GİB’de Kayıtsız Fatura ve İhale – Danıştay 13. D 2026/32
Kamu ihalesinde teklifi sınır değerin altında kalan bir istekli, fiyatını açıklamak için bir tedarikçiden fiyat teklifi alır; teklifin ekinde mali müşavirin düzenlediği satış tutarı tespit tutanağı ve bu tutanağa dayanak faturaların listesi vardır. Rakip firmanın itirazı üzerine bu faturaların Gelir İdaresi Başkanlığı sisteminde kayıtlı olmadığı anlaşılırsa ne olur? İstekli, kendisinin düzenlemediği faturalar yüzünden “ihale kararını etkileyecek davranış” yasağını ihlal etmiş sayılabilir mi? Kayıtsız faturalara dayanan tutanak açıklamada yine de kullanılabilir mi? Danıştay 13. Dairesi bu iki soruyu birbirinden ayırarak farklı sonuçlara bağlamıştır.
Danıştay 13. Dairesi, 13.01.2026 tarihli ve E.2025/3052, K.2026/32 sayılı kararıyla, Kamu İhale Kurulu kararını iptal eden idare mahkemesi kararını kısmen gerekçe değiştirerek onamış, kısmen bozmuş ve bozulan kısım yönünden davayı reddetmiştir. Karar kesin olarak ve oybirliğiyle verilmiştir.
🧹 Temizlik ihalesi ve itirazen şikâyet
Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü, 13.05.2025 tarihinde açık ihale usulüyle “Genel Müdürlük ve Taşra Teşkilatı Malzemeli Temizlik ve Muhtelif Yardımcı Hizmetler” ihalesini yapmıştır. İhale komisyonunun 29.05.2025 tarihli kararıyla ihale davacı şirket üzerinde bırakılmıştır.
Davacının teklifi sınır değerin altında kaldığı için işçilik giderleri ve malzeme bedeli kalemlerinde aşırı düşük teklif açıklaması istenmiştir. Davacı, açıklamasında üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerine ve bunların dayanağı olarak düzenlenen satış tutarı tespit tutanaklarına (EK-O.6) yer vermiştir. Tutanakların “Fatura Bilgileri Tablosu” bölümünde faturalara ilişkin ayrıntılı bilgiler bulunmaktadır.
Dava dışı bir şirket önce idareye şikâyette bulunmuş, şikâyetin reddi üzerine Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusu yapmıştır. Bu süreçte idarece GİB’den bilgi istenmiş, tutanakta imzası bulunan meslek mensubundan faturaların asılları veya suretleri talep edilmiştir. GİB’in 02.07.2025 tarihli cevabi yazısında söz konusu faturaların Başkanlık sisteminde kayıtlı olmadığı bildirilmiştir.
Kurul, 23.07.2025 tarihli ve 2025/UH.I-1567 sayılı kararıyla iki tespit yapmıştır: Birincisi, bu faturalara dayanan satış tutarı tespit tutanağı kamu ihale mevzuatı açısından açıklama kapsamında dikkate alınamaz. İkincisi, söz konusu fiil 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesinin (b) bendindeki “ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak” yasağı kapsamındadır. Bu nedenle aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi yönünde düzeltici işlem belirlenmiştir.
🏛️ İdare mahkemesinin yaklaşımı
İdare mahkemesi Kurul kararını iptal etmiştir. Mahkemeye göre GİB yazısında faturaların sistemde kayıtlı olmadığı tespiti bulunsa da elektronik ortamda görüntülenememe, tek başına faturaların düzenlenmediği veya gerçeği yansıtmadığı sonucunu doğurmaz. Mahkeme, 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği uyarınca e-belgelerin farklı teknik yöntemlerle oluşturulabildiğini ve özel entegratör kaynaklı erişim veya aktarım aksaklıklarının yaşanabileceğini hatırlatmıştır.
Bu nedenle mahkeme, fiyat teklifi alınan tedarikçinin yasal defter ve belgeleri, ticari kayıtları, ödeme hareketleri ve mal hareketini gösteren diğer belgeler incelenerek faturaların fiilen var olup olmadığının araştırılması gerektiğini, yalnızca GİB kaydına dayanan Kurul kararının hukuka uygun olmadığını kabul etmiştir.
Temyiz eden Kurum ise özel entegratör tarafından oluşturulmuş olsa dahi GİB sisteminde kayıtlı olmayan faturaların tutanağa dayanak alınamayacağını, 17/b kapsamında değerlendirme için kuvvetli şüphenin yeterli olduğunu savunmuştur. Davacı şirket de tutanakları ve faturaları kendisinin düzenlemediğini, faturaların GİB’e kaydedilip kaydedilmediğini bilmesinin ve sorgulamasının mümkün olmadığını, kaydın yapılamamasının tedarikçinin muhasebecisinin sistemsel uyumsuzluk nedeniyle faturaları elle düzenlemesinden kaynaklandığını ileri sürmüştür.
🔀 Danıştay iki soruyu ayırıyor
Kararın en öğretici yönü, Kurul kararındaki iki gerekçeyi ayrı ayrı incelemesidir. Bu ayrım sonucu doğrudan belirlemiştir:
- Yasak fiil sorusu: İstekli, üçüncü kişiden aldığı ve mevzuata uygun olmayan fiyat teklifini sunduğu için 17/b anlamında ihale kararını etkileyecek davranışta bulunmuş sayılabilir mi?
- Belge geçerliliği sorusu: GİB sisteminde kayıtlı olmayan faturalara dayanan satış tutarı tespit tutanağı, aşırı düşük teklif açıklamasında tevsik edici belge olarak kabul edilebilir mi?
İlk soruya Danıştay istekli lehine, ikinci soruya ise idare lehine cevap vermiştir.
🚫 Yasak fiil için somut bağlantı şartı
Danıştay önce 4734 sayılı Kanun’un 17. ve 58. maddelerinin sonuçlarını hatırlatmıştır. 17. maddedeki fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilenler hakkında, fiilin özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir; ihale sırasında veya sonrasında bu fiili işlediği tespit edilenler o ihaleye iştirak ettirilmez.
Bu ağır sonuç nedeniyle Daire, yasak fiil ve davranışta bulunulduğunun hiçbir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak tespit edilmesi, isnat edilen fiilin kesin olarak sübuta ermesi gerektiğini vurgulamıştır.
Danıştay’a göre üçüncü kişiden alınan fiyat teklifinde bir hukuka aykırılık bulunduğunda, ihaleye teklif verenin bundan sorumlu tutulabilmesi, istekli ile teklif alınan üçüncü kişi arasında somut bir bağlantı bulunmasına bağlıdır. İsteklinin üçüncü kişiyle birlikte hareket ettiği ya da hukuka aykırılığı bildiği veya bilmesi gerektiği yönünde tespitler yapılmalıdır. Aksi hâlde istekli hakkında araştırma yapılmaksızın doğrudan sorumluluğa gidilmesi, ihale konusu işin daha avantajlı koşullarla yapılmasına hizmet edebilen bu açıklama yönteminin kullanılmasını engelleyebileceği gibi Kanun’un 5. maddesindeki temel ilkelere de aykırı olacaktır.
Somut olayda fiyat teklifi ve tutanağın yetkili kişilerce kaşelenip imzalandığı, gerekli ibarelere ve fatura bilgilerine yer verildiği, belgelerin Tebliğ’de aranan şartları taşıdığı görülmüştür. Davacının tedarikçiyle iştirak içinde olup olmadığı, fiilin davacıların oluşturduğu iş ortaklığının bilgisi dahilinde gerçekleşip gerçekleşmediği somut verilerle ortaya konulmadan 17/b isnadı yapılamaz. Bu nedenle Kurul kararının bu kısmı hukuka aykırı bulunmuş; iptal yönündeki mahkeme kararı “sonucu itibarıyla” isabetli görülerek gerekçe değiştirilmek suretiyle onanmıştır.
İhaleden yasaklama sonuçlarına ilişkin farklı bir uyuşmazlık ihaleden yasaklamada gecikme yazısında ele alınmıştır.
🧾 Kayıtsız fatura tutanağa dayanak olamaz
İkinci gerekçe bakımından Danıştay, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79. maddesindeki açıklama yöntemlerini incelemiştir. Üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili meslek mensubu, maliyet tespit tutanağı ya da satış tutarı tespit tutanağı düzenler; satış tutarı tespit tutanağına dayanılıyorsa teklif edilen birim fiyat, tutanaktaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının %80’inin altında olmamalıdır. Tebliğ’in 79.2.3. maddesine göre meslek mensubu, fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur.
Daire, bu sistem içinde isteklinin rolünün üçüncü kişinin hazırladığı belgeleri idareye vermekten ibaret olduğunu, isteklinin bu belgelerin doğruluğunu teyit edecek bir inceleme yapmasının beklenemeyeceğini kabul etmiştir. Buna karşılık isteklinin kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara dayanan açıklamalarda (Tebliğ m.79.2.2.7) belgelerin doğruluğundan isteklinin kendisinin sorumlu olduğunu belirtmiştir.
Ancak sorumluluk meselesi, belgenin ihale sürecinde ne işe yarayacağı sorusundan ayrıdır. Danıştay, idarelerin 4734 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca saydamlık, rekabet, eşit muamele ve güvenirlik ilkelerini sağlamakla yükümlü olduğunu hatırlatmış; GİB sistemine kayıtlı olmayan faturaların aşırı düşük teklif açıklamasında kullanılmasının tekliflerin incelenmesine ve ihale sürecinin sağlıklı işlemesine engel olabileceğini, doğacak tereddütlerin temel ilkeleri ihlal edebileceğini belirtmiştir. Sonuç olarak bu faturaların açıklamada tevsik edici belge olarak kabul edilemeyeceğine, bunlara dayanan EK-O.6 tutanağının da açıklama kapsamında dikkate alınamayacağına karar vermiştir.
Böylece idare mahkemesinin “faturalar fiilen var mı, tedarikçinin defterleri incelensin” yaklaşımı bu kısım için benimsenmemiştir. Daire, faturaların gerçekten düzenlenip düzenlenmediğini araştırmaya gerek görmeden, GİB kaydının bulunmamasını açıklama bakımından belirleyici saymıştır. Aşırı düşük teklif ve sınır değere ilişkin başka bir uyuşmazlık için sınır değer üstü teklife tam puan kararına bakılabilir.
📋 Hüküm fıkraları bir arada
| Kurul kararının kısmı | Danıştay’ın sonucu |
|---|---|
| Davacının 4734 s.K. m.17/b kapsamında “ihale kararını etkileyecek davranışta” bulunduğu ve teklifin bu nedenle reddi | İptal kararı ve davacı lehine vekâlet ücreti, değiştirilen gerekçeyle onandı. |
| GİB’de kayıtlı olmayan faturalara dayanan EK-O.6 tutanağının açıklamada dikkate alınamayacağı | İptal kararı bozuldu; bu kısım yönünden dava reddedildi. |
| Yargılama giderleri | Dava kısmen ret, kısmen iptal ile sonuçlandığından giderler yarı yarıya paylaştırıldı; davalı idare lehine de vekâlet ücretine hükmedildi. |
| Kanun yolu | 2577 s.K. m.20/A-(2)-(i) uyarınca kesin, karar düzeltme yolu kapalı; oybirliği. |
Kararın pratik sonucu şudur: İstekli hakkında yasak fiil isnadı ve buna bağlı yasaklama riski ortadan kalkmış, ancak kayıtsız faturalara dayanan tutanak açıklamada geçerli bir belge sayılmamıştır. Kararda, bu tespitten sonra açıklamanın bütün olarak nasıl değerlendirileceğine dair ayrıca bir yönlendirme bulunmamaktadır.
❓ Sık sorulanlar
Tedarikçinin hatalı belgesi isteklinin yasak fiili sayılır mı?
Bu kararda sayılmamıştır. Danıştay, isteklinin üçüncü kişiyle birlikte hareket ettiği veya hukuka aykırılığı bildiği ya da bilmesi gerektiği somut verilerle ortaya konulmadan 4734 sayılı Kanun’un 17/b maddesindeki yasağın uygulanamayacağını belirtmiştir.
Fatura gerçekten düzenlenmişse de tutanak geçersiz mi?
İdare mahkemesi faturaların fiilen var olup olmadığının araştırılmasını istemişti. Danıştay ise GİB sisteminde kayıtlı olmayan faturaların açıklamada tevsik edici belge olarak kabul edilemeyeceğine karar vermiş ve bu kısım yönünden davayı reddetmiştir; kararda ayrıca bir fiilî varlık araştırması öngörülmemiştir.
Tutanaktaki bilgilerden kim sorumlu tutuluyor?
Kararda aktarılan Tebliğ’in 79.2.3. maddesine göre meslek mensubu, yani yeminli veya serbest muhasebeci mali müşavir, fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. İsteklinin kendi alış ve satışlarına dayanan açıklamalarda ise sorumluluk isteklinin kendisindedir.
Bu karara karşı başka bir kanun yolu var mı?
Karar, 2577 sayılı Kanun’un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak verilmiş ve karar düzeltme yolunun kapalı olduğu hükümde açıkça belirtilmiştir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, kamu ihale ve idare hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin Bedesten sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Karar, somut ihaledeki belgeler, GİB yazısı ve Kurul kararının gerekçeleri üzerine kurulmuştur. Açıklama yöntemi, belge içeriği ve isteklinin üçüncü kişiyle ilişkisi farklı olan dosyalarda farklı sonuçlara ulaşılabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
