Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) büyük bir zarar yaşandığında aracı kurum ile yatırımcı arasında genellikle birden fazla takip ve dava doğar: Bir yanda takas merkezine ödenen milyonlarca liralık açığın tahsili, diğer yanda aynı günlerde kesilen komisyonlar. Peki aracı kurum, komisyon alacağını ayrı bir icra takibiyle istediğinde, mahkeme ana uyuşmazlığı görülen davayı hiç dikkate almadan karar verebilir mi? İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, yaklaşık 44 bin liralık bir komisyon takibinde bu sorunun cevabını, iki dosya arasındaki bağın bilirkişi eliyle ortaya konulmasına bağlamıştır.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 25.12.2025 tarihli ve E.2024/700, K.2025/1701 sayılı kararıyla, itirazın iptali davasını kısmen kabul eden ilk derece kararını HMK 353/1-a-6 uyarınca kaldırmış ve dosyayı ilk derece mahkemesine geri göndermiştir. Karar oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.
🧮 Komisyon takibi nasıl başladı?
Davacı aracı kurum ile davalı yatırımcı arasında Sermaye Piyasası Araçları Alım Satım Aracılığı Çerçeve Sözleşmesi ve bunun eki olan VİOP Risk ve Fiyat Bilgilendirme Formu imzalanmıştır. Aracı kuruma göre yatırımcının bütün işlemleri gerçekleşmiş, 16.07.2018 ile 15.05.2019 tarihleri arasındaki cari hesap ekstresine göre yatırımcının 44.188,33 TL komisyon borcu doğmuştur.
Aracı kurum alacağını iki sözleşme hükmüne dayandırmıştır:
- Ücret ve kesintiler hükmü: Her alım veya satım işleminde kurum azami binde 1,05 oranında komisyon tahsil eder; ayrıca komisyon üzerinden BSMV kesilir.
- Çerçeve sözleşmenin 16.1. maddesi: Aracı kurum veya bankanın verdiği hizmetler için genel tarifelere ya da karşılıklı anlaşmaya göre belirlenen oransal veya maktu komisyon tutarları müşterinin hesabına borç kaydedilir.
İstanbul 11. İcra Müdürlüğünde başlatılan takipte sebep, “16.07.2018 tarihli sermaye piyasası araçları alım satım aracılığı çerçeve sözleşmesi komisyon alacağı” olarak gösterilmiş, takip talebine VİOP cari hesap ekstresi eklenmiştir. Yatırımcının itirazı üzerine aracı kurum itirazın iptalini ve icra inkâr tazminatını istemiştir.
🛡️ Yatırımcının savunması: zarar, kayıtlar ve indirimli oran
Yatırımcı, aracı kurumun kötü niyetli olduğunu, kendisine yanlış bilgi verilmesi nedeniyle yüksek zarar ettiğini, bu konuda İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesinde açtığı tazminat davasının derdest olduğunu ve aracı kurumun III-39.1 sayılı Tebliğin 56. maddesine aykırı davrandığını savunmuştur. İstinaf aşamasında savunmasını şu noktalarla genişletmiştir:
- Telefon kayıtları tam incelenmemiş, aynı ses kayıtları başka bir dosyada keşifle tespit edilmiştir.
- Sözleşmenin genel işlem şartları bakımından denetimi ve uygunluk testinin yapılıp yapılmadığı tartışılmamıştır.
- Sahip olduğu mevduat nedeniyle kendisine uygulanacak komisyon oranı onbinde iki olarak belirlenmiştir; bu oran telefon kayıtları ve hesap dökümüyle tespit edilebilir.
- Aracı kurum personeli piyasadaki tavan-taban kavramlarına hâkim değildir; hatalı uygulamalar hesabı eksi bakiyeye düşürmüştür.
- İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/347 Esas sayılı dosyası bekletici mesele yapılmalıdır; asıl alacağın varlığı belirlenmeden komisyon ve faize hükmedilemez.
Yatırımcının yönlendirme iddialarının farklı bir dosyada nasıl ele alındığını görmek için kaldıraçlı işlemde teminat açığı yazısına bakılabilir.
🏛️ İlk derece mahkemesinin kısmi kabul kararı
İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 08.02.2024 tarihli kararında taraflar arasında ticari ilişkinin bulunduğunu, alacağın yatırımcıya fatura edildiğini ve ödenmediğini, davanın İİK 67’deki bir yıllık hak düşürücü süre içinde açıldığını tespit etmiştir. Mahkemeye göre taraflar 16.07.2018 tarihinde yatırım danışmanlığı formu ve sözleşmesi de imzalamış, komisyon hükümleri sözleşmeyle açıkça kararlaştırılmıştır.
Mahkeme, yatırımcının irade sakatlığı itirazını, somut bir duruma işaret edilmediği gerekçesiyle dikkate almamış; bilirkişi kök ve ek raporlarına dayanarak takibin 41.189,27 TL üzerinden devamına ve itirazın bu miktar yönünden iptaline, fazlaya ilişkin talebin reddine karar vermiştir.
Karara her iki taraf da itiraz etmiştir. Aracı kurum, takip öncesi faiz yönünden temerrüdün oluşmadığına ilişkin ikinci bilirkişi görüşüne dayanılmasını eleştirmiş; sözleşmenin genel hükümlerinde temerrüt esaslarının bulunduğunu ve yatırımcıya SMS ile ödeme bildirimleri gönderildiğini ileri sürmüştür.
🔗 Daire neden iki dosyayı yan yana koydu?
Daire, istinaf itirazları arasında önce bekletici mesele talebini incelemiştir; çünkü bu talep yerinde ise diğer itirazların değerlendirilmesi de buna bağlı olacaktır. Bu amaçla Daire, UYAP üzerinden iki takibi ve iki davayı karşılaştırmıştır:
| Unsur | Eldeki dava | İstanbul 14. ATM 2019/347 E. |
|---|---|---|
| Taraflar | Aracı kurum – yatırımcı | Aynı taraflar |
| Dayanak | 16.07.2018 tarihli çerçeve sözleşme | Aynı çerçeve sözleşme |
| Takip | İstanbul 11. İcra Müdürlüğü | İstanbul 5. İcra Dairesi 2018/30166 E. |
| Alacak | 16.07.2018–15.05.2019 komisyonları (44.188,33 TL) | 13.08.2018’de Takasbank’a karşılanmayan 11.310.754,38 TL takas yükümlülüğü |
Bilirkişi kök raporu, komisyonu sözleşmedeki binde 1,05 oranı üzerinden hesaplamıştı. Ancak Daire, raporda yer verilen cari hesap ekstresinde 10.08.2018 ve 13.08.2018 valör tarihli çok sayıda komisyon kesintisi bulunduğuna dikkat çekmiştir. Bu tarihler, diğer davadaki takas yükümlülüğünün doğduğu günle örtüşmektedir. Kök rapordan, komisyon alacağının 14. Asliye Ticaret Mahkemesindeki alacak iddiası üzerinden hesaplanıp hesaplanmadığı anlaşılamamıştır.
İlk derece mahkemesi bu dosyayı da dikkate alarak ek rapor almış; fakat ek raporlarda da komisyon alacağının diğer dosyadaki asıl alacakla bağlantılı olup olmadığı konusunda hiçbir görüş bildirilmemiştir. Daireye göre ek rapor bu yönüyle denetlenebilir değildir.
⏸️ Bekletici sorun ve eksik inceleme
HMK 165’e göre bir davada hüküm verilebilmesi başka bir davaya veya dava konusuyla ilgili bir hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığına kısmen ya da tamamen bağlıysa, mahkeme o davanın sonuçlanmasına kadar yargılamayı bekletebilir. Daire, bu değerlendirmenin yapılabilmesi için önce bağlantının varlığının ortaya konulması gerektiğini vurgulamıştır.
Daireye göre ilk derece mahkemesinin yapması gereken iş şudur: Takibe konu komisyon alacağının, 14. Asliye Ticaret Mahkemesindeki davaya esas takip dosyasıyla bağlantılı olup olmadığı ve komisyon iddiasının o dosyaya konu alacaktan kaynaklanıp kaynaklanmadığı hakkında denetime elverişli bir ek rapor alınmalı, bekletici mesele talebi bu rapora göre değerlendirilmelidir. Bu yapılmadan verilen karar eksik incelemeye dayandığından yerinde görülmemiştir.
Bu yaklaşım, aynı sözleşme ilişkisinden doğan küçük ve büyük alacakların ayrı ayrı takip edildiği sermaye piyasası uyuşmazlıklarında dosyaların birbirinden bağımsız ele alınamayabileceğini göstermektedir. Bekletici sorun değerlendirmesinin ceza davası bakımından yapıldığı farklı bir dosya için VİOP zararında ceza davası yazısı incelenebilir.
📌 İncelenmeden kalan itirazlar
Daire, davalı yatırımcının istinaf başvurusunu kısmen kabul ederek ilk derece kararını kaldırmış ve dosyayı yargılamaya kaldığı yerden devam edilmek üzere geri göndermiştir. Kaldırma sebebine göre şu itirazlar bu aşamada incelenmemiştir:
- Yatırımcının telefon kayıtlarının eksik incelendiği, uygunluk testinin ve genel işlem şartı denetiminin yapılmadığı yönündeki itirazları,
- Onbinde iki oranında indirimli komisyon anlaşması bulunduğu iddiası,
- Personel yeterliliği ve eksi bakiyeye yol açan hatalı uygulamalar iddiası,
- Aracı kurumun takip öncesi faiz ve temerrüt tarihine ilişkin istinaf talebi.
İstinaf yargılama giderleri karşılıklı olarak belirlenmiş, duruşma yapılmadığından vekâlet ücretine hükmedilmemiştir. Yeniden yapılacak yargılamada sonuç, alınacak ek raporun iki dosya arasındaki bağa ilişkin tespitine göre şekillenecektir.
❓ Sık sorulanlar
Daire komisyon alacağının olmadığına mı karar verdi?
Hayır. Daire alacağın varlığı veya miktarı hakkında görüş bildirmemiştir. Kararı, bekletici mesele talebinin değerlendirilmesi için gerekli bağlantı araştırmasının yapılmamış olmasına dayandırmıştır.
Diğer davanın varlığı neden önemli görüldü?
İki dava aynı taraflar arasında ve aynı çerçeve sözleşmeye dayanmaktadır. Ekstredeki 10 ve 13 Ağustos 2018 valörlü komisyonların, aynı günlerde doğan takas yükümlülüğüyle bağlantılı olabileceği ihtimali raporlarda aydınlatılmamıştır.
Mahkeme mutlaka diğer davayı beklemek zorunda mı?
Karar böyle bir zorunluluk getirmemiştir. Daire, bekletici mesele talebinin bağlantıyı ortaya koyan denetime elverişli bir rapor alındıktan sonra değerlendirilmesini istemiştir.
Bu karara karşı temyiz yolu açık mı?
Hayır. Karar HMK 353/1-a-6 uyarınca kaldırma niteliğinde olup kesin olarak verilmiştir; uyuşmazlık ilk derece mahkemesinde yeniden ele alınacaktır.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına ulaşılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin Bedesten sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Değerlendirme, aracı kurumun VİOP komisyon alacağı için açtığı itirazın iptali davasında, aynı taraflar arasındaki takas yükümlülüğü davasıyla bağlantının araştırılmaması nedeniyle ilk derece kararının kaldırıldığı bir dosyaya dayanır; alacağın esası hakkında henüz nihai bir karar yoktur ve farklı hesap hareketleri içeren dosyalarda sonuç değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
