Boşanma kararında çocuk için nafaka istenmemiş, anlaşmalı boşanma protokolünde bu konu boş bırakılmış ya da velayet sonradan diğer ebeveyne geçmiş olabilir. Bu durumların hepsinde çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü ortadan kalkmaz; velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin bu giderlere gücü oranında katılması, boşanma davasından sonra açılan bağımsız bir iştirak nafakası davası ile de istenebilir. Aşağıda Aile Mahkemesine sunulan bir iştirak nafakası dava dilekçesinin örneği, yetkili mahkeme, nafakanın başlangıcı ve yıllık artış talebiyle ilgili kurallar ve dilekçe bölümlerinin işlevi yer alıyor.
👶 İştirak Nafakası Nedir, Hangi Nafakadan Farklıdır?
İştirak nafakası, boşanma, ayrılık veya evliliğin butlanından sonra velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine yaptığı parasal katkıdır. Kanuni dayanağı TMK m.182/3 ile çocuğun bakımına ilişkin genel hüküm olan TMK m.327’dir. Çocuğa ödenen nafakalar dönemine ve çocuğun yaşına göre farklı adlar alır:
| Nafaka türü | Dönem | Dayanak |
| Tedbir nafakası | Boşanma davası sürerken | TMK m.169 |
| İştirak nafakası | Boşanma kesinleştikten sonra, çocuk ergin olana kadar | TMK m.182/3, 327, 329 |
| Yardım (eğitim) nafakası | Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürerken | TMK m.328/2, 364 |
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 21.06.2023 tarihli ve E.2022/657, K.2023/672 sayılı kararında nafaka yükümlülüğünün velayet hakkından bağımsız bir görev olduğunu, velayet hakkına sahip olmayan eşin de TMK m.327 uyarınca çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılamakla yükümlü bulunduğunu belirtmiştir. Kurul, iştirak nafakasının boşanma davası içinde istenebileceği gibi boşanma kesinleştikten sonra açılan bağımsız bir davayla ya da velayetin değiştirilmesi davasıyla birlikte de ileri sürülebileceğini vurgulamıştır. Kavramın genel çerçevesi için iştirak nafakası nedir yazımıza, çocuk 18 yaşını doldurduktan sonraki dönem için yardım nafakası yazımıza bakabilirsiniz.
🏛️ Hangi Mahkemede ve Hangi Usulle Açılır?
- Görevli mahkeme: Aile hukukundan doğan dava ve işler Aile Mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4/1); aile mahkemesi kurulmayan yerlerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır.
- Yetkili mahkeme: Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177). Örnekte velayet sahibi annenin Kadıköy’de oturduğu varsayılmıştır.
- Davacı: Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına dava açabilir; ayırt etme gücüne sahip küçük de nafaka davası açabilir (TMK m.329).
- Usul: Her çeşit nafaka davası basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-ç) ve adli tatilde de görülür (HMK m.103/1-b). Aile hukukuna ilişkin bu davalarda dava şartı arabuluculuk aranmaz.
Velayetin el değiştirmesiyle birlikte nafaka da isteniyorsa, iki talep aynı davada birleştirilebilir; bu durumda velayetin değiştirilmesi davası dilekçesi örneği yazımızdaki yapı esas alınır. Daha önce hükmedilmiş bir iştirak nafakasının miktarının yetersiz kalması ise ayrı bir dava türüdür; bunun için nafaka artırım davası dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.
⚖️ Nafaka Miktarı, Başlangıcı ve Yıllık Artış
Miktarın belirlenmesi. Nafaka miktarı; çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir, çocuğun varsa kendi gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m.330/1). Mahkeme tarafların sosyal ve ekonomik durumunu genellikle kolluk aracılığıyla araştırır; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, günün ekonomik koşullarına göre az kalan nafaka miktarlarını TMK m.4’teki hakkaniyet ilkesi gereği bozma sebebi saymaktadır. Bu nedenle dilekçede çocuğun okul, sağlık, beslenme ve barınma giderleri kalem kalem gösterilir. Okul ücretinin nafakadan ayrı değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda okul ücreti ve iştirak nafakası karar incelememize bakabilirsiniz.
Ödeme şekli ve başlangıç. Nafaka her ay peşin olarak ödenir (TMK m.330/2). Boşanma davası içinde istenen nafaka, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren iştirak nafakası adını alırken, boşanmadan sonra açılan bağımsız davada talep genellikle dava tarihinden itibaren başlatılması yönünde kurulur; mahkemenin değerlendirmesi dosyanın koşullarına göre değişir.
Yıllık artış. Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (TMK m.182/4, 330/3). Uygulamada bu talep, nafakanın her yıl belirli bir endeks oranında artırılması biçiminde yazılır. Artışın hangi tarihten itibaren işleyeceğine ilişkin nafakada ÜFE artışının başlangıcı karar incelememize, ön hesap için nafaka hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.
📄 İştirak Nafakası Davası Dilekçesi Örneği
Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulur; vekil bilgileri büromuza aittir. Örnek, anlaşmalı boşanma kararında ortak çocuk için nafaka belirlenmemiş olan ve velayeti kendisine bırakılan annenin, babaya karşı çocuk adına açtığı iştirak nafakası davası üzerine kurulmuştur.
Büromuzun hazırladığı dilekçeler; boşanma ilamı ve protokol, çocuğun gider kalemleri, tarafların gelir belgeleri ve mal varlığı kayıtları incelenerek, talep edilecek miktar ile artış ve başlangıç talepleri dosyaya göre kurulduktan sonra yazılır. Bu nedenle dosyanız için hazırlanacak dilekçe, buradaki örnekten çok daha kapsamlı ve ayrıntılı olacaktır. Dosyanıza özel dilekçe ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
İSTANBUL ANADOLU NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ’NE
DAVACI: [Ad Soyad], T.C. No: [ ], [Adres] (ortak çocuk [Ad Soyad] adına ve velayeten)
VEKİLİ: Av. Veli Savun, İstanbul Barosu Sicil No: 75235
Ekşioğlu, Alya Life Residence, Fikirtepe Mah. Barış Sk. No:1 K:3 D:50, Kadıköy / İstanbul
Tel: 0216 504 60 34 – E-posta: [email protected]
DAVALI: [Ad Soyad], T.C. No: [ ], [Adres]
DAVA DEĞERİ: [Aylık talep edilen nafakanın yıllık tutarı] TL
KONU: Ortak çocuk [Ad Soyad] yararına, dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere aylık [ ] TL iştirak nafakasının davalıdan alınarak davacıya verilmesi ve nafakanın her yıl artırılmasına karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil ile davalı, [Mahkeme adı]’nin [Esas/Karar no] sayılı ve [kesinleşme tarihi] tarihinde kesinleşen kararıyla boşanmışlardır. Bu evlilikten [doğum tarihi] doğumlu ortak çocuk [Ad Soyad] dünyaya gelmiş, velayet müvekkile bırakılmıştır.
2. Boşanma kararında ve taraflarca imzalanan protokolde ortak çocuk yararına iştirak nafakası belirlenmemiştir. Davalı, boşanmanın kesinleşmesinden bu yana çocuğun giderlerine [hiç / düzensiz ve yetersiz biçimde] katkıda bulunmamaktadır.
3. Ortak çocuk [okul / sınıf] öğrencisidir. Çocuğun aylık giderleri; okul ve servis ücreti [ ] TL, beslenme [ ] TL, giyim [ ] TL, sağlık giderleri [ ] TL ve barınma payı [ ] TL olmak üzere yaklaşık [ ] TL’dir. Giderlere ilişkin belgeler ekte sunulmuştur.
4. Müvekkil [meslek] olarak çalışmakta ve aylık yaklaşık [ ] TL gelir elde etmektedir. Davalı ise [işyeri / meslek] bünyesinde çalışmakta olup [gelir bilgisi / üzerine kayıtlı taşınmaz ve araç bilgisi] bulunmaktadır. Davalının ödeme gücünün tespiti için sosyal ve ekonomik durum araştırması yapılması ile SGK ve tapu kayıtlarının getirtilmesi gerekmektedir.
5. TMK m.182/3 ve m.327 uyarınca velayeti kendisine verilmeyen davalı, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür. Davalının ekonomik gücü ve çocuğun ihtiyaçları birlikte değerlendirildiğinde talep edilen miktar hakkaniyete uygundur. Nafakanın değerinin korunması için TMK m.330/3 uyarınca her yıl artırılmasına karar verilmesi talep edilmektedir.
HUKUKİ NEDENLER: 4721 sayılı TMK m.4, 177, 182, 327, 328, 329, 330; 4787 sayılı Kanun m.4; 6100 sayılı HMK m.316 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Boşanma ilamı ve kesinleşme şerhi, nüfus kayıt örneği, okul kayıt ve ücret belgeleri, gider faturaları ve dekontlar, tarafların SGK hizmet dökümü ve gelir kayıtları, tapu ve araç kayıtları, sosyal ve ekonomik durum araştırması, tanık beyanları ([varsa Ad Soyad]), bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve re’sen gözetilecek nedenlerle;
1. Ortak çocuk [Ad Soyad] yararına dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere aylık [ ] TL iştirak nafakasının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2. Hükmedilecek nafakanın her yıl, bir önceki yılın [TÜİK tarafından açıklanan ÜFE/TÜFE] on iki aylık ortalamalar değişim oranında artırılmasına (TMK m.330/3),
3. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini saygılarımla vekâleten arz ve talep ederim. [Tarih]
Davacı Vekili
Av. Veli Savun
İstanbul Barosu – 75235
EKLER: 1) Vekâletname 2) Kesinleşme şerhli boşanma ilamı ve protokol 3) Nüfus kayıt örneği 4) Okul ve gider belgeleri 5) [Varsa tanık listesi]
🧭 Dilekçedeki Bölümler Neden Önemli?
Boşanma ilamının ve protokolün durumu. İştirak nafakası daha önce hükme bağlanmışsa yeni bir nafaka davası değil, artırım davası söz konusu olur. Bu nedenle dilekçede boşanma kararında ve protokolde çocuk nafakasına ilişkin bir hüküm bulunmadığı açıkça yazılır; nafaka bağlanmış ve sonradan kaldırılmışsa bu da belirtilir.
Velayet ve fiili bakım. TMK m.329 dava hakkını küçüğe fiilen bakan ebeveyne tanır. Çocuk velayet sahibinden farklı bir ebeveynin yanında yaşıyorsa bu durum dava hakkını ve nafakanın başlangıcını etkileyebileceği için dilekçede gösterilir.
Gider kalemleri. Mahkeme miktarı çocuğun ihtiyaçlarına göre belirler. Kalemlerin belgeli ve tutarlı biçimde sunulması, talep edilen miktarın gerekçelendirilmesini sağlar.
Karşı tarafın ödeme gücü. Davalının geliri bilinmiyorsa SGK, tapu ve araç kayıtlarının getirtilmesi ile ekonomik durum araştırması dilekçede delil olarak istenir; ödeme gücü tespit edilmeden kurulan hüküm denetime elverişli olmaz.
Artış ve başlangıç talepleri. Yıllık artış, TMK m.330/3 gereği ancak istem hâlinde karara bağlanabilir; bu talep dilekçede yer almazsa nafakanın değeri zamanla erir ve ayrı bir artırım davası gerekebilir. Hükmedilen nafakanın sonradan kaldırılması koşulları için nafakanın kaldırılması davası dilekçesi örneği, boşanma aşamasında çocuk nafakasının protokole nasıl yazıldığı için anlaşmalı boşanma dilekçesi ve protokol örneği yazılarımıza bakabilirsiniz. Dosyanıza özgü değerlendirme ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
📎 Dilekçeye Eklenecek Belgeler
- Kesinleşme şerhli boşanma ilamı ve varsa anlaşmalı boşanma protokolü.
- Çocuğun nüfus kayıt örneği ve velayet durumunu gösteren kayıt.
- Okul kayıt belgesi, okul ve servis ücretleri, kurs ve sağlık giderlerine ilişkin fatura ve dekontlar.
- Davacının gelir durumunu gösteren belgeler (bordro, SGK dökümü vb.).
- Davalının işyeri, gelir veya mal varlığına ilişkin bilinen bilgiler.
- Vekil aracılığıyla açılıyorsa vekâletname; varsa tanık listesi.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Boşanmadan sonra iştirak nafakası istenebilir mi?
İstenebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2022/657, K.2023/672 sayılı kararında iştirak nafakasının boşanma kesinleştikten sonra açılan bağımsız bir davayla da ileri sürülebileceğini kabul etmiştir. Nafaka yükümlülüğü velayetten bağımsız olup TMK m.327’ye dayanır.
İştirak nafakası davası hangi mahkemede açılır?
Görevli mahkeme Aile Mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Boşanmadan sonra açılan nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177).
İştirak nafakası ne zamana kadar ödenir?
Ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder (TMK m.328/1). Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre eğitimi sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m.328/2); bu dönemde talep yardım nafakası olarak değerlendirilir.
Nafaka davası adli tatilde görülür mü?
Görülür. Her çeşit nafaka davası HMK m.103/1-b uyarınca adli tatilde görülecek işler arasındadır ve basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-ç).
Nafaka kararına karşı istinaf, ödemeyi durdurur mu?
Durdurmaz. HMK m.350/1 ve m.367/1 uyarınca nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez; kanun yoluna başvurulmuş olması nafakanın takibini engellemez.
Bu dilekçe örneği genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyada boşanma kararının içeriği, çocuğun ihtiyaçları ve tarafların ekonomik durumu farklıdır ve metin buna göre düzenlenir. Örnek kullanılarak yapılan başvuru ve taleplerden Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
