Mühürlü İstasyonda Kira Kaybı – AYM 2021/11222

Kiraya verdiğiniz bir akaryakıt istasyonu, kiracının fiili yüzünden mühürlenirse ve kiracı tahliye edildikten sonra da mühür yerinde kalırsa, taşınmazın sahibi bu dönemde kaybettiği kira gelirini idareden isteyebilir mi? İdare mahkemesi bu soruya “yeni kiracı yoktu, kira kaybı yalnızca bir ihtimaldi” diyerek olumsuz cevap vermişti. Anayasa Mahkemesi ise, mühür devam ettiği sürece istasyon için kimseye lisans verilemeyeceğini hatırlatarak, malikten “olmayan kiracıyı” ispat etmesini beklemenin ağır bir yük olduğuna karar verdi.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 4.11.2026 tarihli ve 2021/11222 başvuru numaralı kararıyla, Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle hükmetmiş ve yeniden yargılama yapılması için kararın Ankara 9. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Karar, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında 16.11.2026 tarihinde yayımlanmıştır.
⛽ Kiralayanın gözünden olaylar
Karar metnine göre, üzerinde akaryakıt istasyonu bulunan taşınmaz, başvurucuların murisi tarafından 15.11.2011 tarihinde bir petrol şirketine kiralanmıştır. Kira süresi dolmadan, 11.04.2013 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 6455 sayılı Kanun’la 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 20. maddesine yeni bir fıkra eklenmiştir. Bu fıkraya göre kaçakçılık fiilinin tespit edildiği tesiste lisansa tabi tüm faaliyetler, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar geçici olarak durdurulur ve bu süre içinde aynı tesis için başka bir gerçek veya tüzel kişiye lisans verilmez.
Malik, bu değişikliğin kendisine yükleyebileceği külfeti öngörerek hızlı davranmıştır:
- 22.04.2013: Kiracıya noter ihtarnamesi gönderilerek taşınmazın tahliyesi istendi; aynı gün EPDK’ya kiracı hakkında bilgi talebiyle başvuruldu.
- 31.05.2013: EPDK’ya kira sözleşmesinin feshedildiği bildirildi. EPDK, sözleşmenin feshinin lisans iptali için yeterli olmadığını cevaben bildirdi.
- 08.07.2013: Kiracıya karşı tahliye davası açıldı.
- 18.07.2013: Dava sürerken istasyon, kiracının menşei belli olmayan akaryakıt bulundurması nedeniyle mühürlendi.
- 18.02.2014 / 03.07.2014: Sulh hukuk mahkemesi tahliyeye karar verdi; taşınmaz icra yoluyla malike teslim edildi.
Tahliyeden sonra malik, belediyeden kiracı adına düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptalini, EPDK’dan da kiracının lisansının iptalini istemiştir. Belediye, kiracı tahliye edildiği için ruhsatın iptal edilerek teslim alınamayacağını; EPDK ise kira ilişkisine dair hususların lisansın sona erme ve iptal nedenleri arasında yer almadığını bildirmiştir. Bu arada muris 19.04.2015’te vefat etmiş, süreci mirasçıları sürdürmüştür.
📑 İptal kararı kazanıldı, tazminat neden reddedildi?
2014 yılında 6545 sayılı Kanun’la 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 3. maddesinin on birinci fıkrası değiştirilmiş, kaçakçılık fiili, EPDK’nın belirlediği seviyenin altında ulusal marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıtla sınırlandırılmıştır. Malik bunun üzerine 06.11.2014’te mühürlerin kaldırılmasını istemiş; EPDK 25.11.2014’te, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararının kesinleştiği bildirilirse talebin gereğinin yapılacağını belirterek isteği karşılamamıştır.
Bu ret işlemine karşı açılan davada Ankara 13. İdare Mahkemesi 16.09.2015’te davayı reddetmiş, ancak Danıştay 13. Dairesi 17.02.2016’da kararı bozmuştur. Bozma gerekçesi, menşei belli olmayan akaryakıt bulundurmanın değişiklikten sonra kaçakçılık sayılamayacağı ve mühürlemenin sebep unsurunun ortadan kalktığıdır. Karar düzeltme istemi 17.10.2016’da reddedilmiş, EPDK’nın kolluğa yazısı üzerine mühürler 19.12.2016’da kaldırılmıştır. İdare Mahkemesi de bozmaya uyarak 16.12.2016’da işlemi iptal etmiş, karar kesinleşmiştir.
İptal kararının ardından malikler 2577 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca tam yargı davası açmış; istasyonun kiraya verilememesi ve tank, pompa, idari bina ile zeminin bakımsızlıktan zarar görmesi nedeniyle şimdilik 100.000 TL maddi tazminat istemiştir. Ankara 9. İdare Mahkemesi 19.03.2020’de davayı şu gerekçelerle reddetmiştir:
- Mühürlerin kaldırılmasının istendiği tarih ile kaldırıldığı tarih arasında taşınmazın bir kiracısı yoktu.
- Taşınmazın kiraya verilip verilemeyeceği bilinemez; istenen tazminat kesin olmayan, muhtemel bir gelir kaybıdır.
- Mühür, malzemenin ve alanın bakımını engellemiyordu; bakım zararları dış etkenlere bağlıdır.
Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi 27.01.2021’de istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmiş, malikler 22.03.2021’de bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucular, istasyonun toplam 1.251 gün mühürlü kaldığını ileri sürmüştür.
⚖️ AYM’nin ölçülülük incelemesi
Anayasa Mahkemesi, başvurucuların suç ve cezaların şahsiliği ile adil yargılanma hakkına dayanan şikâyetlerini de mülkiyet hakkı kapsamında ele almıştır. Mühürlenen istasyonun başvurucular bakımından mülk olduğunda tereddüt görmemiş, kaçakçılıkla mücadele amacıyla uygulanan mühürlemeyi mülkün kullanımının kontrolü (üçüncü kural) olarak nitelendirmiştir.
İnceleme adım adım şu sonuçlara ulaşmıştır:
- Kanunilik: Mühürleme 5015 sayılı Kanun’un 20. maddesinin sekizinci fıkrasına dayandığından kanuni dayanak vardır.
- Meşru amaç: Akaryakıt kaçakçılığıyla etkin mücadele kamu yararı amacı taşır.
- Elverişlilik ve gereklilik: İşlem tarihindeki mevzuata göre kaçakçılık sayılan fiil nedeniyle istasyonun mühürlenmesi amaca elverişli ve gereklidir.
- Orantılılık: Sorun burada ortaya çıkmıştır. EPDK’ya yapılan başvurudan sonra mühür 25 ay daha sürmüş, bu dönemde istasyon için başka bir kişiye lisans verilmesi kanunen mümkün olmamıştır.
Mahkemeye göre ilk derece mahkemesinin “yeni kiracı yoktu” tespiti bu kanuni engeli görmezden gelmektedir. İşletilmesi mümkün olmayan bir istasyon için yeni bir kiracının varlığını aramak ve tazminatı bu koşula bağlamak, başvuruculara ağır bir ispat yükü yüklemek anlamına gelmiştir. Mühürleme şeklindeki müdahale, kamu yararıyla karşılaştırıldığında başvuruculara aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemiş, adil denge bozulmuştur.
🔍 Kira kaybının ispatı: keşif ve bilirkişi
Kararın en öğretici yönü, “muhtemel zarar” kavramına bakışıdır. AYM, kira kaybının muhtemel zarar sayılarak reddedilmesinin ilk bakışta Danıştay içtihatlarıyla uyumlu göründüğünü kabul etmiştir. Kararda bu yöndeki Danıştay kararlarına da yer verilmiştir; bunlarda tam yargı davasında yalnızca gerçekleşmiş, kesin ve somut delillerle ispatlanabilen zararın tazmin edileceği, ihtimale dayalı kira kaybının ise tazmin edilemeyeceği belirtilmektedir.
Ancak Mahkemeye göre tam yargı davasına kadar yaşanan süreç bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Somut olayda:
- Başvurucular dava dilekçesinde zararın keşif ve bilirkişi incelemesiyle hesaplanmasını istemiş, fakat bu inceleme yapılmamıştır.
- Tesisin mühürlü olmasaydı kiralanabilir olup olmadığı araştırılmamıştır.
- Bu araştırma yapılmadan zararın muhtemel olduğuna hükmedilmesi, kararı ilgili ve yeterli gerekçeden yoksun bırakmış; mülkiyet hakkının usule ilişkin güvenceleri sağlanmamıştır.
Kararın sınırlarını da doğru okumak gerekir. Bakımsızlık nedeniyle tank ve pompalarda oluştuğu ileri sürülen zarar, bireysel başvuru formunda şikâyet konusu yapılmadığı için incelenmemiştir. Başvurucuların istasyonu kendilerinin de kullanamadığı yönündeki iddiası ise, tesisin ancak belirli şartları taşıyan lisans sahiplerince işletilebileceği ve başvurucuların lisans yeterliliğine sahip olduklarını ortaya koymadıkları gerekçesiyle esas alınmamıştır. AYM’nin üzerinde durduğu tek kalem, taşınmazın kiraya verilememesinden doğan kayıptır.
Giderim yönünden Mahkeme, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağını belirterek tazminat talebini reddetmiş; 487,60 TL harç ve 55.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 55.487,60 TL yargılama giderinin başvuruculara ödenmesine hükmetmiştir. Yeniden yargılamada idare mahkemesinin, tesisin mühürlü olmasaydı kiralanabilirliğini inceleyerek karar vermesi beklenmektedir.
🏛️ 5015 sayılı Kanun’daki durdurma tedbirinin arka planı
Karar, petrol piyasasındaki geçici durdurma tedbirlerinin anayasal denetim geçmişini de özetlemektedir. Anayasa Mahkemesi, 20. maddenin sekizinci fıkrasındaki “kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar” ibaresine yönelik itirazı 22.05.2014 tarihli E.2014/17, K.2014/97 sayılı kararıyla reddetmişti. Sonraki yıllarda vergi kaçakçılığı incelemesiyle bağlantılı benzer durdurma kuralları ise 28.09.2023 tarihli E.2023/35, K.2023/163 ve 27.06.2024 tarihli E.2023/136, K.2024/127 sayılı kararlarla, tedbirin gözden geçirilmesine imkân tanınmadığı ve ölçüsüz olduğu gerekçesiyle iptal edilmiştir.
Bu bireysel başvuru kararı ise kuralın kendisini değil, uygulamanın sonuçlarını ele almaktadır: Kiracının fiili nedeniyle mülkü kilitlenen malik, mühür hukuka aykırı biçimde sürdüğünde zararını isteyebilmeli ve mahkeme bu zararı gerçekten araştırmalıdır. Kiralanan yerin kamu gücü kararıyla kullanılamaz hâle gelmesinin kira ilişkisine etkisi için mühürlenen kiralananda kira borcu yazısına, mühürleme işlemlerinde görevli yargı yeri için Danıştay İDDK 2025/2283 yazısına, istasyon kiralarında tahliye sonrası ekipman meselesi için akaryakıt istasyonu kirasında ekipman yazısına bakılabilir.
🙋 Sık sorulan sorular
Kiracının işlediği fiil yüzünden malikin istasyonu mühürlenebilir mi?
Yeni bir kiracı bulunmamışsa kira kaybı tazmin edilemez mi?
AYM başvuruculara doğrudan tazminat ödedi mi?
İstasyondaki tank ve pompaların bakımsızlıktan zarar görmesi de incelendi mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; idare hukuku ve mülkiyet hakkına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesinin Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Başvurucu, vekil, heyet ve raportör adları ile kararda atıf yapılan emsal başvuruların adları yazıya ve PDF’e alınmamıştır. Karar, ihlal tespiti ve yeniden yargılama yönündedir; tazminatın varlığı ve miktarı yeniden yapılacak yargılamada belirlenecektir. Benzer görünen bir dosyada sonuç; mühürlemenin dayanağına, sürecin seyrine, sunulan delillere ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.




