

🔍 Yargıtay’ın araştırma planı: okul, medula, MHRS

Daire, uyuşmazlığı nüfusta davacının çocuğu olarak görünen kişiye ait kaydın gerçeğe uygun olup olmadığı noktasında toplamıştır. Boşanma dosyasındaki beyanların davacının iddiasıyla çeliştiğini kabul etmekle birlikte, bu çelişkinin tek başına davanın reddi için yeterli olmadığını belirterek mahkemenin izlemesi gereken sırayı ayrıntılı biçimde göstermiştir:

Bu araştırmalar yapılmadan verilen ret kararı eksik araştırmaya dayalı bulunmuştur. Daire, bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış, ilk derece mahkemesi kararını bozmuş ve peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde iadesine karar vermiştir.

Kararın dikkat çeken yönü, bir kişinin hayatta olup olmadığı ya da gerçekten var olup olmadığı sorusunda, kişinin hayatı boyunca bırakması beklenen izlerin aranmasıdır. Sağlık hizmetlerinden yararlanma kayıtları (medula), hastane randevu kayıtları (MHRS) ve eğitim kayıtları, nüfus kaydı dışındaki bağımsız veri kaynakları olarak delil değeri taşır. Yargıtay, nüfusta görünen bir kişinin bu sistemlerde hiç iz bırakmamış olmasını, kaydın gerçeğe aykırılığı iddiasında incelenmesi gereken bir olgu olarak görmüştür.

📚 Nüfus kaydının iptali ve düzeltilmesi

Davacı talebini 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 40. maddesine dayandırmıştır. Bu maddeye göre usulüne göre düzenlenmemiş bir belgeye dayanılarak tesis edilmiş nüfus kayıtları, Genel Müdürlüğün veya nüfus müdürlüklerinin göstereceği lüzum üzerine mahkemece verilecek kararla iptal edilir; nüfus kütüğüne düşülen şerh ve açıklamaların iptali de aynı usule tabidir.

Kanun’un 36. maddesine göre nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır ve nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuruyla görülür. Aynı maddeye göre tespit davaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi için açılacak davalara karine teşkil eder. Daire, ilgili hukuk olarak 5490 sayılı Kanun’un 38 ve devamı maddelerini göstermiştir.

Soybağına ilişkin kayıtların değiştirilmesi istendiğinde davanın niteliği ayrıca önem kazanır. Nüfus kaydının düzeltilmesi ile soybağının reddi arasındaki ayrım için nüfus kaydı düzeltme mi, soybağı reddi mi (Yargıtay HGK 2026/256) yazısına, aynı kişi tespitine ilişkin bir başka örnek için nüfus kaydında aynı kişi tespiti yazısına bakılabilir. MHRS aramasıyla listelenen bir başka karar için MHRS görevlisine fazla maaş (Yargıtay 4. HD 2023/1310) yazısı incelenebilir.

🙋 Sorular ve cevaplar

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından, medeni hukuka ilişkin diğer kararlara Emsal Kararlar arşivinden ulaşılabilir.